Anna Radziwiłł (1518–1550) and Her Marriages: Between Sources and Fiction

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.121.05

Keywords:

Anna Radziwiłł (1518–1550), Radziwiłł family, magnate marriage, matrimonial strategy

Abstract

Anna Radziwiłł (1518–1550) was the daughter of Jerzy Radziwiłł, known as “Hercules” (c. 1480–1541), Grand Hetman of Lithuania and Castellan of Vilnius, and his second wife, Barbara Koła (d. 1550), daughter of the voivode of Podolia. The limited source material does not allow for a complete or detailed biography of this of the somewhat forgotten sister of the Polish queen, Barbara Radziwiłł (c. 1523–1551), and Mikołaj Radziwiłł “the Red” (c. 1515–1584), one of the most influential figures in Lithuania during this era. However, it allows us to organize and verify her marital history, which is actually the only one thanks to which we can get to know her better. Anna Radziwiłł was undoubtedly married only once, in 1549 to Piotr Kiszka (d. 1550), but her historiographic matrimonial history tells the story of four marriages – a would-be one, an alleged one, a real one and a fictitious one.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Agnieszka Januszek-Sieradzka, John Paul II Catholic University of Lublin

    Dr hab. Agnieszka Januszek-Sieradzka, prof. KUL – historyk, pracownik Katedry Historii Starożytnej, Bizantyńskiej i Średniowiecznej w Instytucie Historii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.

    Zainteresowania naukowe: dynastia Jagiellonów w Polsce, dwór królewski i jego kultura, epistolografia staropolska, historia kobiet, historia dziecka i dzieciństwa, kultura materialna epoki jagiellońskiej.

References

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Archiwum Radziwiłłów. Dział X, nr 386, 401

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Archiwum Radziwiłłów. Dział XI, nr 18, 30

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD].Zbiór dokumentów pergaminowych, nr 7631, 7632, 7656

Vytauto Didžiojo universitetas. Urmański A. K., Zaberezinskių giminė XV–XVI a. LDK politinio elito gretose, Kaunas 2017 (niepublikowana rozprawa doktorska).

Elementa ad fontium editiones, t. XXXIX (Documenta ex Archivo Regiomontano ad Poloniam spectantia, IX pars, H B A, B 2, 1550–53), wyd. K. Lanckorońska, Romae 1976.

Icones familiae ducalis Radivilianae ex orginalibus in gazophylacio ordinationibus ab antique picturis desumptae inscriptionibus historico genealogicis ex dokumentis authenticis compendiose ab anno viginei patrus 1346 ad annum 1758 deducate, Nesvisii 1758.

Kotłubaj E., Galeria Nieświeżska portretów Radziwiłłowskich, Wilno 1857.

Lietuvos Metrika, Knyga Nr. 19 (1535–1537). Užrašumų knyga 19, sud. D. Vilimas, Vilnius 2009.

Lietuvos Metrika, Knyga Nr. 21 (1536–1537). Užrašumų knyga 21, sud. A. Dubonis, Vilnius 2019.

Listy króla Zygmunta Augusta do Radziwiłłów, oprac., wstęp i koment. I. Kaniewska, Kraków 1999.

Listy polskie XVI wieku, wyd. K. Rymut, t. I (Listy z lat 1525–1548 ze zbiorów Władysława Pociechy, Witolda Taszyckiego i Adama Turasiewicza), Kraków 1998.

Listy polskie XVI wieku, wyd. K. Rymut, t. II (Listy z lat 1548–1550 ze zbiorów Władysława Pociechy, Witolda Taszyckiego i Adama Turasiewicza), Kraków 2001.

Listy polskie XVI wieku, wyd. K. Rymut, t. III (Listy z lat 1550–1551 ze zbiorów Władysława Pociechy, Witolda Taszyckiego i Adama Turasiewicza), Kraków 2004.

Przezdziecki A., Jagiellonki polskie w XVI wieku. Obraz rodziny i dworu Zygmunta I i Zygmunta Augusta, królów polskich, t. II, Kraków 1868.

Tastamenty šlahty ì mâščan Belarusì drugoj palovy XVI st. (z aktavyh knìg Nacyânal’naga gìstaryčnaga arhìva Belarusì), oprac. A. F. Alâksandrava, V. U. Babkova, Ì. M. Bober, Mìnsk 2012.

Źródła do dziejów polskich, wyd. M. Malinowski, A. Przezdziecki, t. II, Wilno 1844.

Adauskienė N., Kiškų giminė. LDK X–XVII a. Genealoginis tyrimas, Vilnius 2003.

Antoniewicz M., Protoplaści książąt Radziwiłłów. Dzieje mitu i meandry historiografii, Warszawa 2011.

Baliński M., Pamiętniki o królowej Barbarze, żonie Zygmunta Augusta, cz. 1, [w:] M. Baliński, Pisma historyczne, t. I, Warszawa 1843.

Błaszczyk G., Radziwiłł Jerzy h. Trąby (ok. 1480–1541), [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXX, Wrocław 1987, s. 226–229.

Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiem Księstwie Litewskiem, Warszawa 1887.

Dubas-Urwanowicz E., Magnackie małżeństwa mieszane w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI–XVIII wieku, [w:] Władza i prestiż. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. J. Urwanowicz, E. Dubas-Urwanowicz, P. Guzowski, Białystok 2003, s. 561–586.

Ferenc M., Mikołaj Radziwiłł „Rudy” (ok. 1515–1584). Działalność polityczna i wojskowa, Kraków 2008.

Górzyński S., Rodzina Radziwiłłów i ich tytuły, [w:] S. Górzyński, J. Grala, W. Piwkowski, V. Urbaniak, T. Zielińska, Radziwiłłowie herbu Trąby, Warszawa 1996, s. 45–50.

Gradowski M., Dawne złotnictwo: technika i terminologia, Warszawa 1984.

Januszek-Sieradzka A., Królowa Barbara Radziwiłłówna w dworskim mikroświecie, Lublin 2017.

Januszek-Sieradzka A., The Matrimonial Strategies of Hetman Jerzy Radziwiłł “Hercules” (1480–1541), „Folia Historica Cracoviensia” 2025, R. XXXI, nr 2, s. 45–56. https://doi.org/10.15633/fhc.31203

Januszek-Sieradzka A., Radziwiłł Splendours in the Gasztołd House: About the Dowry and Bridal Trousseau of Barbara Radziwiłł, Wife of Stanisław Gasztołd [w druku].

Juozapaitienė R., Tėvų valia kaip santuokos sudarymo sąlyga, „Res Humanitariae” 2011, R. IX, s. 10–29.

Klonder A., Nalewka srebrna z miednicą – atrybut elitarnej kultury stołu we wczesnonowożytnej Europie Środkowej. Uwagi wstępne, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2019, R. LXVII, nr 1, s. 41–53. https://doi.org/10.23858/KHKM67.2019.1.003

Kuchowicz Z., Barbara Radziwiłłówna, wyd. 4, Łódź 1989.

Kuchowicz Z., Miłość staropolska, Łódź 1982.

Lazutka S., Valnkonnte I., Imuìcestvennoe položenme žešcnny (materm, ženy,dočerl, sestry) prlvpleglrovannogo soslovlâ no I Lltovskomustatutu, „Naučnye trudy vysšmh učebnyh zavedennj Lntovskoj SSR. Nstornâ” 1976, R. XVI, nr 2, s. 74–102.

Letkiewicz E., Klejnoty w Polsce. Czasy ostatnich Jagiellonów i Wazów, Lublin 2006.

Lulewicz H., Rachuba A., Sikorska-Kulesza J., Dunin S., Haratym A., Macuk A., Pospiszil A., Dzieje rodziny Ciechanowieckich h. Dąbrowa (XIV–XVI wiek), red. A. Rachuba, Warszawa 2013.

Niedźwiedzka M., Barbara Radziwiłłówna. Zmierzch Jagiellonów, Warszawa 2019.

Nowak-Dlużewski J., Okolicznościowa poezja polityczna w Polsce. Czasy zygmuntowskie, Warszawa 1966.

Penkała-Jastrzębska A., Mit srebrnej łyżeczki? Przedmioty prestiżowe w szlacheckich inwentarzach majątkowych z ksiąg grodzkich województwa krakowskiego w czasach saskich, „Kwartalnik Historyczny” 2020, R. CXXVII, z. 1, s. 33–62. https://doi.org/10.12775/KH.2020.127.1.02

Pociecha W., Barbara Radziwiłłówna, [w:] Polski słownik biograficzny, t. I, Kraków 1935, s. 294–298.

Pociecha W., Gasztołd Olbracht h. Awdaniec, [w:] Polski słownik biograficzny, t. VII, Kraków–Wrocław 1948–1958, s. 299 –301.

Pociecha W., Gasztołd Stanisław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. VII, Kraków–Wrocław 1948–1958, s. 303.

Pociecha W., Królowa Bona (1494–1557). Czasy i ludzie odrodzenia, t. II, Poznań 1949.

Pułaski K., Ksiażęta Holszańscy, „Przegląd Bibliograficzno-Archeologiczny” 1882, R. II, nr 34–35, s. 353–378.

Ragauskienė R., Barbora Radvilaitė, Vilnius 1999.

Ragauskienė R., Śmierci nie udało się pokonać. Historia biologiczna książąt Radziwiłłów na Birżach i Dubinkach (koniec XV wieku – XVII wiek), przekł. I. Masojć, R. Naruniec, Kraków 2020. https://doi.org/10.12797/9788381386241

Rusek I. E., Beloved Body. Physical Aspects of the Image of Barbara Radziwiłł in the Novel by Magdalena Niedźwiecka, „Studies in Logic, Grammar and Rhetoric” 2025, R. LXX, s. 1061–1076. https://doi.org/10.2478/slgr-2025-0055

Rusek I. E., Litewskie aspekty biografii Barbary Radziwiłłówny w powieści Magdaleny Niedźwiedzkiej, „Bibliotekarz Podlaski” 2025, R. LXIX, z. 4, s. 195–217. https://doi.org/10.36770/bp.1100

Śliž N., Noblewomen’s Dowries in the Grand Duchy of Lithuania on the Sixteenth–Seventeenth Centuries, „The Journal of Belarusian Studies” 2013, R. VII, s. 83–109. https://doi.org/10.30965/20526512-00701005

Śliž N., Šlûbnyâ ì pazašlûbnyâ stasunkìšlâhty Vâlìkaga Knâstva Lìtoǔskaga ǔ XVI–XVII stst., Smalensk 2015.

Spasowicz W., O stosunkach majątkowych między małżonkami wedle dawnego prawa polskiego, [w:] W. Spasowicz, Pisma, t. IV, Petersburg 1892, s. 1–49.

Spieralski Z., Kiszka Piotr h. Dąbrowa (zm. 1534), [w:] Polski słownik biograficzny, t. XII, Wrocław 1966–1967, s. 514–515.

Tomaszewska O., Tomaszewski N., Początki Ciechanowca (do 1569 roku), „Studia Łomżyńskie” 2005, R. XVI, s. 7–39.

Ul’ânovs’kij V., Knâz’ Vasil’-Kostântin Ostroz’kij. Ìstoričnijportret u galereï predkìv ta naŝadkìv, Kiïv 2012.

Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, t. V (Ziemia połocka i województwo połockie XIV–XVIII wiek), red. H. Lulewicz, Warszawa 2018.

Urzędnicy wołyńscy XIV–XVIII wieku. Spisy, oprac. M. Wolski, Kórnik 2007, Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII–XVIII wieku. Spisy, t. III, z. 5.

Valikonytė I., Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės bajorių teisė laisvai ištekėti: realybė ar fikcija?, [w:] Lietuvos valstybė XII–XVIII a., red. Z. Kiaupa, A. Mickevičius, J. Sarcevičiene, Vilnius 1997, s. 147–156.

Wolff J., Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku, Warszawa 1895.

Zawadzki J., Anna z Radziwiłłów Kiszczyna 2o vo Sadowska – burzliwe losy dziedziczki fortuny, [w:] Władza i prestiż. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku,

red. J. Urwanowicz, E. Dubas-Urwanowicz, P. Guzowski, Białystok 2003, s. 381–392.

Zawadzki J., Sumariusz dokumentów Krzysztofa Radziwiłła „Pioruna” z 1604 r. jako źródło do dziejów rodziny i Wielkiego Księstwa Litewskiego, „Miscellanea Historico-Archivistica” 2018, R. XXV, s. 221–246.

Zielińska Z., Radziwiłłowie herbu Trąby – dzieje rodu, [w:] S. Górzyński, J. Grala, W. Piwkowski, V. Urbaniak, T. Zielińska, Radziwiłłowie herbu Trąby, Warszawa 1996, s. 3–43.

Downloads

Published

2026-11-19

How to Cite

Januszek-Sieradzka, Agnieszka. 2026. “Anna Radziwiłł (1518–1550) and Her Marriages: Between Sources and Fiction”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, no. 121 (November): 77-96. https://doi.org/10.18778/0208-6050.121.05.