Edykt króla Prus – satyra polityczna, a może pierwszy fake news?
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.120.09Słowa kluczowe:
Benjamin Franklin, brytyjski parlament, Edykt króla Prus, konflikt kolonii z Wielką Brytanią, satyra politycznaAbstrakt
Satyra Benjamina Franklina pt. Edykt króla Prus, wydana w 1773 r. była rozpaczliwą próbą ukazania, do czego może prowadzić polityka brytyjskiego parlamentu wobec kolonii. Miała pokazać zarówno członkom parlamentu, jak i gabinetu, że może dojść do oderwania kolonii od metropolii. Tego jednak nie chcieli koloniści, prosząc Mother Country jedynie o przyznanie im praw do decydowania o własnych sprawach. Na to nie zgadzał się brytyjski parlament, zwłaszcza po wydaniu w 1766 r. Ustawy deklaracyjnej. Franklin, znając i rozumiejąc mentalność kolonistów, domagał się zmian w angielskiej polityce wobec kolonii, uznawanych jedynie za podległe terytoria i źródło surowców. Dlatego też napisał satyrę, której rzekomym autorem był król Prus, który rościł sobie prawa do Wielkiej Brytanii. W satyrze kolonie amerykańskie były Wielką Brytanią, a ich metropolią królestwo Prus. Satyra wywarła wielkie wrażenie na współczesnych, a z perspektywy dzisiejszych czasów może być uznana za pierwszy fake news.
Pobrania
Bibliografia
Benjamin Franklin. His Life as He Wrote It, ed. E. Wright, Cambridge, Mass. 1990.
Benjamin Franklin’s Letters to the Press, 1758–1775, ed. V. W. Crane, Chapel Hill 1950.
Franklin B., ’Tis Never Too Late To Mend, https://historycarper.com/1773/09/14/tis-never-too-late-to-mend/ (dostęp: 26 II 2026).
Osiatyński W., Wizje Stanów Zjednoczonych w pismach Ojców Założycieli, Warszawa 1977.
The Declaratory Act, 18.03.1766, [w:] The Avalon Project. Documents in Law, History and Diplomacy, https://avalon.law.yale.edu/18th_century/declaratory_act_1766.asp (dostęp: 1 III 2026).
The Papers of Benjamin Franklin, ed. L. W. Labaree, vol. XIII, New Haven 1968.
The Papers of Benjamin Franklin, ed. L. W. Labaree, vol. XX, New Haven 1972.
The Writings of Benjamin Franklin, ed. A. H. Smyth, vol. VI, New York 1906.
Anderson M. S., Europe in the Eighteenth Century, 1717–1783, Norwich 1961.
Brogan H., Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki, przekł. E. Macauley, Wrocław–Warszawa–Kraków 2004.
Daszyńska J. A., Benjamina Franklina pierwsza podróż do Anglii (w świetle „Autobiografii”), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 1989, z. 33, s. 59–72.
Daszyńska J. A., Konformizm polityczny Benjamina Franklina w latach 1764–1766, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 1999, z. 64, s. 83–99. https://doi.org/10.18778/0208-6050.64.06
Daszyńska J. A., Kryzysy i kompromisy w Stanach Zjednoczonych Ameryki czasów Ojców Założycieli, Łódź 2018.
Daszyńska J. A., Misje Benjamina Franklina w Londynie w latach 1757–1775, Łódź 1994.
Daszyńska J. A., Od „Junto” do Uniwersytetu – starania Benjamina Franklina o rozwój intelektualny społeczeństwa Pensylwanii (1727–1754), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 1996, z. 57, s. 47–59. https://doi.org/10.18778/0208-6050.57.04
Doren van C., Benjamin Franklin, New York 1938.
Freechling W. W., The Road to Disunion: Secessionists at Bay, 1776–1854, London–New York 1990.
Isaacson W., Benjamin Franklin. An American Life, New York 2004.
Jones M. A., Historia USA, przekł. P. Kurowski, P. Ostaszewski, Gdańsk 2002.
Lewicki Z., Historia cywilizacji amerykańskiej. Era tworzenia, 1607–1789, Warszawa 2009.
Lyra F., Benjamin Franklin jako pisarz, [w:] Ameryka Północna. Studia, red. M. M. Drozdowski, t. II, Warszawa 1978, s. 521–547.
Malone D., Rauch B., American Origins to 1789, New York 1960.
Morgan E. S., Morgan H. M., The Stamp Act Crisis: Prologue to Revolution, Chapel Hill 1953.
Rossiter C., The First American Revolution: The American Colonies on the Eve of Independence, New York 1956.
Rusinowa I., Geneza Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej (Unia lat 1774–1783), Warszawa 1974.
https://pl.khanacademy.org/humanities/us-history/road-to-revolution/the-american-revolution/a/the-boston-tea-party (drogi do amerykańskiej rewolucji) (dostęp: 3 III 2026).
https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy/rozpoznawanie-nieprawdziwych-informacji (fake news) (dostęp: 28 II 2026).
https://www.masshist.org/online/silence_dogood/essay.php?entry_id=203 (Silence Dogood) (dostęp: 4 III 2026).
https://www.nam.ac.uk/explore/seven-years-war (wojna siedmioletnia) (dostęp: 2 III 2026).
https://www.ouramericanrevolution.org/index.cfm/people/view/pp0042 (Hillsborough) (dostęp: 25 II 2026).
https://www.ouramericanrevolution.org/index.cfm/people/view/pp0043 (Dartmouth) (dostęp: 25 II 2026).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

