Concepts for Improving Communication, Customs, and Trade in the Polish Crown during the Stanisław August Poniatowski Era. A Draft for Further Research

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.120.07

Keywords:

communication, customs, trade, 18th century, regional assemblies, parliament, Polish-Lithuanian Commonwealth

Abstract

The article discusses the concepts for improving communication, customs, and trade in the Polish Crown during the reign of the last Polish king. It presents the political groups and their demands, as promoted at provincial assemblies in the Polish Crown. It also presents the reform concepts proposed by politicians in the Sejm of the Polish-Lithuanian Commonwealth. It also discusses the directions of reforms undertaken by the Crown Treasury Commission.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Szymon Kazusek , Jan Kochanowski University in Kielce

    Dr hab. Szymon Kazusek, prof. UJK – pracownik Instytutu Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.

    Zainteresowania naukowe: historia gospodarcza XVI–XVIII w., w tym szczególnie dzieje handlu w Rzeczypospolitej, uwarunkowania polityczno-prawne handlu, spław wiślany, system celny w Koronie, kupiectwo w dawnej Polsce, klęski elementarne i ich wpływ na rozwój gospodarczy, statystyka, geografia historyczna.

References

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Archiwum Kameralne [AK], sygn. AK III/2, AK III/301

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Archiwum Królestwa Polskiego [AKP], sygn. 86, 356

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Archiwum Publiczne Potockich [APP], sygn. 102

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Archiwum Sejmu Czteroletniego [ASC], sygn. 1, 5, 6, 7

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Zbiór Popielów [ZP], sygn. 18, 23, 25, 59, 105, 121, 132

Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK]. Księgi grodzkie krakowskie. Relacje [KGKR], sygn. Castr. Crac. 198; Castr. Crac. 199; Castr. Crac. 200

Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK]. Księgi grodzkie krakowskie. Relacje, oblaty laudów, sygn. Castr. Crac. 761

Archiwum Państwowe w Kielcach. Archiwum Małachowskich z Białaczowa, sygn. 103

Archiwum Państwowe w Lublinie [APL]. Księgi grodzkie lubelskie. Relacje [KGLR], sygn. RMO 377; RMO 385; RMO 387

Archiwum Państwowe w Poznaniu. Księgi grodzkie poznańskie, sygn. Gr 1150; Gr 1180; Gr 1188; Gr 1196; Gr 1221

Archiwum Państwowe w Toruniu. Katalog II, dział VII, sygn. 55, 57, 58, 59, 60

Biblioteka Czartoryskich w Krakowie [BCz]. rkps 813 IV; 814 IV; 1176 IV

Biblioteka Ossolińskich we Wrocławiu. rkps 563/II

Biblioteka PAU i PAN w Krakowie [BPANKr]. rkps 953, 8318, 8320, 8321, 8322, 8326, 8330, 8332, 8333, 8335, 8337, 8341, 8345, 8347, 8349, 8351, 8352, 8354, 8355

Centralne Państwowe Historyczne Archiwum Ukrainy we Lwowie. Sąd grodzki lwowski, Fond 9, opis 1, sygn. 599

Akta sejmikowe województwa bełskiego. Lata 1696–1772 (1792), wyd. M. Zwierzykowski, R. Kołodziej, Kraków 2012.

Akta sejmikowe województwa lubelskiego 1764–1794, oprac. K. Jakimowicz, Lublin–Radom 2024.

Diariusz Sejmu Czteroletniego (sesje 1–71) z drukowanego wydania Jana Pawła Łuszczewskiego, Dyaryusz seymu ordynaryjnego pod związkiem Konfederacyi Generalney oboyga narodow w Warszawie rozpoczętego roku 1788, Warszawa 1790, t. I, cz. 1, edycja elektroniczna, wyd. A. Królczyk, R. T. Prinke, Biblioteka Kórnicka PAN 2005 – https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=32987&from=FBC (dostęp: 7 XI 2025).

Diariusz Sejmu Czteroletniego (sesje 98–198 i 327), edycja elektroniczna, oprac. R. T. Prinke, A. Królczyk, Biblioteka Kórnicka PAN 2005 – https://wbc.poznan.pl/dlibra/publication/20159/edition/32995/content?ref=struct (dostęp: 7 XI 2025).

Dzieje ziemi kujawskiej oraz akta do nich należące, t. V (Lauda i instrukcje 1733–1795), wyd. A. Pawiński, Warszawa 1888.

Lauda sejmików ziemi dobrzyńskiej, wyd. F. Kluczycki, Kraków 1887.

Lauda ziemi rawskiej i województwa rawskiego 1583–1793, oprac. M. Bąk, M. Borkowski, K. Chłapowski, A. Haratym, T. Płóciennik, Ł. Przybyłek, E. Walczuk, red. M. Nagielski, Warszawa 2017.

Lubomirski S., Diariusz Sejmu 1767–1768 roku, [dokument elektroniczny], 2010.

Lubomirski S., Pod władzą księcia Repnina. Ułamki pamiętników i dzienników historycznych (1764–1768), wyd. J. Łojek, Warszawa 1971.

Matuszewicz M., Diariusz życia mego, t. I (1714–1757), oprac. B. Królikowski, Warszawa 1986.

Volumina legum, t. VII–VIII, wyd. J. Ohryzko, Petersburg 1860; t. IX, Kraków 1889.

Dyaryusz sejmu extraordynaryjnego w Warszawie dnia 5 października 1767 roku złożonego i zaczętego, wyd. A. Sozański, Lwów 1865.

Dyaryusz seymu convocationis siedmio-niedzielnego warszawskiego […] zebrany R. P. 1764, Warszawa [1764].

Dyaryusz seymu coronationis […] zebrany. Roku Pańskiego 1764, Warszawa 1764.

Dyaryusz seymu ordynaryinego pod związkiem konfederacyi generalney oboyga narodow agitującego się, wyd. A. Cieciszowski, Warszawa 1776.

Dyaryusz seymu walnego ordynaryinego odprawionego w Warszawie Roku 1766, Warszawa 1767.

Dyaryusz seymu walnego ordynaryinego warszawskiego szescio niedzielnego roku […] 1778 dnia 5 miesiąca października odprawującego się, wyd. S. Sokołowski, Warszawa 1779.

Dyaryusz seymu wolnego ordynaryinego warszawskiego szescio-niedzielnego roku pańskiego 1780 dnia 2 miesiąca pazdziernika odprawuiącego się, wyd. S. Badeni, Warszawa 1780.

Dyaryusz seymu wolnego ordynaryinego warszawskiego szescio-niedzielnego roku panskiego 1782, wyd. P. Kiciński, Warszawa 1782.

Dyaryusz seymu wolnego ordynaryjnego grodzienskiego szescioniedzielnego roku panskiego 1784 dnia 4 miesiąca pazdziernika odprawującego się, wyd. M. Tukalski-Nielubowicz, Warszawa 1785.

Dyaryusz tygodniowy seymu grodzienskiego roku 1784, Warszawa 1785.

Protokol albo opisanie zaszłych czynności na delegacyi od stanów Rzeczypospolitey na seymie extraordynaryinym warszawskim […], wyd. A. Gurowski, Warszawa 1775.

„Dziennik Handlowy” 1789, 1792.

Achremczyk S., Reprezentacja stanowa Prus Królewskich w latach 1696–1772. Skład społeczny i działalność, Olsztyn 1981.

Achremczyk S., Życie sejmikowe Prus Królewskich w latach 1647–1772, Olsztyn 1999.

Bednaruk W., Sejmiki lubelskie w okresie stanisławowskim (1764–1794), Lublin 2011.

Danilczyk A., W kręgu afery Dogrumowej. Sejm 1786 roku, Warszawa 2010.

Dygdała J., Opozycja Prus Królewskich wobec cła generalnego w latach 1764–1766, „Zapiski Historyczne” 1977, t. XLII, z. 2, s. 25–44.

Dygdała J., Podstawowe problemy skarbowe i ekonomiczne Rzeczypospolitej przełomu czasów saskich i stanisławowskich w ocenie sasko-polskiego konsyliarza Jana Beniamina Steinhausera, [w:] Między Zachodem a Wschodem, t. IV (Życie gospodarcze Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku. Materiały konferencji naukowej), red. J. Wijaczka, Toruń 2007, s. 144–163.

Dygdała J., Polityka Torunia wobec władz Rzeczypospolitej w latach 1764–1772, Warszawa–Poznań–Toruń 1977.

Dygdała J., Toruń wobec unifikacji miar i wag w Rzeczypospolitej w latach 1764–1766, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Historia” 1977, t. XI, z. 74, s. 99–111.

Dygdała J., Toruń w okresie reform Rzeczypospolitej i zagrożenia pruskiego (1764–1793), [w:] Historia Torunia, t. II, cz. 3 (Między barokiem i oświeceniem [1660–1793]), red. M. Biskup, Toruń 1996, s. 247–298.

Filipczak W., Sejm 1778 roku, Warszawa 2000.

Filipczak W., Sejmiki województwa płockiego 1780–1786, „Przegląd Nauk Historycznych” 2009, R. VIII, nr 2, s. 23–62. https://doi.org/10.18778/1644-857X.8.02.02

Filipczak W., Sejmiki ziemi czerskiej 1780–1786, „Przegląd Nauk Historycznych” 2010, R. IX, nr 1, s. 139–179.

Filipczak W., Sejmiki ziemi liwskiej 1780–1786, „Przegląd Nauk Historycznych” 2018, R. XVII, nr 2, s. 123–153. https://doi.org/10.18778/1644-857X.17.02.05

Filipczak W., Sejmiki ziemi nurskiej 1780–1786, „Przegląd Nauk Historycznych” 2014, R. XIII, nr 1, s. 23–62. https://doi.org/10.18778/1644-857X.13.01.02

Filipczak W., Sejmiki ziemi zakroczymskiej 1778–1786, „Przegląd Nauk Historycznych” 2015, R. XIV, nr 2, s. 85–121. https://doi.org/10.18778/1644-857X.14.02.03

Filipczak W., Życie sejmikowe prowincji wielkopolskiej w latach 1780–1786, Łódź 2012. https://doi.org/10.18778/7525-763-2

Glabisz G., Sejmiki Wielkopolski w latach 1764–1793, Poznań 2022.

Jaśkiewicz J., Niektóre sposoby wykorzystania i zabezpieczenia Wisły na przełomie XVIII i XIX wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1984, R. XXXII, z. 1, s. 59–65.

Kazusek S., Handel wiślany w okresie rozbiorów Rzeczypospolitej w świetle „Dziennika Handlowego”, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 2025, R. LXXX, z. 2, s. 27–49. https://doi.org/10.19195/2658-2082.80.2.2

Kazusek S., Spław wiślany w drugiej połowie XVIII wieku (do 1772 roku), cz. 1 (Charakterystyka spławu wiślanego), Kielce 2022.

Korzon T., Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794), t. II, IV, wyd. 2, Warszawa–Kraków 1897.

Paciorek P., Sejmik województwa sandomierskiego w latach 1764–1795. Ustrój i funkcjonowanie, Poznań–Kielce 2023.

Rybarski R., Skarbowość Polski w dobie rozbiorów, Kraków 1937.

Szczygielski W., Łagodna rewolucja w Polsce u schyłku XVIII wieku. Obrady Sejmu Wielkiego i Konstytucja 3 Maja (1788–1792), Łódź 2019.

Szczygielski W., Sejm Wielki (1788–1792). Studium z dziejów łagodnej rewolucji, Łódź 2015.

Wilder J. A., Traktat handlowy polsko-pruski z roku 1775. Gospodarcze znaczenie utraty dostępu do morza, Warszawa 1937.

Downloads

Published

2026-11-13

How to Cite

Kazusek , Szymon. 2026. “Concepts for Improving Communication, Customs, and Trade in the Polish Crown During the Stanisław August Poniatowski Era. A Draft for Further Research”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, no. 120 (November): 143-70. https://doi.org/10.18778/0208-6050.120.07.