Jan Dominik Łopaciński, biskup żmudzki, w początkach konfederacji barskiej (1768–1769) – nieoczywisty przewodnik polityczny na Żmudzi?
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.120.08Słowa kluczowe:
Jan Dominik Łopaciński, konfederacja barska, sejm delegacyjny 1767– 1768, biskupstwo żmudzkie, Stanisław August, elity polityczneAbstrakt
Jan Dominik Łopaciński (1708–1778), wywodzący się ze średniozamożnej rodziny, karierę duchowną rozpoczął w 1732 r., kiedy to został kanonikiem wileńskim, w 1755 r. został sekretarzem Wielkiego Księstwa Litewskiego, by w 1762 r. objąć biskupstwo żmudzkie, które piastował do swej śmieci na początku 1778 r. W początkach swej politycznej drogi był związany – wraz ze swymi braćmi, Ignacym, pisarzem skarbowym i Mikołajem Tadeuszem, wojewodą brzesko-litewskim – z Sapiehami i Michałem Massalskim, kasztelanem wileńskim, u którego był wychowawcą jego syna Ignacego, późniejszego biskupa wileńskiego. W czasy stanisławowskie wszedł już jako doświadczony, zręczny, roztropny i odważny polityk, umiejący utrzymywać dobre kontakty ze zwalczającymi się koteriami. W 1764 r. podpisał elekcję Stanisława Poniatowskiego, na sejmie delegacyjnym 1767–1768 wspierał brata, który bronił praw wiry katolickiej i wolności szlacheckich. W pierwszych latach konfederacji barskiej Łopaciński starał się przede wszystkim zachować spokój w Księstwie Żmudzkim, jakkolwiek duchem wspierał konfederatów, to jednak usiłował lokować się w tej grupie polityków, którzy chcieli jak najbardziej pokojowego zakończenia wewnętrznego konfliktu. Brał udział – nie zawsze bezpośrednio – we wszystkich sejmikach tego czasu, niemal za każdym razem doprowadzając do realizacji przyjętego wcześniej planu, który zawsze konsultowany był z dworem. Choć był zwolennikiem Stanisława Augusta, to jednak przede wszystkim obrońcą wiary katolickiej, stąd też niekiedy krytykował poczynania ostatniego króla. Był zwolennikiem wspólnego wystąpienia konfederatów barskich i króla przeciw polityce Rosji w Rzeczypospolitej. Na terenie Księstwa Żmudzkiego J. D. Łopaciński był z pewnością jedną z najbardziej wpływowych postaci, w omawianym okresie bez jego udziału nic poważnego wydarzyć się nie mogło, cała elita polityczna tej prowincji była z nim w ścisłym kontakcie i stosowała się do jego zaleceń. Inną kwestią było, że biskup żmudzki był politykiem nad wyraz ostrożnym, podobnie jak i elity ówczesnej Żmudzi.
Pobrania
Bibliografia
Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie. Korespondencja królewska, rkps 670
Lietuvos Mokslų Akademijos Vrublevskių Biblioteka [LMAVB]. Korespondencja Łopacińskich, Fond 119 (Łopacińscy), rkps 146 i 149
Lietuvos Valstybes Istorijos Archyvas [LVIA]. Korespondencja Łopacińskich, Fond 1135, opis 14, rkps 7 i 9
Lietuvos Valstybes Istorijos Archyvas [LVIA]. Księgi grodzkie żmudzkie, SA rkps 14563
Lietuvos Valstybes Istorijos Archyvas [LVIA]. Materiały różne Łopacińskich, Fond 1135, opis 4, rkps 360 i 361
Raganu Teismai Lietuvoje, parengė, K. Jablonskis i R. Jasas, Lietuvos Teisės Paminaklai, t. II, Vilnius 1987.
Burba D., Tematika parlamentarizma v korrespondencii vilenskogo kanonika Âna Dominika Lopatinskogov v seredine XVIII v., [w:] Aktual’nye problemy istorii i kul’tury: zbornik navukovyh artykulaỷ, Vyp. II (Parlamentaryzm u Vâlìkìm Knâstve Lìtoǔskìm u XVIII stagoddzì), rèd. A. Macuk, R. Jûrgajcìs, Minsk 2020, s. 193–204.
Chojecki R., Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r. Uwagi na marginesie działalności w sejmie i w delegacji 19 IV–28 IX, „Kwartalnik Historyczny” 1972, t. LXXIX, z. 3, s. 545–561.
Deputaci Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego 1697–1794. Spisy, red. A. Rachuba, Warszawa 2004.
Dukwicz D., Rosja wobec sejmu rozbiorowego warszawskiego (1772–1775), Warszawa 2015.
Filipczak W., Chronologia sejmów z lat 1764–1794, [w:] Chronologia sejmów Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1569–1793), red. L. A. Wierzbicki, D. Kupisz, Warszawa 2021, s. 281–312.
Kasabuła T., Ignacy Massalski, biskup wileński, Lublin 1998.
Konopczyński W., Konfederacja barska, t. I–II, Warszawa 1991.
Łukowski G. T., The szlachta and the Confederacy of Radom, 1764–1767/68. A Study of the Polish Nobility, Romae 1977, Antemrale, t. XXI.
Rabowicz E., Łopaciński Ignacy, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XVIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1973, s. 396.
Rolnik D., Dwór Michała Antoniego Sapiehy i jego rola w edukacji obywatelskiej na przykładzie Adama Chmary, ostatniego wojewody mińskiego, [w:] Sapientia ars Vivendi putanda est. Wokół kultury i polityki. Studia z dziejów nowożytnych ofiarowane Profesorowi Marianowi Chachajowi, red. A. Perłakowski, F. Wolański, B. Rok, Kraków–Wrocław 2019, s. 115–127. https://doi.org/10.12797/9788381381307.07
Skowroński P., Zmagania o kształt osobowy sejmu 1773–1775, „Kwartalnik Historyczny” 2020, t. CXXVII, z. 2, s. 233–272. https://doi.org/10.12775/KH.2020.127.2.01
Šmigelskytė-Stukienė R., 1769 m. įvykiai Šiaulių ekonomijoje: maištas ar sukilimas? Istoriografinių tradicijų sankirtos, „Istorija” 2012, t. LXXXV, z. 1, s. 49–62.
Szczygielski W., Łopaciński Antoni, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XVIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1973.
Szczygielski W., Łopaciński Jan Dominik, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XVIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1973.
Szczygielski W., Łopaciński Mikołaj Tadeusz, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XVIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1973, s. 400–402.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

