Andrew Báthory (Andrzej Batory): The King’s Nephew, a Man of the Church, or a Renaissance Man?
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.120.03Keywords:
Andrew Báthory, the Canons Regular of the Holy Sepulchre, history of the Church, the RenaissanceAbstract
Andrew Báthory (1562?–1599) was the nephew of the Polish King, Stephen Báthory, who had specific plans for him regarding his new homeland. By the King’s will, he studied at the Jesuit college in Pułtusk, carried out diplomatic missions in Rome and pursued a career within the Church hierarchy, obtaining significant offices and benefices, despite lacking required holy orders. Nevertheless, he was counted among the Church reformers of the Post-Tridentine era. As an individual, he exhibited the characteristic traits of a typical member of the Renaissance elite. Following the death of Stephen Báthory, he was one of the candidates for the Polish throne. Ultimately, he died as a result of the power struggles for the throne in his native Transylvania. This article is dedicated to the various facets of Cardinal Andrew Báthory’s life and activities, while attempting to answer the question posed in the title.
Downloads
References
Akta z czasów panowania Stefana Batorego króla Polski, 1585, wersja elektroniczna.
Constitutiones Generalis Capituli Miechoviensis, Die XIX. Mensis Octobris Anno Domini 1621, celebrati, Authoritate eiusdem Capituli promulgatae, Et cum facultate […] Dni, D. loci ordynarii sub Praelum traditae, Cracoviae, In Officina Typhograp. Matthiae Andreioviensis, 1621.
Constitutiones primi Capituli Generalis Miechoviensis, Ordinis Canonicorum Regularium, Custodum S. Sepulchri S. Domini Hierosolymitani sub […] Mathia Łubieński Praeposito Generali, Professo eiusdem Ordinis […] Anno Domini MDCXX, ad diem XIX Octobris, celebrati. A S. Sede Apostolica approbatae 1626. Denuo cura et impensis Reverendissimi M. Jacobi Radliński, Sacra Theologiae Doctoris, eiusdem Ordinis Praepositi Generalis, Insulati […] reimpressae, typis Collegi Sandomiriensis Societas Jesu, Anno Domini 1747.
Constitutiones secundi generalis capituli Miechoviensis Ordinis Canonicorum Regularium Custodum Sancti Sepulchri Domini Hierosolymitani sub […] Matthia Łubieński […] die XVI. Mensis Junii, Anno Dni, M.DC.XXV. Celebrati […] approbatae Anno Domini 1627, Typis Clarii Collegii Sandomiriensis Societatis Jesu, Anno Domini 1747.
Miechovia, Sive Promptuarium Antiquitatum Monasterii Miechoviensis […] Studio et opera Samuelis Nakielski […], Cracovia, In Offincina Francisci Cesarii, Anno Domini 1634.
Statuta fratrum S. Sepulchri Jerosolymitani Conventus Miechoviensis. Cura et impensis Illustris Principis ac Dni D. Andreae Bathorei S. R. F. Car. Ac Praep. Miechov, Cracoviae, In Officina Lazari, Anno Domini M. D.LXXXV.
Acta visitationis generalis Ecclesiarum Episcopatus Varmiensis 1597/1598, transliteracja oryginalnego tekstu łacińskiego i tłumaczenie na język polski bp J. Wojtkowski, transliteracja oryginalnego tekstu niemieckiego (odpisanego kursywą) i tłumaczenie na język polski G. Chromik, wstęp i oprac. A. Kopiczko, Olsztyn 2022.
Andrzej Batory. Dramat historyczny w 5 aktach przez Józefa Korzeniowskiego, Wilno 1846.
Archiwum Jana Zamoyskiego, t. IV (1585–1588), oprac. K. Lepszy, Kraków 1948.
Dokumenty soborów powszechnych, t. IV/2 ([1511–1870] Lateran V, Trydent, Watykan I), oprac. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2007.
Górnicki Ł., Dworzanin, oprac. R. Pollak, Warszawa 1950.
Kalinowska A. J., Dodatek źródłowy. Listy Stanisława Reszki do Marcina Kromera (1583–1588), [w:] Stanisław Reszka – diariusz podróży i korespondencja z lat 1583–89, „Studia Warmińskie” 1989, t. XXVI, s. (1)–(18).
Michta J., Św. Karol Boromeusz i kardynał Andrzej Batory, Kielce 2024.
Monumenta Poloniae Vaticana, t. IV (I. A. Caligarii nuntii apostolici in Polonia epistolae et acta 1578–1581), ed. L. Boratyński, Cracoviae 1915.
Pękalski P., O początku, rozkrzewieniu i upadku zakonu Kanoników Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego, wyd. 2, Miechów 2019.
Rajnolda Hejdensztejna, Dzieje Polski. Od śmierci Zygmunta Augusta do roku 1594, t. II, oprac. M. Gliszczyński, W. Spasowicz, Petersburg 1857.
Z Buku w świat. Diariusz Stanisława Reszki 1583–1589, oprac. A. Golik-Prus, Z. Pietrzyk, Buk 2024.
Barbarzak D., Uczty książąt, kardynałów i ubogich. Edukacyjna rola stołu w podróży włoskiej Andrzeja Batorego (1583–1584), „Facta Simonidis” 2023, t. XVI, nr 1, s. 55–80. https://doi.org/10.56583/fs.2125
Barycz H., Kromer Marcin, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XV, Wrocław 1970, s. 319–325.
Bazylow L., Siedmiogród a Polska, Warszawa 1967.
Besala J., Stefan Batory, Warszawa 1992.
Bieś A. P., Periodyzacja obecności Towarzystwa Jezusowego na ziemiach polskich. Struktury organizacyjne oraz edukacyjno-oświatowe i pastoralne formy aktywności, „Studia Pedagogika Ignatiana” 2014, vol. XVII, s. 57–87. https://doi.org/10.12775/SPI.2014.003
Bożogrobcy. Jerozolima–Miechów–Chorzów. Materiały z sesji naukowej 9 października 1999 r., red. J. Kurek, Chorzów–Batory 2000.
Bożogrobcy w Polsce, Miechów–Warszawa 1999.
Burke P., Kultura i społeczeństwo w renesansowych Włoszech, Warszawa 1991.
Człowiek renesansu, red. E. Garina, Warszawa 2001.
Encyklopedia muzyki, red. A. Chodkowski, Warszawa 1995.
Ferenc M., Dwór Zygmunta Augusta, Kraków 1998.
Folwarski H., Poczet opatów klasztoru kanoników regularnych w Czerwińsku, „Nasza Przeszłość” 1957, t. VI, s. 5–81. https://doi.org/10.52204/np.1957.6.5-81
Glemma T., Batory Andrzej, [w:] Polski słownik biograficzny, t. I, Kraków 1935, s. 351–353.
Grzybowski S., Jan Zamoyski, Warszawa 1994.
Horn I., Andrzej Batory, Warszawa 2010.
Jabłońska A., Bożogrobcy św. Jana w świetle źródeł gnieźnieńskich w okresie staropolskim, Poznań 2025.
Jabłońska A., Dwór królewski w Krakowie w czasach Mikołaja Reja, [w:] Mikołaj Rej z Nagłowic w pięćsetną rocznicę urodzin, red. W. Kowalski, Kielce 2005, s. 237–255.
Kalinowska A. J., Reszka Stanisław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXI, Wrocław 1988, s. 129–132.
Kalinowska A. J., Stanisław Reszka – diariusz podróży i korespondencja z lat 1583–89, „Studia Warmińskie” 1989, t. XXVI, s. 195–220.
Kardynał Stanisław Hozjusz. Osoba, myśl, dzieło, czasy, znaczenie, red. S. Achremczyk, J. Guzowski, J. Jezierski, Olsztyn 2005.
Kopiczko A., Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1525–1821, cz. 2 (Słownik), Olsztyn 2000.
Kot S., Historia wychowania, t. I (Od starożytnej Grecji do połowy wieku XVIIII), wyd. 3, Kraków 1996.
Kowalkowski J., Testament Andrzeja Batorego z 1599 roku, „Komunikaty Warmińsko-Mazurskie” 2012, nr 4(278), s. 647–664.
Krasucka B., Karol Boromeusz, W ikonografii, [w:] Encyklopedia katolicka, t. VIII, red. A. Szostak et al., Lublin 1997, s. 861–863.
Kumor B., Dzieje diecezji krakowskiej do roku 1795, t. I, Kraków 1998.
Kuźmak K., Karol Boromeusz, Kult, [w:] Encyklopedia katolicka, t. VIII, red. A. Szostak et al., Lublin 1997, s. 860–861.
Leśniewski S., Jan Zamoyski – hetman i polityk, Warszawa 2008.
Lolo R., Działalność szkół jezuickich w Pułtusku od XVI do XVIII wieku. Powstanie kolegium jezuickiego w Pułtusku, „Nasza Przeszłość” 2012, t. CXVII, s. 315–336. https://doi.org/10.52204/np.2012.117.315-336
Lolo R., Święty Władysław w Pułtusku, „Saeculum Christianum” 2018, t. XXV, s. 184–197. https://doi.org/10.21697/sc.2018.25.15
Lolo R., Towarzystwo Jezusowe w diecezji płockiej 1566–1772. Studium koegzystencji w dobie recepcji reformy trydenckiej, Pułtusk 2013.
Makkal L., Stefan Batory w Siedmiogrodzie, Warszawa 1961.
Możdżeń S. I., Historia wychowania do 1795, Sandomierz 2006.
Müller W., Batory Andrzej, [w:] Encyklopedia katolicka, t. II, red. F. Gryglewicz, R. Łukaszyk, Z. Sułowski, Lublin 1985, s. 100.
Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny, Warszawa 1992.
Obłąk J., Kopiczko A., Historia Diecezji i Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 2010.
Pelc J., Z dziejów literatury renesansu w Polsce, [w:] Polska w epoce Odrodzenia. Państwo, społeczeństwo, kultura, Warszawa 1986, s. 463–477.
Pęckowski Z., Życie wewnętrzne i działalność bożogrobców miechowskich, Miechów 2019.
Poczet biskupów warmińskich, red. S. Achremczyk, Olsztyn 2008.
Prokop K. R., Kardynał Stanisław Hozjusz, Kraków 2008.
Prokop K. R., Polscy kardynałowie, Kraków 2001.
Sikora F., Najstarsze dokumenty i dzieje klasztoru bożogrobców w Gnieźnie, „Studia Źródłoznawcze” 1974, t. XIX, s. 47–74.
Schaeffer B., Dzieje muzyki, Warszawa 1983.
Stola K., Skarga Piotr, Myśl, [w:] Encyklopedia katolicka, t. XVIII, red. S. Wilk et al., Lublin 2013, s. 271.
Szorc A., Artykuły zaprzysiężone biskupa warmińskiego Andrzeja Batorego z 1585 roku, „Echa Przeszłości” 2001, t. II, s. 179–197.
Szydłowska W., Pomnik grobowy Batorych w Barczewie na Warmii, „Studia Pomorskie” 1957, t. I, s. 231–262.
Urban W., Hozjusz Stanisław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. X, Wrocław 1962, s. 42–46.
Walewander E., Karol Boromeusz. Życie i działalność, [w:] Encyklopedia katolicka, t. VIII, red. A. Szostak et al., Lublin 1997, s. 859–860.
Wawrzyńczak S. K., Hozjusz, Dantyszek, Kromer: biskupi warmińscy, humaniści, mecenasi kultury. Zarys problematyki, „Studia Elbląskie” 2024, t. XXV, s. 39–48.
Wiórko E., Skarga Piotr, Życie, [w:] Encyklopedia katolicka, t. XVIII, red. S. Wilk et al., Lublin 2013, s. 269–271.
Wisner H., Rzeczpospolita Wazów. Czasy Zygmunta III i Władysława IV, Warszawa 2002.
Zabłocki S., Dantyszek Jan, [w:] Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, t. I, red. J. Krzyżanowski, C. Hernas, Warszawa 1984, s. 187.
Zabłocki S., Krzycki Andrzej, [w:] Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, t. I, red. J. Krzyżanowski, C. Hernas, Warszawa 1984, s. 524.
Ziomek J., Renesans, Warszawa 1995.
Nagrobek Andrzeja i Baltazara Batorych, https://barczewo.franciszkanie.net/andrzej-batory/grob/ (dostęp: 8 II 2026).
Najcenniejszy nagrobek stoi pusty. Wiadomo, kto miał tam spocząć, https://wydarzenia.interia.pl/warminsko-mazurskie/news-najcenniejszy-nagrobek-stoi-pusty-wiadomo-kto-mial-tam-spocz,nId,6380133#google_vignette (dostęp: 8 II 2026).
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

