Anna z Wiśniowieckich Zamoyska – szekspirowska Lady Makbet rodu Zamoyskich?

Paweł Tyszka

doi:10.18778/0208-6050.116.06

Autor

Paweł Tyszka Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum https://orcid.org/0000-0002-2893-8741

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.116.06

Słowa kluczowe:

Anna z Wiśniowieckich Zamoyska, Tomasz Zamoyski, Katarzyna z Ostrogskich Zamoyska, Wacław Jan Zamoyski, Jan Zamoyski, ordynacja zamojska, oskarżenie o czary

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest konfliktowi w rodzie Zamoyskich na początku lat dwudziestych XVII w. Anna z Wiśniowieckich Zamoyska, wdowa po strażniku polnym koronnym i kasztelanie chełmskim Janie Zamoyskim, została oskarżona o wysłanie do Zamościa czarownic, które miały rzucić urok na Katarzynę z Ostrogskich Zamoyską, żonę wojewody kijowskiego Tomasza Zamoyskiego, by ta stała się bezpłodna. W ten sposób Anna z Wiśniowieckich Zamoyska miała jakoby chcieć zapewnić swoim synom przejęcie ordynacji zamojskiej po bezpotomnej śmierci Tomasza Zamoyskiego. W konflikt zostali zaangażowani członkowie rodów Zamoyskich i Wiśniowieckich, stając w obronie wdowy po kasztelanie chełmskim lub też ją oskarżając.
Narodziny dzieci Tomasza Zamoyskiego i jego żony pozwoliły zapomnieć o tych oskarżeniach. Lecz po śmierci Jana „Sobiepana” Zamoyskiego, III ordynata zamojskiego, ponownie odżyły, służąc do walki propagandowej między potencjalnymi spadkobiercami ordynacji zamojskiej.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Paweł Tyszka - Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum

Mgr Paweł Tyszka – absolwent Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Kierownik Działu Projektów Naukowych i Muzealnych Zamku Królewskiego w Warszawie – Muzeum.
Zainteresowania naukowe: historia społeczna w epoce staropolskiej, genealogia, mechanizmy patronatu politycznego i artystycznego oraz dwór i klientela magnacka w XVII w.

Bibliografia

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Archiwum Zamoyskich [AZ], nr 19, 51, 274, 395, 407, 412, 638, 706, 714, 725, 752, 924, 2372

Album studentów Akademii Zamojskiej 1595–1781, oprac. H. Gmiterek, Warszawa 1994.

Bielowski A., Szymon Szymonowic, Kraków 1875.

Ordynacya Jaśnie Wielmożnego Jana Zamoyskiego Hetmana Koronnego, [w:] Volumina Legum, t. II, wyd. J. Ohryzka, Petersburg 1859, s. 287.

Radziwiłł A. S., Pamiętnik o dziejach w Polsce, t. II (1637–1646), przekł. i oprac. A. Przyboś, R. Żelewski, Warszawa 1980.

Rudomicz B., Efemeros czyli Diariusz prywatny pisany w Zamościu w latach 1656–1672, cz. 2 (1665–1672), oprac. M. L. Klementowski, przekł. W. Froch, Lublin 2002.

Żurkowski S., Żywot Tomasza Zamojskiego kanclerza w. kor., oprac. A. Batowski, Lwów 1860, [w:] Życie i dzieło Tomasza Zamoyskiego 1594–1638. W 420. rocznicę urodzin wydano staraniem Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tomaszowie Lubelskim, Tomaszów Lubelski 2014, s. I–XXVIII, 1–406.

Anusik Z., Krótkie życie i niespodziewana śmierć młodego magnata. Janusz Paweł ks. Ostrogski i jego testament z 6 sierpnia 1619 roku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2020, R. XIX, nr 1, s. 215–239. https://doi.org/10.18778/1644-857X.19.01.09 DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.19.01.09

Czamańska I., Wiśniowieccy. Monografia rodu, Poznań 2007.

Czubara K., Jan Zamoyski a jego krewni z młodszej linii rodu, [w:] Jan Zamoyski. Wódz – mecenas – polityk, „Zamojsko-Wołyńskie Zeszyty Muzealne” 2005, t. III, (numer specjalny), s. 163–175.

Dworzaczek W., Genealogia. Tablice, Warszawa 1959.

Grzybowski S., Jan Zamoyski, Warszawa 1994.

Horn I., Andrzej Batory, Warszawa 2010.

Karbownik H., Sprawa prowadzenia procesów o czary w przedrozbiorowej Polsce w świetle ówczesnego prawa kanonicznego i polskiego, „Kościół i Prawo” 1998, t. XIII, s. 165–174.

Kempa T., Dzieje rodu Ostrogskich, Toruń 2003.

Kieniewicz L., Senat za Stefana Batorego, Warszawa 2000.

Krzysztofik M., „O niepłodności w stanach małżeńskich” – czyli jak XVII-wieczny kalendarzysta-lekarz omawia oraz cenzuruje tematy wstydliwe, „Napis. Pismo poświęcone literaturze okolicznościowej i użytkowej” 2009, seria XV, s. 33–45. https://doi.org/10.18318/napis.2009.1.4 DOI: https://doi.org/10.18318/napis.2009.1.4

Kupczewska M., Intercyza ślubna z Katarzyną księżniczką Ostrogską, między księżną Imcią Anną z Szemberka Ostrogską wojewodziną wołyńską uczynioną a Imcią Panem Tomaszem Zamoyskim wojewodą kijowskim, „Białostockie Teki Historyczne” 2013, t. XI, s. 287–293. https://doi.org/10.15290/bth.2013.11.18 DOI: https://doi.org/10.15290/bth.2013.11.18

Kupczewska M., Matka i syn – wpływ Barbary z Tarnowskich Zamoyskiej na proces wychowania i wykształcenia Tomasza Zamoyskiego w świetle korespondencji z lat 1605–1610, „Białostockie Teki Historyczne” 2011, t. IX, s. 41–54.

Majewski R., Cecora. Rok 1620, Warszawa 1970.

Moniuszko A., Prawo sądowe Rzeczypospolitej szlacheckiej (XVI–XVIII w.). Zarys wykładu z wyborem źródeł, Warszawa 2017.

Tarnawski A., Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana w. kor. (1572–1605), Lwów 1935.

Tygielski W., Listy, ludzie, władza. Patronat Jana Zamoyskiego w świetle korespondencji, Warszawa 2009.

Tyszka P., Stan zdrowia, higiena, choroby i śmierć w kręgu krewnych kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego, [w:] Czystość i brud. Higiena nowożytna (XV–XVIII w.), red. W. Korpalska, W. Ślusarczyk, Bydgoszcz 2015, s. 141–160.

Tyszka P., W cieniu wielkiego kanclerza. Barbara z Tarnowskich Zamoyska, Warszawa 2015.

Urbaniak V., Zamoyszczycy bez Zamoyskiego. Studium dekompozycji ugrupowania politycznego, Warszawa 1995.

Urbaniak V., Zielińska Z., Zamoyski J., Karaskiewicz K., Zamoyscy herbu Jelita, Warszawa 1997.

Witusik A. A., Młodość Tomasza Zamoyskiego. O wychowaniu i karierze syna magnackiego w Polsce w pierwszej połowie XVII wieku, Lublin 1977.