Nieznany portret Kazimierza Małachowskiego w mundurze pułkownika Księstwa Warszawskiego w zbiorach Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej

Ewa Andrzejewska

doi:10.18778/0208-6050.118.03

Autor

Ewa Andrzejewska Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego / University of Kalisz https://orcid.org/0000-0003-4804-9359

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.118.03

Słowa kluczowe:

portret dziewiętnastowieczny, mundur pułkownika, armia Księstwa Warszawskiego, Kazimierz Małachowski, odznaczenia wojskowe, dystynkcje wojskowe, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej

Abstrakt

Artykuł przedstawia propozycję nowej identyfikacji mężczyzny sportretowanego w mun-durze wojskowym z okresu Księstwa Warszawskiego. Portret ten został zakupiony do zbiorów ówczesnego Muzeum Ziemi Kaliskiej w grudniu 1968 r. jako wizerunek Jana Szczepkowskiego, podporucznika związanego z kaliskim Korpusem Kadetów. Tożsamość sportretowanego nie została jednak zweryfikowana i obraz nigdy dotąd nie był przed-miotem zainteresowań badaczy. W latach 2020–2021 podjęta została analiza szczegółów umundurowania, dystynkcji i próba ustalenia formacji wojskowej sportretowanego, oparta m.in. na badaniach porównawczych znanych źródeł ikonograficznych i przepisów dotyczących ówczesnych ubiorów wojskowych. Istotną pomocą okazały się konsultacje z Przemysławem Dunajem, znawcą zagadnień związanych z „barwą i bronią” i współautorem specjalistycznych wydawnictw. Ustalono, że sportretowany wyobrażony został w mundurze 1. Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego zgodnym z przepisami, które obowiązywały między 1807 a 1810 r. Te i inne przesłanki pozwoliły na uściślenie datacji obrazu na lata 1808–1809 oraz na odczytanie tożsamości modela, którym okazał się pułkownik Kazimierz Małachowski, późniejszy generał i uczestnik powstania listopadowego.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Ewa Andrzejewska - Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego / University of Kalisz

Dr Ewa Andrzejewska – doktor historii sztuki, wieloletni pracownik Urzędu Ochrony Zabytków w Kaliszu, od 2012 r. kustosz Działu Sztuki w Muzeum Okręgowym Ziemi Kaliskiej w Kaliszu, a od 2023 r. adiunkt w Instytucie Interdyscyplinarnych Badań Histo-rycznych Uniwersytetu Kaliskiego im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego.
Zainteresowania naukowe: rzemiosło artystyczne (zwłaszcza złotnictwo i dawne tekstylia), sztuka regionu kaliskiego.

Bibliografia

Generałowej Benigny Kazimierzowej Małachowskiej Pamiętniki, 1830–1870. Ogłosił dr J. Frejlich, „Przewodnik naukowy i literacki” (dodatek do „Gazety Lwowskiej”) 1919, R. XLVII, z. 1, s. 1–19; z. 2, s. 97–114; z. 3, s. 193–207; z. 4, s. 289–304; z. 5, s. 399–418; z. 6, s. 499–515; z. 7, s. 605–619; z. 8, s. 687–708; z. 9, s. 779–796; z. 10, s. 869–901; z. 11, s. 1007–1028; z. 12, s. 1132–1155.
Google Scholar

Kondratowicz J., Ubiory Woyska Polskiego Xsięstwa Warszawskiego, Warszawa 1829.
Google Scholar

Straszewicz J., Die Polen und die Polinnen der Revolution vom 29. November 1830 oder Hundert Portraits…, Stuttgart [1832–1837].
Google Scholar

Straszewicz J., Les Polonais et les Polonaises de la Révolution du 29 Novembre 1830, Paris [1832–1837].
Google Scholar

Zienkowicz L. J., Esquisse sur la vie de Casimir Małachowski, généralissime polonais en 1831, Paris 1847.
Google Scholar

Boucher F., Historia mody. Dzieje ubiorów od czasów prehistorycznych do końca XX w., (wyd. uzup. przez Y. Deslandes, przekł. z jęz. fr. P. Wrzosek), Warszawa 2009.
Google Scholar

Czop J., Barwa armii Księstwa Warszawskiego oraz formacji polskich w służbie cesarza 1807–1814, Rzeszów 2015.
Google Scholar

Dunaj P., Piecyk I., Broń i barwa ułanów Księstwa Warszawskiego w latach 1807–1809, [s.l.] 2019.
Google Scholar

Dunaj P., Piecyk I., Broń i barwa ułanów Księstwa Warszawskiego w latach 1809–1812, [s.l.] 2021.
Google Scholar

Dunin-Wilczyński Z., Legia Honorowa. Zarys historii orderu, Warszawa 2002.
Google Scholar

Filipow K., Order Virtuti Militari 1792–1945, Warszawa 1990.
Google Scholar

Gembarzewski B., Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831, Warszawa 1925.
Google Scholar

Gembarzewski B., Wojsko polskie. Księstwo Warszawskie 1807–1814, Warszawa 1905.
Google Scholar

Gembarzewski B., Żołnierz polski. Ubiór, uzbrojenie i oporządzenie od wieku XI do roku 1965, t. III (Od 1797 do 1814 roku), Warszawa 1964.
Google Scholar

Gloger Z., Encyklopedia staropolska, t. II, Warszawa 1901.
Google Scholar

Łoza S., Legia Honorowa w Polsce 1803–1923, Zamość 1923.
Google Scholar

Polscy Kawalerowie Legii Honorowej, cz. 1, red. Z. Judycki, Warszawa 2015.
Google Scholar

Przewalski S., Małachowski Kazimierz, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XIX, Wrocław 1974, s. 405–408.
Google Scholar

Quicherat J., Histoire du costume en France depuis les temps les plus reculés jusqu’à la fin du XVIIIe siècle, Paris 1875.
Google Scholar

Ratajczyk L., Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego, Warszawa 1981.
Google Scholar

Splitt J. A., Z dziejów kaliskiego muzealnictwa, [w:] T. Baranowski, J. A. Splitt, L. Ziąbka, R. Żukowski, Katalog wystawy archeologicznej w Kaliszu. Korzenie Kalisza, Kalisz 2006, s. 3–31.
Google Scholar

Turnau I., Słownik ubiorów. Tkaniny, wyroby pozatkackie, skóry, broń i klejnoty oraz barwy znane w Polsce od średniowiecza do początku XIX w., Warszawa 1999.
Google Scholar

Xięga Pamiątkowa w 50-letnią rocznicę powstania roku 1830; zawierająca spis imienny dowódzców i sztabs-oficerów tudzież oficerów, podoficerów i żołnierzy Armii Polskiej w tymż roku krzyżem wojskowym „Virtuti Militarii” ozdobionych, Lwów 1881.
Google Scholar

Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864, red. J. Sikorski, t. II, Warszawa 1966.
Google Scholar

Zych G., Armia Księstwa Warszawskiego 1807–1812, Warszawa 1961.
Google Scholar

Żygulski Z. (jun.), Wielecki H., Polski mundur wojskowy, Kraków 1988.
Google Scholar

Goik H., Dokumentacja opisowa i fotograficzna prac konserwatorskich: Portret Jana Szczepkowskiego nr inw. 1467 z muzeum w Kaliszu, maszynopis w dziale sztuki MOZK, sygn. 10.
Google Scholar

Pierzyńska E., Karty inwentarzowe MOZK/S/368 i MOZK/S/369 z 17 IV 1969, rękopisy w aktach działu sztuki MOZK.
Google Scholar

Biblioteka Barwy i Broni, https://napoleon.org.pl/index.php/biblioteka-barwy-i-broni (dostęp: 26 II 2024).
Google Scholar

Hass L., Uzupełnienia i aneksy, [do:] S. Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich Lóż Wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738–1821…, https://www.wbc.poznan.pl/Content/96430/Hass%20uzupe%C5%82nia%20Ma%C5%82achowskiego.pdf (dostęp: 1 III 2024).
Google Scholar

Rossal E., Kolczyki męskie, https://etnomuzeum.eu/zbiory/kolczyki-meskie (dostęp: 29 II 2024).
Google Scholar

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Bydgoszczy, Patent K. Małachowskiego z 19 czerwca 1792 r., sygn. Rkp 1224/55 III, https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/213791/edition/212659/content (dostęp: 29 II 2024).
Google Scholar