„Wełczowa zawera” – nieudana próba wywołania powstania na ziemiach bułgarskich w 1835 roku

Bartłomiej Rusin

doi:10.18778/0208-6050.118.04

Autor

Bartłomiej Rusin https://orcid.org/0000-0003-1282-4878

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.118.04

Słowa kluczowe:

Wełczowa zawera, Georgi Mamarczew, bułgarski ruch narodowowyzwoleńczy, historia Bułgarii, powstania bułgarskie, Wielkie Tyrnowo

Abstrakt

Artykuł przedstawia jeden z epizodów bułgarskiego ruchu narodowowyzwoleńczego pierwszej połowy XIX w., który do historii przeszedł pod nazwą „Wełczowa zawera”. Tekst dotyczy wydarzeń rozgrywających się od momentu podpisania traktatu adrianopolskiego we wrześniu 1829 r., poprzez pierwszą połowę lat trzydziestych XIX w., stanowiącą fazę przygotowań do powstania, aż do połowy 1835 r., czyli już po udaremnieniu spisku w wyniku zdrady tuż przed Wielkanocą i zesłaniu jednego z głównych przywódców ruchu Georgiego Mamarczewa.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Bartłomiej Rusin

Mgr Bartłomiej Rusin – politolog, slawista, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego. Współautor (razem z Krzysztofem Popkiem) tomu Uchodźcy, czyli goście Boga. Studia z dziejów migracji bałkańskich w XIX wieku – przypadek Bułgarii i Serbii (Kraków 2022; wyróżnienie w konkursie im. J. Skowronka, edycja 2023; wyróżnienie w konkursie im. W. Felczaka i H. Wereszyckiego, edycja 2024), współredaktor tomu pokonferencyjnego Wśród czy obok nas? Mniejszości w literaturze, kulturze i historii krajów słowiańskich (Kraków 2013, razem z Robertem Sendkiem) oraz autor kilkudziesięciu artykułów naukowych, poświęconych głównie historii Bułgarii w okresie XIX–XXI w.

Zainteresowania naukowe: historia polityczna i wojskowa Europy Środkowo-Wschodniej i Południowej XIX–XX w., Holokaust, dzieje mniejszości żydowskiej na Bałkanach.

Bibliografia

Bulgarskoto vastanie ot 1835 g. (Velchovata zavera). Materiali i dokumenti, sast. i red. I. Radev, Veliko Tarnovo 2000.
Google Scholar

Velichi C., Neizdadeni dokumenti i nyakoi utochnenia vav vrazka s kapitan Georgi Mamarchev Bujuklju, [w:] C. Velichi, Stranici ot minaloto na balgarskiya narod, Sofia 1987, s. 112–128.
Google Scholar

Anchev A., Ruskata obshtestvenost i bulgarskoto nacionalno vazrazhdane prez 30-te i 40-te godini na XIX vek, [w:] Odrinskiyat mir ot 1829 g. i balkanskite narodi, red. S. Damyanow, S. Dimitrov, Sofia 1981, s. 163–184.
Google Scholar

Atanasov Sht., Selskite vastania v Bulgaria kam kraiya na XVIII v. i sazdavaneto na bulgarskata zemska voiska, Sofia 1958.
Google Scholar

Boev R., Antiturskoto dvizhenie na naselenieto na bulgarskoto morsko kraibrezhie prez rusko-turskata voina ot 1828–1829, „Voennoistoricheski sbornik” 1970, kn. 5, s. 18–38.
Google Scholar

Boev R., Balgarskiyat dobrovolcheski korpus v ruskata armia ot 1829 g., „Voennoistoricheski sbornik” 1978, kn. 4, s. 84–90.
Google Scholar

Boyadzhiev I., Edin ot rakovoditelite na velchovata zavera, „Istoricheski Pregled” 1978, kn. 6, s. 99–102.
Google Scholar

Bozhilov I., Gjuzelev V., Istoriya na srednovekovna Bulgaria VII–XIV vek, Sofia 1999.
Google Scholar

Cholov P., Bulgarskite vaorazheni cheti i otryadi prez XIX vek, Sofia 2003.
Google Scholar

Crawley C. W., The Question of Greek Independence. A Study of British Policy in the Near East, 1821–1833, Cambridge 2014.
Google Scholar

Damyanov S., Odrinskiyat mir i evropeiskata diplomacia (1829–1830), [w:] Odrinskiyat mir ot 1829 g. i balkanskite narodi, red. S. Damyanow, S. Dimitrov, Sofia 1981, s. 41–74.
Google Scholar

Danova N., Kam istoriyata na tarnovskata gradska obshtina prez Vazrazhdaneto, „Istoricheski Pregled” 1980, kn. 1, s. 106–124.
Google Scholar

Dimitrov S., Odrinskiyat mir i balkanskite narodi, [w:] Odrinskiyat mir ot 1829 g. i balkanskite narodi, red. S. Damyanow, S. Dimitrov, Sofia 1981, s. 21–40.
Google Scholar

Dimitrov S., Vastanieto ot 1850 godina v Bulgaria, Sofia 1972.
Google Scholar

Doinov S., Bulgarskoto nacionalno-osvoboditelno dvizhenie 1800–1812, Sofia 1979.
Google Scholar

Dzhamdzhiev I., Diado Velcho i zaverata mu, [w:] Sbornik po sluchai stogodishninata na Zaverata ot 1835 g., Sofia 1935, s. 102–110.
Google Scholar

Genchev N., Bulgarsko vazrazhdane, Sofia 1988.
Google Scholar

Grek I., Bulgarskite dobrovolci (volonteri) ot 1828–1829 godina, „Vekove” 1975, kn. 5, s. 8–20.
Google Scholar

Grek I., Chervenkov N., Kam istoriyata na vaorazhenoto vastanie v Bulgaria prez parvata polovina na 30-te godini na XIX vek, „Vekove” 1985, kn. 1, s. 41–50.
Google Scholar

Hristov A., Voennoto delo v nasheto otechestvo prez vreme na turskoto vladichestvo, Sofia 1938.
Google Scholar

Konobeev V. D., Bulgarskoto nacionalnoosvoboditelno dvizhenie. Ideologiya, programa, razvitie, Sofia 1972.
Google Scholar

Mutafchieva V., Vianu A., Feodalnite razmirici v severna Bulgaria v kraiya na XVIII i nachaloto na XIX v. i tyiahnoto otrazhenie vav Vlachia, [w:] Bulgaro-rumanski vrazki i otnoshenia prez vekovete, t. I, red. D. Angelov i dr., Sofia 1956, s. 193–252.
Google Scholar

Nachev V., Velchova zavera, Sofia 1976.
Google Scholar

Pavlovska C., Vaorazhavaneto na bulgarskoto nacionalnoosvoboditelno dvizhenie ot nachaloto na XIX vek do kraya na krimskata voina, „Izvestiya na Instituta za Voenna Istoriya” 1979, t. XXVIII, s. 73–96.
Google Scholar

Petkov P., Bulgarskata zavera ot 1835 godina – parva proyava na nacionalnoosvoboditelnoto dvizhenie prez XIX vek, „Istorichesko Badeshte” 2015, br. 1–2, s. 177–187.
Google Scholar

Petkov P., Kapitan Georgi Mamarchev i Bulgarskata zavera ot 1835 g., [w:] P. Petkov, Istoriyata kato polifonia. Izsledvaniya po nova istoria na Bulgaria (ot bulgarskata zavera 1835 do kraiovskiya dogovor 1940 g.), Veliko Tarnovo 2005, s. 18–23.
Google Scholar

Pletniov G., Uchastie na naselenieto ot Tarnovo v nacionalnoosvoboditelnite borbi do 1862 g., [w:] Veliko Tarnovo prez vekovete, red. D. Kioseva, Sofia 1982, s. 181–198.
Google Scholar

Popek K., Rusin B., Uchodźcy, czyli goście Boga. Studia z dziejów migracji bałkańskich w XIX wieku – przypadek Bułgarii i Serbii, Kraków 2022.
Google Scholar

Racheva V., Velchovata zavera (1835 g.) v ogledaloto na bulgarskata istoriopis, [w:] Predizvikatelstvata na promiyanata. Nacionalna nauchna konferenciya, Sofia, 10–11 noemvri 2004, red. I. Baeva, P. Mitev, Sofia 2006, s. 149–159.
Google Scholar

Radev I., Andon Nikopit i uchastieto mu vav vazrozhdenskiya proces, „Istoricheski Pregled” 1991, kn. 8, s. 75–81.
Google Scholar

Rakovski G., Gorski patnik, Novi Sad 1857.
Google Scholar

Romanski S., Georgi Mamarcev i dobrovolcheskata mu komanda ot 1828–1829, „Spisanie na BAN” 1921, kn. 22, s. 175–207.
Google Scholar

Rusin B., Georgi Mamarczew – bohater walk o wyzwolenie Bułgarii pierwszej połowy XIX wieku, „Balcanica Posnaniensia. Acta et Studia” 2020, t. XXVII, s. 81–96. https://doi.org/10.14746/bp.2020.27.6
Google Scholar

Sbornik po sluchai stogodishninata na Zaverata ot 1835 g., Sofia 1935.
Google Scholar

Stoilov A. P., Krayat na Velchovata zavera, „Spisanie na BAN” 1923, t. XXVI, s. 119–130.
Google Scholar

Temelski H., Velchovata zavera, „Voennoistoricheski sbornik” 1985, kn. 6, s. 3–21.
Google Scholar

Todorov N., Filiki eteria i bulgarite, Sofia 1965.
Google Scholar

Todorov N., Traikov V., Bulgari uchastnici v borbite za osvobozhdenieto na Garciya 1821–1828, Sofia 1971.
Google Scholar

Todorov N., Traikov V., Grackoto vastanie ot 1821–1829 g. i bulgarite, „Istoricheski Pregled” 1971, kn. 2, s. 3–34.
Google Scholar

Traikov V., Georgi Stoikov Rakovski, Sofia 1974.
Google Scholar

Vazvazova-Karateodorova K., Kapitan Georgi Mamarchev 1786–1846, Sofia 1986.
Google Scholar

Velichi C., Emigrarea bulgarilor din Sliven in Țara Românească in anul 1830, „Romanoslavica” 1964, t. X, s. 289–314.
Google Scholar

Velichi C., Emigriraneto na bulgarite ot Sliven vav Vlachia prez 1830 godina, [w:] C. Velichi, Stranici ot minaloto na balgarskiya narod, Sofia 1987, s. 77–111.
Google Scholar

Wasilewski T., Historia Bułgarii, Warszawa 1988.
Google Scholar

Zawilski A., Bułgaria trzynastu wieków, Warszawa 1979.
Google Scholar

Zawilski A., O wolność Bułgarii, Warszawa 1979.
Google Scholar

Zhechev N., Velchovata zavera 1835. Istroicheski ocherk, Sofia 1985.
Google Scholar

Zidarov N., Velchova zavera, [w:] Hiliyada i trista proleti. Stihove za deca i junoshi, Sofia 1980, s. 59–60.
Google Scholar

Zlatarski V., Politicheska rolya na Sofronii Vrachanski prez rusko-turskata voina 1806–1812 g., „Godishnik na Sofiiskiya Universitet. Istoricheski Fakultet” 1923, god. XIX, kn. 3, s. 1–85.
Google Scholar

Zlatarski V., Tarnovskite vastania i opiti za vastania predi Velchovata zavera, [w:] Sbornik po sluchai stogodishninata na Zaverata ot 1835 g., Sofia 1935, s. 3–16.
Google Scholar

Coneva D., Velchovata zavera, 1835 g. – sazakliyatieto na osvobozhdenie na Tarnovo i za bulgarski kniaz, https://stornik.org/istorii/velchovata-zavera-1835/ (dostęp: 2 IV 2024).
Google Scholar