„Najprzód Rzeczypospolitej, po wtóre Kościołowi”. Rzecz o trzech karierach przedstawicieli szlachty małopolskiej w służbie państwu i Kościołowi w drugiej połowie XVII wieku
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.112.06Słowa kluczowe:
szlachta, Kościół katolicki, Małopolska, kariera, urzędyAbstrakt
Artykuł poświęcony jest analizie karier trzech postaci z różnych warstw stanu szlacheckiego z terenu Małopolski, które zaczynały swe kariery od działalności na rzecz Rzeczypospolitej, by po koniec życia poświęcić się służbie Kościołowi katolickiemu. Nakreślone zostały losy Aleksandra Skrzyszowskiego, drobnego szlachcica i żołnierza, który został proboszczem miejskiej parafii w Staszowie i kanonikiem poznańskim, następnie średniozamożnego szlachcica Hieronima Michała Komornickiego, żołnierza i aktywisty parlamentarnego, zmarłego w 1689 r. jako opat klasztoru benedyktynów świętokrzyskich, oraz syna kanclerza – Piotra Mikołaja Korycińskiego (1644–1680), działacza sejmikowego, sekretarza królewskiego, dyplomaty oraz prepozyta generalnego miechowskiego i biskupa nominata chełmińskiego. W artykule podkreślono fakt niezwykle silnego przenikania się w życiu codziennym szlachty spraw państwowych i kościelnych i praktykę uzyskiwania przez aktywnych publicznie szlachciców urzędów i godności kościelnych.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Archiwum Zamoyskich, rkps 3082
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Dokumenty pergaminowe, sygn. 1921, 1922, 1923
Archiwum Narodowe w Krakowie [ANKr.], Archiwum Potockich z Krzeszowic [APK], sygn. 134, 193, 196, 216
Archiwum Narodowe w Krakowie [ANKr.], Castrensia Cracoviensia Inscriptiones [CCI], t. CCXVI, CCXIX, CCXX, CCLXVII, CCLXVIIII, CCLXIX, CCLXX, CCLXXV, CCLXXIX, CCLXXXV, CCLXXXVI, CCLXXXVIII
Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie [BPAU], rkps 1070, 8338 [Teki Pawińskiego 21], 8595 [Teka Ulanowskiego]
Diariusz sejmu zwyczajnego 1670 roku, oprac. K. Przyboś, M. Ferenc, Kraków 1970.
Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III, red. J. Dunin-Borkowski, M. Dunin-Wąsowicz, „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie” 1908/1909, t. I.
Kochowski W., Roczników Polski Klimakter IV, wyd. J. N. Bobrowicz, Lipsk 1853.
Listy Jana Sobieskiego, wyd. A. Z. Helcel, Kraków 1860.
Raptularzyk rodziny Korycińskich od roku 1541 do 1649, oprac. K. Kraszewski, „Biblioteka Warszawska” 1886, t. III, s. 230–247.
Volumina Constitutionum, t. V (1669–1696), vol. I (1669–1676), do druku przygotowali S. Grodziski, M. Kwiecień, K. Fokt, przedmowa W. Uruszczak, Warszawa 2022.
Volumina legum, wyd. J. Ohryzko, t. V, Petersburg 1859.
Wierzbowski S., Konnotata wypadków w domu i w kraju zaszłych od 1634 do 1689 r., wyd. J. N. Bobrowicz, Lipsk 1858.
Źródła i materiały do dziejów szlachty województwa sandomierskiego w XVI–XVIII wieku, t. I (Rejestry pospolitego ruszenia szlachty sandomierskiej z XVII wieku), wstęp i oprac. J. Pielas, Kielce 2009.
Anusik Z., Latyfundium Tęczyńskich w XVII wieku. Dobra i właściciele, „Kwartalnik Historyczny” 2021, R. CXXVIII, nr 3, s. 697–741. https://doi.org/10.12775/KH.2021.128.3.01 DOI: https://doi.org/10.12775/KH.2021.128.3.01
Bazak A. Ł., Kościół pw. Świętego Bartłomieja i kaplica Tęczyńskich w Staszowie, Sandomierz 2020.
Boniecki A., Herbarz polski, t. II, Warszawa 1900.
Boniecki A., Herbarz polski, t. IV, Warszawa 1902.
Boniecki A., Herbarz polski, t. VII, Warszawa 1906.
Boniecki A., Herbarz polski, t. X, Warszawa 1906.
Chłapowski K., Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795. (Materiały źródłowe), Warszawa–Bellerive-sur-Allier 2017.
Dąbrowski J. S., Senat koronny. Stan sejmujący w czasach Jana Kazimierza, Kraków 2000.
Deputaci Trybunału Koronnego 1578–1794. Spis, cz. 3 (1661–1700), oprac. L. A. Wierzbicki, Warszawa 2017.
Derwich M., Materiały do słownika historyczno-geograficznego dóbr i dochodów dziesięcinnych benedyktyńskiego opactwa św. Krzyża na Łysej Górze do 1819 r., Wrocław 2000.
Derwich M., Opactwo świętokrzyskie w epoce przedrozbiorowej, [w:] Klasztor na Świętym Krzyżu w polskiej kulturze narodowej, red. D. Olszewski, R. Gryz, Kielce 2000, s. 49–70.
Gacki J., Benedyktyński klasztor Świętego Krzyża na Łysej Górze, Warszawa 1873.
Hoszowski K., O znakomitych zasługach w kraju rodziny Korycińskich, Kraków 1862 [osobna odbitka z t. XXIX „Rocznika Towarzystwa Naukowego Krakowskiego”].
Kanior M. OSB, Rola ojca Stanisława Mireckiego, opata świętokrzyskiego, w powstaniu Polskiej Kongregacji Benedyktyńskiej Świętego Krzyża, [w:] Klasztor na Świętym Krzyżu w polskiej kulturze narodowej, red. D. Olszewski, R. Gryz, Kielce 2000, s. 125–138.
Kicińska U., „Długu żadnego po sobie nie zostawuję” – legaty duchownych małopolskich w testamentach z XVII wieku, „Krakowskie Studia Małopolskie” 2013, nr 18, s. 411–422. DOI: https://doi.org/10.15804/ksm201327
Kłaczewski W., Abdykacja Jana Kazimierza. Społeczeństwo szlacheckie wobec kryzysu politycznego lat 1667–1668, Lublin 1993.
Kreigseisen W., Samorząd szlachecki w Małopolsce w latach 1669–1717, Warszawa 1989.
Kurtyka J., Latyfundium Tęczyńskie. Dobra i właściciele (XIV–XVII wiek), Kraków 1999.
Makowska A., Prywatne miasto Staszów i dobra staszowskie, Warszawa 1981.
Matwijów M., Ostatnie sejmy przed abdykacją Jana Kazimierza 1667 i 1668, Wrocław 1992.
Niesiecki K., Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. V, Lipsk 1839.
Niesiecki K., Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. VIII, Lipsk 1845.
Ochmann-Staniszewska S., Staniszewski Z., Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo – doktryna – praktyka, t. I–II, Wrocław 2000.
Pielas J., Działalność publiczna Jana Magnusa Tęczyńskiego (1579–1637), wojewody krakowskiego – żołnierza, dworzanina, senatora, „Saeculum Christianum. Pismo historyczne” 2020, R. XXVII, [wydanie specjalne], s. 46–64. DOI: https://doi.org/10.21697/sc.2020.27.w.sp.4
Pielas J., Hieronim Michał Komornicki (zm. 1689) – aktywista sejmikowy, opat świętokrzyski, [w:] Debaty świętokrzyskie, t. I, red. K. Bracha, M. Marczewska, Kielce 2014, s. 119–131.
Pielas J., Nexus fraternus szlachty sandomierskiej z 14 grudnia 1667 roku, „Rocznik Biblioteki Uniwersyteckiej” 2013, t. I, s. 163–181.
Pielas J., Podział latyfundium Łukasza Opalińskiego, marszałka nadwornego koronnego z lat 1668–1670, [w:] „Inter maiestatem ac libertatem”. Studia z dziejów nowożytnych dedykowane Profesorowi Kazimierzowi Przybosiowi, red. J. Stolicki, M. Ferenc, J. Dąbrowski, Kraków 2010, s. 153–174.
Przyboś A., Komornicki Hieronim Michał, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967–1968, s. 400–401.
Przyboś A., Koryciński Mikołaj Piotr, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XIV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968–1969, s. 130–131.
Schilling H., Konfesjonalizacja. Kościół i państwo w Europie doby przednowoczesnej, Poznań 2010.
Schuster K., Biblioteka Łukasza Opalińskiego, marszałka nadwornego koronnego (1612–1662), Wrocław 1971.
Siek W., Opis historyczny parafii i miasta Staszowa, wyd. 2, Staszów 1990.
Sokalski M., Między królewskim majestatem a szlachecką wolnością. Postawy polityczne szlachty małopolskiej w czasach Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Kraków 2002.
Szczepaniak J., Spis prepozytów i plebanów diecezji krakowskiej (XVIII w.), Kraków 2008.
Trawicka Z., Sejmik województwa sandomierskiego w latach 1572–1696, Kielce 1985.
Trawicka Z., Życie polityczne szlachty województwa sandomierskiego w drugiej połowie XVII w., [w:] Między monarchia a demokracją. Studia z dziejów Polski XV–XVIII wieku, red. A. Sucheni-Grabowska, M. Żaryn, Warszawa 1994, s. 270–331.
Uruski S., Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. VII, Warszawa 1910.
Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV–XVIII wieku. Spisy, oprac. H. Lulewicz, A. Rachuba, Kórnik 1994.
Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Chłapowski et al., Kórnik 1992.
Wagner M., Słownik biograficzny oficerów polskich drugiej połowy XVII wieku, t. I, Oświęcim 2013.
Wierzbicki L. A., Zjazd gołąbsko-lubelski. Obrady stanów Rzeczypospolitej w formule sejmu konnego w 1672 roku, Warszawa 2022.
Windyga I., Teoria konfesjonalizacji Heinza Schillinga i Wolfganga Reinharda w kontekście potencjału modernizacyjnego Polski, „Roczniki Nauk Społecznych” 2014, t. VI, nr 4, s. 159–178.
Wiśniewski J., Dekanat sandomierski, Radom 1915.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
