Jak przygotowywano psychicznie i mentalnie żołnierzy do walki w XIX i XX stuleciu? Próba spojrzenia

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.109.13

Słowa kluczowe:

żołnierz na polu walki, przygotowanie żołnierzy do walki, psychika żołnierska, trauma pola walki

Abstrakt

W artykule omówiono, jak w różnych armiach świata przygotowywano psychicznie i mentalnie żołnierzy do walki w minionym stuleciu. Skoncentrowano uwagę głównie na II wojnie światowej, ale opisano przykłady działań militarnych w Wietnamie czy w trakcie wojen arabsko-izraelskich. Odwołano się też do przykładów wojen prowadzonych w XIX w. Omówiono kwestie przygotowania ideowego oraz roli wychowania patriotycznego. Wiele uwagi poświęcono problemom stresu pola walki czy dezercjom żołnierzy. Pominięto kwestię dezercji spowodowanych poglądami politycznymi, skupiając się jedynie na ucieczkach wywołanych strachem przed śmiercią czy kalectwem. Podjęto rozważania nad zagadnieniem: czy tak naprawdę żołnierz chce zabić wroga, czy celuje do nieprzyjaciela, chcąc go zabić? Czy tylko wykonuje rozkazy przełożonych? W artykule uwzględniono problematykę reakcji żołnierza na stratę przyjaciela. Osobnym zagadnieniem jest stosunek do zbrodni wroga na przykładzie wyzwolenia obozu koncentracyjnego w Dachau przez żołnierzy amerykańskich. Opisano także przygotowanie żołnierzy Special Operations Execitive do walki w trakcie II wojny światowej oraz innych formacji elitarnych, a zwłaszcza osób działających w konspiracji. W artykule omówiono ponadto: przygotowanie do wypełnianych misji za linią frontu, kwalifikacje fizyczne i psychiczne strzelców wyborowych oraz snajperów, przedstawiając kilku najsłynniejszych z nich, rolę dowódcy (od najniższego do najwyższego szczebla dowodzenia), zarówno na przykładach II wojny światowej, ale też wojen arabsko-izraelskich. Na koniec oceniono, jak działania wojenne, także po zakończeniu, wpływają na życie osobiste żołnierzy.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Konrad Aleksander Czernielewski - Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi / Museum of Independence Traditions in Łódź

Mgr Konrad Aleksander Czernielewski – pracownik Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, Sekcja Edukacyjna. Zainteresowania naukowe: historia wojskowości XIX i XX w.

Bibliografia

Wojskowe Biuro Historyczne – Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie [WBH-CAW], Komenda Garnizonu Łódź, sygn. I.322.34.7, I.322.34.75 i I.372.34.78.
Google Scholar

Wojskowe Biuro Historyczne – Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie [WBH-CAW], Departament Spraw Morskich i Kierownictwo Marynarki Wojennej, sygn. I.300.21.650.
Google Scholar

Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi [MTN/Ł], Dokumenty c. i k. Sądu Komendy Grupy Legionów Polskich w sprawie szer. Mariana Filipka zbiegłego z 3 kompanii uzupełniającej w Dęblinie, sygn. A-10958/1-7.
Google Scholar

Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi [MTN/Ł], Doniesienia o dezercji przesłane do c. i k. Sądu Komendy Grupy Legionów Polskich w Kozienicach przez Personalną Stację Zborną Legionów Polskich w Krakowie, 1916 r., sygn. A-10976/1-47.
Google Scholar

Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi [MTN/Ł], Raport komendanta kompanii uzupełniającej w Kozienicach w sprawie szer. Stanisława Robaka, 26 VIII 1916, sygn. A-10957.
Google Scholar

Biessonow J., Tankista. Z Armią Czerwoną do Trzeciej Rzeszy, przekł. S. Kędzierski, Warszawa–Gdańsk 2005.
Google Scholar

Blaichman F., Wolę zginąć walcząc. Wspomnienia z II wojny światowej, przekł. K. Janicki, wstęp i mapy M. Gilbert, Poznań 2010.
Google Scholar

Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1934 r.
Google Scholar

Jacynik K., Wspomnienia z udziału w obronie przyczółka mostowego pod Radzyminem 11–17 VIII 1920, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1991, R. XXXVI, nr 3–4, s. 106–130.
Google Scholar

Łowczowski G., Polak jako żołnierz i moje wspomnienia ze służby żołnierskiej 1914–1948, Londyn 1968.
Google Scholar

O Niepodległą i granice, t. II (Raporty i komunikaty naczelnych władz wojskowych o sytuacji wewnętrznej Polski 1919–1920), red. M. Jabłonowski, P. Stawecki, T. Wawrzyński, Warszawa–Pułtusk 2000.
Google Scholar

Podręcznik podoficera, red. W. Skłodowski, Warszawa 1930.
Google Scholar

Przewodnik żołnierza piechoty, red. S. Kara, Warszawa 1919.
Google Scholar

Skarbczyk Legionisty (Przewodnik polowy żołnierza polskiego), oprac. J. A. Teslar, Piotrków 1916.
Google Scholar

Sosabowski S., Wychowanie żołnierza obywatela. Podręcznik dla dowódców pododdziałów uzgodniony z „Instrukcją o pracy oświatowo-kulturalnej i wychowawczej w wojsku”, Warszawa 1931.
Google Scholar

Wielgut F., Gawędy żołnierskie, Warszawa 1921.
Google Scholar

Wielgut F., Katechizm żołnierza polskiego, Częstochowa 1926.
Google Scholar

Wypisy do seminariów z historii wojskowej. Doświadczenia i wnioski z wojen izraelsko-arabskich, oprac. B. Gąsienica-Staszeczek, E. Krawczyk, S. Zapolski, Warszawa 1983.
Google Scholar

Żeligowski L., Wojna w roku 1920 (Wspomnienia i rozważania), Warszawa 1930.
Google Scholar

Bailey R., Tajna wojna. Historia operacji specjalnych podczas II wojny światowej, przekł. T. Łuczak, wstęp S. Faulks, Warszawa 2009.
Google Scholar

Brighton T., Gry wojenne. Patton, Monty i Rommel, przekł. A. Sak, Kraków 2011.
Google Scholar

Bull S., World War II. Infantry Tactics – Squad and Platoon, Oxford 2004.
Google Scholar

Ciepliński A., Woźniak R., Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku), Warszawa 1994.
Google Scholar

Czernielewski K. A., Kampania 1939 roku. Przebieg, kulisy, mity…, Łódź 2019.
Google Scholar

Czernielewski K. A., Polski wywiad wojskowy w latach wojny z Rosją bolszewicką. As służb specjalnych II Rzeczypospolitej – Jan Kowalewski, Łódź 2020.
Google Scholar

Czernielewski K. A., Jarno W., Garnizon łódzki Wojska Polskiego w latach 1918–1939, Toruń 2008.
Google Scholar

Finlan A., I wojna w Zatoce Perskiej 1991, przekł. A. Juchniewicz, Warszawa 2009.
Google Scholar

Głębowicz W., Matuszewski R., Nowakowski T., Indywidualna broń strzelecka II wojny światowej, Warszawa 2000.
Google Scholar

Haładaj K., Rozdżestwieński P., Karabiny i karabinki Mauser 98 w Wojsku Polskim w latach 1918–1939, Warszawa 2010.
Google Scholar

Holland J., Piekło Italii, przekł. R. Szymański, Warszawa 2008.
Google Scholar

Janicki K., Pijana wojna. Alkohol podczas II wojny światowej, Warszawa 2012.
Google Scholar

Jędrzejewska A., Zaszczytny obowiązek czy przykra powinność. Ochotnicy w szeregach Legionów Polskich w latach 1914–1916, [w:] O powinnościach żołnierskich, t. II (Tym, co polskość zachowali i o nią walczyli), red. M. Kardas, Oświęcim 2016, s. 86–101.
Google Scholar

Jones M., Wojna totalna. Armia Czerwona od klęski do zwycięstwa, przekł. W. Tyszka, Kraków 2013.
Google Scholar

Lee D., Najkrwawsze walki II wojny światowej. Historia bezpośrednich starć żołnierskich, przekł. P. Dobrosielski, Warszawa 2008.
Google Scholar

Pępkowska B., Życie w stresie. Trudności, jakich mogą doświadczać żołnierze przed, w czasie działań zbrojnych i po ich zakończeniu, „Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni” 2016, nr 3, s. 111–132.
Google Scholar

Rzadkowska M., Działalność Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego w Łodzi w latach 1945–1948, „Rocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego” 2012, nr 4, s. 140–166.
Google Scholar

Schauer H., US Marines, przekł. B. Floriańczyk, Warszawa 1996.
Google Scholar

Semków P., Kształcenie żołnierza – obywatela w opinii Stanisława Sosabowskiego, [w:] O powinnościach żołnierskich, t. II, Tym, co polskość zachowali i o nią walczyli, s. 329–339.
Google Scholar

Snajperzy drugiej wojny światowej, wyd. 3, red. W. Markert, Warszawa 2017.
Google Scholar

Szumiec-Zielińska E., Żywe torpedy 1939, Warszawa 2017.
Google Scholar

Tym J. S., Żołnierz na wojnie i po wojnie. Problematyka zachowań ludzkich, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2019, nr 104, s. 215–233.
Google Scholar

Winogradowa L., Snajperki. Dziewczyny z Armii Czerwonej, przekł. D. Bal, Kraków 2018, s. 37–55.
Google Scholar

Dąbrowska A., Polska też miała swoich kamikadze, http://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/8532?t=Polska-tez-miala-swoich-kamikadze (dostęp: 20 VII 2021).
Google Scholar

Korczyński P., „Bękarty wojny” w Dachau, http://www.polska-zbrojna.pl/Mobile/ArticleShow/25382 (dostęp: 12 IX 2021).
Google Scholar

Masakra w Dachau [hasło], https://pl.wikipedia.org/wiki/Masakra_w_Dachau (dostęp: 12 II 2021).
Google Scholar

Metamfetamina [hasło], https://narkopedia.org/Metamfetamina (dostęp: 12 IX 2021).
Google Scholar

Oblężenie Malty [hasło], https://pl.wikipedia.org/wiki/Obl%C4%99%C5%BCenie_Malty (dostęp: 28 IX 2021).
Google Scholar

Tyrniecki K., Szlachetni obrońcy wolności? Amerykańscy żołnierze bywali gorsi od nazistów, https://ciekawostkihistoryczne.pl/2016/02/04/szlachetni-obroncy-wolnosci-amerykanscy-zolnierze-bywali-gorsi-od-nazistow/ (dostęp: 1 VII 2021).
Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

2021-12-30

Jak cytować

Czernielewski, K. A. (2021). Jak przygotowywano psychicznie i mentalnie żołnierzy do walki w XIX i XX stuleciu? Próba spojrzenia. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, (109), 243–260. https://doi.org/10.18778/0208-6050.109.13