Ewolucja podejścia ziemian do instytucji małżeństwa w XIX stuleciu w świetle egodokumentów i literatury poradnikowej

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.108.06

Słowa kluczowe:

ziemiaństwo, arystokracja, Królestwo Polskie, instytucja małżeństwa, rola kobiety i mężczyzny w związku, XIX wiek, patriarchat

Abstrakt

Dynamika zmian dokonujących się w XIX stuleciu wpłynęła na postrzeganie instytucji małżeństwa, a także roli kobiety i mężczyzny w związku. Panujące ówcześnie normy i konwenanse ograniczały decyzyjność młodych, aczkolwiek warte podkreślenia jest to, że nie wszystkie pary dopasowywały się do tego modelu. Przejawy transformacji dokonujących się w podejściu do instytucji małżeństwa w tym stuleciu można zaobserwować na kartach poradników, jak również w różnego rodzaju prywatnych dokumentach.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Aleksandra Staniszewska - Uniwersytet Łódzki / University of Lodz

Mgr Aleksandra Staniszewska – doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Łódzkiego. Zainteresowania naukowe: historia Polski XIX w., losy ziemiaństwa polskiego w XIX i XX w., historia kobiet, muzealnictwo.

Bibliografia

Czaplicki T., Szlacheckie ostatki. Dwudziestowieczna opowieść polskiego ziemianina, Warszawa 2000.
Google Scholar

Czapska M., Europa w rodzinie, Warszawa 1989.
Google Scholar

Dunin-Borkowski J., Almanach błękitny. Genealogia żyjących rodów polskich, Warszawa–Lwów 1908.
Google Scholar

Dzieje Maluszyna i jego dziedziców z opowiadań i pamięci zebrane przez Helenę [z Morstinów] Ostrowską, oprac. A. J. Zakrzewski, Warszawa 2009.
Google Scholar

Hoffmanowa z Tańskich K., O powinnościach kobiet, t. III, Warszawa 1849.
Google Scholar

Hoffmanowa z Tańskich K., Pamiątka po dobrej matce, czyli ostatnie jej rady dla córki, przedmowa P. Krakowowa, Warszawa 1872.
Google Scholar

Jałowiecki M., Requiem dla ziemiaństwa, Warszawa 2003.
Google Scholar

Kicka N., Pamiętniki, oprac. T. Szafrański, Warszawa 1972.
Google Scholar

Lutosławski W., Jeden łatwy żywot, Warszawa 1933.
Google Scholar

Miłkowski J., Prawidła obyczajności. Ku zachowaniu uprzejmych w świecie stosunków według dzieła francuskiego przez J. Miłkowskiego, Kraków 1852.
Google Scholar

Pawlikowski M. K., Sumienie Polski i inne szkice kresowe, wybór i oprac. M. Urbanowski, Łomianki 2014.
Google Scholar

Świadek epoki. Listy Elizy z Branickich Krasińskiej z lat 1835–1876, t. I, przekł. U. Sudolska, z rękopisu odczytał, wybrał, skomentował i wstępem opatrzył Z. Sudolski, Warszawa 1996.
Google Scholar

Świat dziecka ziemiańskiego. Antologia źródeł, oprac., wstęp i przyp. N. Kapuścińska-Kmiecik, J. Kita, Łódź 2012.
Google Scholar

Tarnowska M., Wspomnienia, Warszawa 2002.
Google Scholar

Trochę się zazdrości tym, co nie dożyli tych czasów… Dziennik Ludwiki Ostrowskiej z Maluszyna, oprac. J. Kita, P. Zawilski, Warszawa 2014.
Google Scholar

Zamoyska z Czartoryskich Z., Rady matki spisane dla córki w dzień ślubu, Warszawa 1825.
Google Scholar

Bołdyrew A., Matka i dziecko w rodzinie polskiej. Ewolucja modelu życia rodzinnego w latach 1795–1918, Warszawa 2008.
Google Scholar

Bołdyrew A., Obyczajowe aspekty kojarzenia małżeństw w rodzinie polskiej w wyższych grupach społecznych w drugiej połowie XIX i na początku XX w., „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne” 2010, t. XI, s. 21–41.
Google Scholar

Chałasiński J., Kultura i naród, Warszawa 1968.
Google Scholar

Gumper M., Polityk, kompozytor… ojciec – mniej znane oblicze Michała Kleofasa Ogińskiego, ukazane w listach do córki z lat 1827–1833, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. IX (Kariera w optyce prywatności), red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2020, s. 75–100.
Google Scholar

Jakubiak K., Nawrot-Borowska M., Rodzina polska w XIX wieku jako środowisko wychowawcze i jej funkcja edukacyjna, „Studia Paedagogica Ignatiana” 2016, t. XIX, nr 2, s. 15–46.
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.12775/SPI.2016.2.001

Jastrzębska M., Tajemnice księżnej Doroty Czartoryskiej, Toruń 2007.
Google Scholar

Kapuścińska N., Obronna czy niszczycielska rola zazdrości? Przyczynek do rozważań nad małżeństwem ziemiańskim, „Dobrzyckie Studia Ziemiańskie” 2010, nr 1, s. 85–100.
Google Scholar

Kapuścińska-Kmiecik N., Zdrada małżeńska w dziewiętnastowiecznych pałacach i dworkach ziemiańskich, Łódź 2013.
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.18778/7525-893-6

Kita J., Ostatnia z rodu – Ludwika z Korabitów Ostrowska, [w:] Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie, t. I (Panie z dworów i pałaców), red. H. Łaszkiewicz, Lublin 2007, s. 172–190.
Google Scholar

Kita J., Tomasz Potocki (1809–1861). Ewolucja postaw ziemianina polskiego, Łódź 2007.
Google Scholar

Kita J., Korybut-Marciniak M., Kariera w optyce prywatności – wprowadzenie, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. IX (Kariera w optyce prywatności) red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2020, s. 7–16.
Google Scholar

Klemba U., Stanisław Walewski herbu Kolumna (1852–1927). Mąż znanej działaczki i pisarki Cecylii Walewskiej, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. VIII (O mężczyźnie [nie]zwyczajnie), red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2019, s. 141–158.
Google Scholar

Kobieta i małżeństwo. Społeczno-kulturowe aspekty seksualności. Wiek XIX i XX, red. A. Szwarc, A. Żarnowska, Warszawa 2004.
Google Scholar

Kobieta i społeczeństwo na ziemiach polskich w XIX wieku, red. A. Szwarc, A. Żarnowska, Warszawa 1995.
Google Scholar

Łojek J., Potomkowie Szczęsnego. Dzieje fortuny Potockich z Tulczyna 1799–1921, Lublin 1980.
Google Scholar

Łyszkowska A., „Każdego dnia cenię szlachetność i wzniosłość jego charakteru, świętość i piękno jego myśli”. Zygmunt Krasiński w świetle listów żony Elizy z Branickich Krasińskiej, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. IX (Kariera w optyce prywatności), red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2020, s. 101–116.
Google Scholar

Moryson J., Książę Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki (1860–1918), „Dobrzyckie Studia Ziemiańskie” 2011, nr 2, s. 74–86.
Google Scholar

Napierała A., „Dlaczego się nie żenią?”. O przyczynach starokawalerstwa w humorystycznych narracjach polskich publikacji popularnych od drugiej połowy XIX do początków XX, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. VIII (O mężczyźnie [nie]zwyczajnie), red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2019, s. 305–322.
Google Scholar

Pamiętnik XV Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich, t. II (Przemiany społeczne a model rodziny. Materiały sympozjum VI zorganizowanego przez A. Żarnowską), Gdańsk–Toruń 1995.
Google Scholar

Partnerka, matka, opiekunka. Status kobiety w dziejach nowożytnych od VI do XX wieku, red. K. Jakubiak, Bydgoszcz 2000.
Google Scholar

Pauszer-Klonowska G., Pani na Puławach. Opowieść o Izabeli z Flemmingów Czartoryskiej, Warszawa 1978.
Google Scholar

Raińska K., O powinnościach względem męża. Miejsce mężczyzny w małżeństwie w świetle XIX-wiecznych poradników dla kobiet, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. VIII (O mężczyźnie [nie]zwyczajnie), red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2019, s. 277–304.
Google Scholar

Raińska K., Wpływ kariery zawodowej kobiet na życie rodzinne w XIX wieku na przykładzie trzech wybitnych postaci: Marii Skłodowskiej-Curie, Marii Szymanowskiej oraz Elizy Orzeszkowej, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. IX (Kariera w optyce prywatności), red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2020, s. 291–316.
Google Scholar

Regulska A., Przeobrażenia w modelu i funkcjach rodziny na przestrzeni XIX–XX wieku, „Studia nad Rodziną” 2011, nr 1–2, s. 235–246.
Google Scholar

Rodzina – prywatność – intymność. Dzieje rodziny polskiej w kontekście europejskim. Sympozjum na XVII Powszechnym Zjeździe Historyków Polskich (Kraków 15–18 września 2004), red. D. Kałwa, A. Walaszek, A. Żarnowska, Warszawa 2000.
Google Scholar

Rodzina jako środowisko wychowawcze w czasach nowożytnych, red. K. Jakubiak, Bydgoszcz 1995.
Google Scholar

Rzepniewska D., Kobieta w rodzinie ziemiańskiej w XIX wieku. Królestwo Polskie, [w:] Kobieta i społeczeństwo na ziemiach polskich w XIX wieku, red. A. Szwarc, A. Żarnowska, Warszawa 1995, s. 29–50.
Google Scholar

Rzepniewska D., Rodzina ziemiańska w Królestwie Polskim, [w:] Społeczeństwo polskie XVIII i XIX wieku, t. IX (Studia o rodzinie), red. J. Leskiewiczowa, Warszawa 1991, s. 137–200.
Google Scholar

Stawiak-Ososińska M., Ponętna, uległa, akuratna… Ideał i wizerunek kobiety polskiej pierwszej połowy XIX wieku (w świetle ówczesnych poradników), Kraków 2010.
Google Scholar

Studnicka-Mariańczyk K., Działalność dobroczynna i zaangażowanie społeczne Ludwiki hrabiny Ostrowskiej, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. III („Portret kobiecy”. Polki w realiach epoki), red. M. Klempert, M. Korybut-Marciniak, J. Kita, Łódź–Olsztyn 2014, s. 199–220.
Google Scholar

Studnicka-Mariańczyk K., Ludwika hrabina Ostrowska (1851–1926). Kobieta, gospodarz, społecznik, Warszawa–Bellerive-sur-Allier 2016.
Google Scholar

Syguła J., Pozycja i rola kobiety w rodzinie na ziemiach polskich w XIX stuleciu, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2009, z. 136, s. 57–76.
Google Scholar

Szulakiewicz W., Ego-dokumenty i ich znaczenie w badaniach naukowych, „Przegląd Badań Edukacyjnych” 2013, nr 16, s. 65–84.
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.12775/PBE.2013.006

Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Bydgoszcz 1994.
Google Scholar

Wychowanie w rodzinie polskiej od schyłku XVIII do połowy XX wieku, red. K. Jakubiak, A. Winiarz, Bydgoszcz 2000.
Google Scholar

Zakrzewski A. J., Z dziejów dziewiętnastowiecznej rodziny ziemiańskiej. Ostrowscy h. Korab z Maluszyna, [w:] Dzieje Maluszyna i jego dziedziców z opowiadań i pamięci zebrane przez Helenę [z Morstinów] Ostrowską, oprac. A. J. Zakrzewski, Warszawa 2009, s. 7–46.
Google Scholar

Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. I–IX, red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn, 2014–2020.
Google Scholar

Żyromski M., Dziewiętnastowieczna rodzina polska, „Roczniki Socjologii Rodziny” 2000, R. XII, s. 173–188.
Google Scholar

Ustawa konstytucyjna Księstwa Warszawskiego z dnia 22 lipca 1807 r., art. 4, http://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/kpol/1807.html (dostęp: 29 VII 2021).
Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

2021-12-30

Jak cytować

Staniszewska, A. (2021). Ewolucja podejścia ziemian do instytucji małżeństwa w XIX stuleciu w świetle egodokumentów i literatury poradnikowej. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, (108), 125–145. https://doi.org/10.18778/0208-6050.108.06