The Problem of Transhumanism in the Context of Individual Freedom and Dignity: A Lesson from Slavoj Žižek

Piotr Szymaniec

doi:10.18778/0208-6069.113.05

Autor

Piotr Szymaniec Angelus Silesius University of Applied Sciences in Wałbrzych https://orcid.org/0000-0002-5415-9215

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6069.113.05

Słowa kluczowe:

Slavoj Žižek, transhumanizm, G.W.F. Hegel, godność człowieka, wolność, filozofia prawa

Abstrakt

W swojej książce Hegel i mózg połączony (Hegel in a Wired Brain, wydanie polskie 2021) Slavoj Žižek posługuje się podejściem G.W.F. Hegla, ponieważ uważa, że można je wykorzystać również do opisu rzeczywistości ludzi zanurzonych w technologii, a przede wszystkim do analizy sytuacji połączenia ludzi i komputerów w jedną sieć. Jednocześnie interpretacje koncepcji Hegla przedstawione przez Žižka należy uznać za przekonujące. Przykładowo – słoweński filozof trafnie zrozumiał Heglowskie pojęcie „znoszenia” – Aufhebung. Žižek stawia fundamentalne pytanie, a mianowicie, jak zjawisko „połączonego mózgu” może wpływać na ludzkie doświadczenie i status człowieka jako jednostki wolnej. Žižek rozważa również społeczno-polityczne implikacje łączenia mózgów, o czym piszą transhumaniści, tacy jak Ray Kurzweil i Elon Musk. Zastanawia się, jak ta nowa sytuacja może wpłynąć na relacje władzy i formy wolności. Žižek wykorzystuje heglowską krytykę koncepcji „państwa policyjnego” J.G. Fichtego, aby podważyć stanowiska Kurzweila i Muska. Problem analizowany w artykule dotyczy tego, czy heglowskie analizy Žižka wnoszą coś nowego do rozumienia wolności i godności człowieka na gruncie współczesnej filozofii prawa. Autor podkreśla, że analizy Žižka dotyczące ludzkiej wyjątkowości są szczególnie interesujące z punktu widzenia filozofii prawa.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Althusser, Louis. 1971. “Ideology and Ideological State Apparatuses.” In Lenin and Philosophy and Other Essays. Edited by Louis Althusser. Translated by Ben Brewster. 127–188. New York: Monthly Review Press.

Avineri, Shlomo. 1972. Hegel’s Theory of the Modern State. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139171441

Barak, Aharon. 2012. Proportionality: Constitutional Rights and their Limitations. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139035293

Barak, Aharon. 2015. Human dignity. The Constitutional Value and the Constitutional Right. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781316106327

Bar-El, Elinar. 2023. How Slavoj Became Žižek. The Digital Making of a Public Intellectual. Chicago: University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226823515.001.0001

Benák, Jaroslav. Ladislav Vyhnánek. David Zahumenský. 2018. “Human Dignity in the Czech Republic.” In Handbook of Human Dignity in Europe. Edited by Paolo Becchi and Klaus Mathis. 197–210. Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-28082-0_9

Berlin, Isaiah. 2002. “Two Concepts of Liberty.” In Liberty. Edited by Henry Hardy. 166–217. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/019924989X.003.0004

Bosiacki, Adam. 2012. Utopia. Władza. Prawo. Doktryna i koncepcje prawne bolszewickiej Rosji 1917–1921. 2nd edition. Warszawa: Liber.

Cercel, Cosmin. 2019. “The Destruction of Legal Reason: Lessons from the Past.” Acta Universitatis Lodzensis. Folia Iuridica 89: 15–30. https://doi.org/10.18778/0208-6069.89.02

Cercel, Cosmin. 2025. “Impossible Objects of Marxist Legal Theory of Law: The Limits of the Legal Form.” In Legal Form. Pashukanis and the Marxist Critique of Law. Edited by Cosmin Cercel, Gian-Giacomo Fusco, Przemyslaw Tacik. 169–185. London–New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781032724522-9

Dean, Jodi. 2004. “Žižek on Law.” Law and Critique 15(1): 1–24. https://doi.org/10.1023/B:LACQ.0000018770.92058.29

Dupré, Catherine. 2003. Importing the Law in Post-Communist Transitions: The Hungarian Constitutional Court and the Right to Human Dignity. Oxford–Portland, OR: Hart Publishing.

Dürig, Günter. 1956. “Der Grundrechtssatz von der Menschenwürde: Entwurf eines praktikablen Wertsystems der Grundrechte aus Art. 1 Abs. I in Verbindung mit Art. 19 Abs. II des Grundgesetzes.” Archiv des öffentlichen Rechts 81(2): 117–157.

Dworkin, Ronald. 2011. Justice for Hedgehogs. Cambridge, MA: Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/9780674059337

Fichte, Johann Gottlieb. 2000. Foundations of Natural Right According to the Principles of the Wissenschaftslehre. Translated by Michael Baur. Cambridge: Cambridge University Press.

Gillot, Pascale. 2014. “The Munchausen Effect: Subjectivity and Ideology.” In Multistable Figures: On the Critical Potential of Ir/Reversible Aspect Seeing. Edited by Christoph F.E. Holzhey. 89–111. Vienna: Turia + Kant. https://doi.org/10.37050/ci-08_05

Girgis, Sherif. Robert P. George. 2020. “Civil Rights and Liberties.” In The Cambridge Companion to the Philosophy of Law. Edited by John Tasioulas. 291–312. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316104439.016

Green, Guy. 2007. “Human Dignity and the Law.” In Perspectives on Human Dignity: A Conversation. Edited by Jeff Malpas and Norelle Lickiss. 151–156. Dordrecht: Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4020-6281-0_14

Head, Michael. 2007. Evgeny Pashukanis: A Critical Reappraisal. London–New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203945261

Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. 1967. Hegel’s Philosophy of Right. Translated with notes by T.M. Knox. London–Oxford–New York: Oxford University Press.

Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. 1975. Hegel’s Logic: Being Part One of the Encyclopaedia of the Philosophical Sciences. Translated by William Wallace. Oxford: Clarendon Press.

Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. 1977. The Difference Between Fichte’s and Schelling’s System of Philosophy. Translated by H.S. Harris and Walter Cerf. Albany: State University of New York Press.

Hegel, Georg Wilhem Friedrich. 1999. “The German Constitution (1798–1802).” In Political Writings. Translated by H.B. Nisbet. Cambridge: Cambridge University Press.

Hofmann, Christian. 2019. “Being at Home with Oneself in the Whole–Hegel’s Philosophy of Freedom as Actuality.” In Concepts of Normativity: Kant or Hegel? Edited by Christian Krijnen. 9–25. Leiden: Brill. https://doi.org/10.1163/9789004409712_003

Hume, David. 1994. “Of the Original Contract.” In Political Essays. Edited by Knud Haakonssen. 186–201. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139170765.029

Jhering, Rudolf von. 1879. Struggle for Law. Translated by John J. Lalor. Chicago: Callaghan and Company.

Kant, Immanuel. 2002. Groundwork for the Metaphysics of Morals. Translated by Allen W. Wood. New Haven–London: Yale University Press.

Kuderowicz, Zbigniew. 1970. “Hegel a problem ciągłości kultury.” Studia Filozoficzne 4(65): 36–58.

Kurzweil, Ray. 2005. The Singularity Is Near. New York: Viking Penguin.

Lukács, György. 1977. The Young Hegel: Studies in the Relations Between Dialectics and Economics. Translated by Rodney Livingstone. Cambridge, MA: The MIT Press.

Mahlmann, Matthias. 2012. “Human Dignity and Autonomy in Constitutional Orders.” In The Oxford Handbook of Comparative Constitutional Law. Edited by Michel Rosenfeld, András Sajó. 370–396. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199578610.013.0020

Mańko, Rafał. 2014. “Koncepcja interpelacji ideologicznej a krytyczny dyskurs o prawie.” Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej 1: 41–54.

Mańko, Rafał. 2015. “‘Reality Is for Those Who Cannot Sustain the Dream’: Fantasies of Selfhood in Legal Texts.” Wrocław Review of Law, Administration and Economics 5(1): 24–47. https://doi.org/10.1515/wrlae-2015-0021

Michalik, Grzegorz. 2017. “Poza polis – o (nie)możliwych zastosowaniach psychoanalizy w refleksji nad Prawem i dewiacją.” Kultura i Wartości 24: 137–157. https://doi.org/10.17951/kw.2017.24.137

Nichols, James H., Jr. 2007. Alexandre Kojève. Wisdom at the End of History. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers.

Nussbaum, Martha C. 2011. Creating Capabilities: The Human Development Approach. Cambridge, MA: Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/harvard.9780674061200

Parker, Ian. 2004. Slavoj Žižek: A Critical Introduction. London: Pluto Press.

Pico della Mirandola, Giovanni. 2012. Oration on the Dignity of Man. Translated by A.R. Gaponigri. Washington DC: Regnery Publishing. https://doi.org/10.1017/CBO9781139059565

Rosenfeld, Michel. 1991. “Hegel and the Dialectics of Contract.” In Hegel and Legal Theory. Edited by Drucilla Cornell, Michel Rosenfeld, David Gray Carlson, 228–257. New York–London: Routledge.

Rosenkranzová, Olga. 2019. Lidská důstojnost: Právně teoretická a filozofická perspektiva. Giovanni Pico della Mirandola & Immanuel Kant. Praha: Leges.

Sabján, Nikolas. 2022. “A Critical Legal Perspective on the Recent Czech Transgender Case (Pl. ÚS 2/20).” Bratislava Law Review 6(1): 125–136. https://doi.org/10.46282/blr.2022.6.1.288

Schroeder, Jeanne Lorraine. 1998. The Vestal and the Fasces. Hegel, Lacan, Property, and the Feminine. Berkeley–Los Angeles–London: University of California Press.

Sparby, Terje. 2015. Hegel’s Conception of the Determinate Negation. Leiden–Boston: Brill. https://doi.org/10.1163/9789004284616

Stambulski, Michał. 2015. “The Critique of Ideological Legal Reason.” Wrocław Review of Law, Administration and Economics 5(1): 48–60. https://doi.org/10.1515/wrlae-2015-0022

Sulikowski, Adam. 2013. Posthumanizm a prawoznawstwo. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Sydor, Paweł. 2012. “Slavoj Žižek’s Concept of Justice and the Law.” Studia Erasmiana Wratislaviensia 6: 93–106.

Szymaniec, Piotr. 2019. “Bycie-u-siebie w tym, co inne. Idea wolności w filozofii polityczno-prawnej Georga Wilhelma Friedricha Hegla.” In Wolność człowieka i jej granice. Antologia pojęcia w doktrynach polityczno-prawnych. Od Cato’s Letters do klasyków anarchizmu. Edited by Olgierd Górecki. 229–260. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8142-186-7.10

Szymaniec, Piotr. 2025. “Is There a Central-European Approach to Human Dignity?” In Fundamental Rights, Religion and Human Dignity. A Constitutional Journey. Edited by Javier Martínez-Torrón, Li-ann Thio. 97–113. New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003519188-7

Žižek, Slavoj. 2001. Did Somebody Say Totalitarianism? Five Intervenions in the (Mis)use of a Notion. London–New York: Verso.

Žižek, Slavoj. 2002a. “Afterwords: Lenin’s Choice.” In Revolution at the Gates. A Selection of Writings from February to October 1917. Vladimir I. Lenin. Edited by Slavoj Žižek. London–New York: Verso.

Žižek, Slavoj. 2002b. For They Know Not what They Do Enjoyment as a Political Factor. 2nd edition. London–New York: Verso.

Žižek, Slavoj. 2005. The Metastases of Enjoyment. On Women and Casuality. 2nd edition. London–New York: Verso.

Žižek, Slavoj. 2007. How to Read Lacan. New York–London: W. W. Norton and Company.

Žižek, Slavoj. 2008. The Sublime Object of Ideology. London–New York: Verso.

Žižek, Slavoj. 2015. “The Rule of Law between Obscenity and the Right to Distress.” In Žižek and Law. Edited by Laurent de Sutter, 220–247. Abington–New York: Routledge.

Žižek, Slavoj. 2020. Hegel in a Wired Brain. London–New York: Bloomsbury Academic.