Model systemowo-partnerski w relacji personel medyczny – pacjent obcokrajowiec. Możliwości versus bariery
DOI:
https://doi.org/10.18778/2300-1690.16.05Słowa kluczowe:
relacja personel medyczny-pacjent, model partnerski, obcokrajowiec, socjologia medycynyAbstrakt
Coraz częściej podkreśla się odejście od tradycyjnych, paternalistycznych modeli opartych o dominującą, autorytarną pozycję specjalisty na rzecz partnerstwa i współpracy. Nowoczesne modele zwracają uwagę na współuczestnictwo pacjenta w procesie diagnostyki i leczenia oraz jego współodpowiedzialność za skutki terapii. Komunikacja powinna mieć charakter dwukierunkowy i opierać się na zasadzie porozumienia. Personel medyczny staje w roli doradcy i przewodnika, a nie autorytarnego kierownika. Pacjent ma wolność decydowania, podkreśla się jego prawa, autonomię i godność. Zwraca się również uwagę na duże znaczenie rodziny chorego w procesie diagnostyki i leczenia. W praktyce nie zawsze zalecenia te są respektowane. Tym trudniejsze wydaje się realizowanie tzw. modelu systemowo-partnerskiego, gdy owym partnerem ma być cudzoziemiec. Choć europejskie i krajowe akty prawe opisujące prawa obcokrajowca w Polsce do korzystania z opieki zdrowotnej podkreślają, iż posiadanie ważnego na terenie naszego kraju ubezpieczenia stanowi gwarancję równości w dostępie do usług zdrowotnych i ich jakości, to praktyka wskazuje na liczne bariery w tym zakresie począwszy od problemów językowych, a skończywszy na osobistych uprzedzeniach personelu medycznego. Celem artykułu jest charakteryzowanie owych barier, a także próba odpowiedzenia na pytanie czy i pod jakimi warunkami możliwa jest relacja partnerska w komunikacji personel medyczny – pacjent obcokrajowiec.Pobrania
Bibliografia
Aleksandrowicz, J. (1972). W poszukiwaniu definicji zdrowia, Studia Filozoficzne, 9, s. 21–31.
Andrys – Wawrzyniak, I., Jabłecka, A. (2009). Zagadnienie komunikacji w relacji badacz-pacjent w badaniach klinicznych, Farmacja współczesna, nr 2.
Arasaratnam, L.A., Doerfel, M.L. (2005). Intercultural communication competence: Identifying key components from multicultural perspectives, International Journal od Intercultural Relations, 29, s. 137–163.
Barański, J. (2002). Interakcja lekarz – pacjent. W: Barański, J., Piątkowski, W. (red.). Zdrowie i choroba, wybrane problemy socjologii medycyny. Wrocław: Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Oficyna Wydawnicza ATUT
Beauchamp, T.L., McCullough L.B. (1984). Medical Ethics. The Moral Responsibilities of Physicians. Englewood Cliffs: Prentice Hall.
Bell, R.A., Leroy J.B., Stephenson J.J. (1982). Evaluating the mediating effects of social support upon life events and depressive symptoms, Journal of Community Psychology, nr 10, s. 325–340.
Bertalanffy, L. von. (1968). General System Theory: Foundations, Development,, Applications. Revised Edition. New York: George Braziller
Bik, B. (2001). Koncepcja promocji zdrowia. W: Czupryna, A. Poździoch, S., Ryś, A., Włodarczyk, WC. (red.) Zdrowie publiczne, Kraków: UWM Versalius
Bloch, N., Czerniejewska, I., Jóźwiak, I, Mińkowska A., Romanowicz, A. (2010). Cudzoziemcy w Poznaniu. Praca, zdrowie, edukacja. Raport z badań. Pobrane z: https://ec.europa.eu/migrant-integration/?action=media.download&uuid=2A282457-0CDD-231B-E4080D0A8666768D (dostęp: 7.07.2020)
Bloom, S. W., Wilson, R.N. (1979). Patient-practitioner relationships. W: Freeman, HE., Levine, S., Reeder L.G. (red.), Handbook of medical sociology. Third Edition. New Jersey: Prentice-Hall Inc. Englewood Cliffs.
Borzucka-Sitkiewicz, K. (2006). Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls
Capra, F. (1987). Punkt zwrotny. Warszawa: PIW.
Chrzanowska, A., Klaus, W. (2011). Poprawa dostępu migrantów do opieki zdrowotnej. Rekomendacje wynikające z przeprowadzonych badań. W: A. Chrzanowska, W. Klaus (red). Poza systemem – Dostęp do ochrony zdrowia nieudokumentowanych migrantów i cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce (s.9–22). Warszawa: Stowarzyszenie Interwencji Prawnej
Cianciara, D., Dudziak, K., Lewczuk, A., Pinkas, J. (2012). Liczba, charakterystyka i zdrowie imigrantów w Polsce, Problemy Higieny i Epidemiologii, 93 (1) s. 143–150.
Collantes, S. (2011). Czy osoby ubiegające się o nadanie statusu uchodźcy oraz nieudokumentowani migranci mają dostęp do opieki medycznej w krajach Unii Europejskiej? Porównanie sytuacji w 16 krajach. W: Poza systemem. Dostęp do ochrony zdrowia niedokumentalnych migrantów i cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce (s. 113–142). Warszawa: Stowarzyszenie Interwencji Prawnej.
Coockerham, W.C. (2007). Medical sociology. New Jersey: Pearson Prentice Hall.
Cornford, C.S., Cornford, H.M. (1999). I’m only here because of my family. A study of lay referral network, British Journal od General Practice, Vol 49, s. 617–620.
Coulter, A. (2002). Patients’ views of the good doctor, British Medical Journal, nr 325(7366) s. 668–669.
Danielewicz, M. (2016). Obcokrajowiec to pacjent drugiej kategorii?. Pobrane z: https://plus.gloswielkopolski.pl/obcokrajowiec-to-pacjent-drugiej-kategorii/ar/11642815 (dostęp 07.05.2020)
Czerska, I. (2016). Relacje lekarz-pacjent a wybrane teoretyczne modele relacji w kontekście dehumanizacji medycyny. Handel wewnętrzny, 5 (364) s. 37–45
Czykwin, E. (2016). Stereotypizacja i stygmatyzacja – podstawy teoretyczne. W: Krajewska-Kułak, E., Guzowski, A., Bejda, G., Lankau, A. (red.). Pacjent „inny” wyznawaniem opieki medycznej. (s. 27–46) Poznań: Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM
Dąbrowska, K., (2008). W jakim kierunku zmierzają relacje pomiędzy lekarzem, a pacjentem w Polsce? Pediatr Med. rodz, 4(4), s. 278–281
Dobrowoska, B. (2010). Wprowadzenie do medycznej etyki troski. Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Branta.
Dolińska-Zygmunt, G. (1996). Teoretyczne podstawy refleksji o zdrowiu. W: Dolińska-Zygmunt, G. (red.), Elementy psychologii zdrowia (s. 9–29). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego
Dolińska-Zygmunt, G. (2000).Podmiotowe uwarunkowania zachowań promujących zdrowie. Warszawa: Wyd. Instytutu Psychologii PAN.
Doroszewska, A. (2017). Ogólne zasady komunikowania się lekarza i pacjenta. Etyka komunikacji. W: Ostrowska, A. (red.), Jak rozmawiać z pacjentem? Anatomia komunikacji w praktyce lekarskiej (s. 15–40). Warszawa: Instytut Filozofii i Socjologii PAN.
Drozd-Garbacewicz, M. (2015). Współczesna rola pacjenta hospitalizowanego w interakcji z lekarzem – między konfliktem a równowagą. Pobrane z: https://pbc.gda.pl/Content/51367/doktorat%20DROZD-GARBACEWICZ%20Małgorzata.pdf (dostęp 10.07.2020)
Duch-Krzystoszek, D. (2009), Korzystanie ze służby zdrowia. Uwarunkowania mikrostrukturalne i makrostrukturalne. W: Ostrowska, A. (red.) Socjologia medycyny, Podejmowane problemy, kategorie analizy (s.261–282), Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Emanuel, E.J., Emanuel, L. (1992). Four models of the physician-patient relationship, The Journal of the American Medical Association, 267(16).
Freidson, E. (1960). Client Control and Medical Practice, American Journal of Sociology, Vol. 65, s. 374–382.
Freidson, E. (1988). Profession of medicine. A study of the sociology of applied knowledge. Chicago and London: The University of Chicago Press
Forsal. (2020), Uchodźcy w Polsce. Najwięcej wniosków w 2019 roku złożyli Rosjanie i Ukraińcy. Pobrane z: https://forsal.pl/artykuly/1452962,uchodzcy-w-polsce-najwiecej-wnioskow-w-2019-roku-zlozyli-rosjanie-i-ukraincy.html (dostęp 15.05.2020)
Gajewski, W.T. (2005). Z problematyki bioetycznej. Paternalizm czy partnerstwo? Eskulap Świętokrzyski nr 11. Pobrane z: http://www.oil.org.pl/xml/oil/oil56/gazeta/numery/n2005/n200511/n20051108 (dostęp: 10.07.2020)
Goban-Klas, T. (2005). Media i komunikowanie masowe. Teorie i analizy pracy, radia, telewizji i Internetu Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Grzymała-Moszczyńska, H., Nowicka, E. (1998). Goście i gospodarze. Problem adaptacji kulturowej w obozach dla uchodźców oraz otaczających je społecznościach lokalnych. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos
Hall, E. (2001). Ukryty wymiar. Warszawa: PIW
Heszen-Niejodek, I. (1992). Lekarz i pacjent. Badania psychologiczne. Kraków: Universitas.
Jabłecka, B. (2012). Strukturalne i kulturowe bariery w dostępie imigrantów do ochrony zdrowia. Warszawa: Instytut spraw publicznych.
Janowska, A., Grześk, E., Kubica, A., Kozińska, M., Grąbczewska, Z. (2010). Specyfika współpracy lekarz – pacjent w pediatrii, Folia Cardilogica Excerpta, nr 5, 2, s. 74–77.
Jarosz, M.J., Kawczyńska-Butrym, Z., WłoszczakSzubzda, A. (2012). Modele komunikacyjne relacji lekarz-pacjent-rodzina, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, t. 18, nr 3 s. 212–218.
Jaroszewska, E. (2019), Bariery w komunikacji z zagranicznym pacjentem i jego rodziną. W: KrajewskaKułak, E., Guzowski, A., Bejda, G., Lankau, A. (red.) Kontekst „Inności” w komunikacji interpersonalnej (s. 185–200). Białystok: Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
Jołkiewicz, D. (2011). Kobiety w naukach medycznych wczoraj i dziś, Nauka i szkolnictwo wyższe, nr 2/38, s. 35–47
Kacperczyk, A. (2006). Wsparcie społeczne w instytucjach opieki paliatywnej i hospicyjnej. Łódź: UŁ.
Kęsy, M. (2012). Relacje i komunikacja w świecie medycznym. Karków: UJ.
Kiszka, J., Ozga, D., Mach, A., Krajewski, R. (2018). Udzielanie pomocy pacjentom odmiennym kulturowo na tle współczesnych migracji ludności w Europie, Pielęgniarstwo XXI w, Vol.17 nr 1(62), s. 30–36.
Klorek, N. (2011). Ochrona zdrowia nieudokumentowanych migrantów i osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w opinii cudzoziemców. W: Poza systemem. Dostęp do ochrony zdrowia niedokumentalnych migrantów i cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce (s. 45–112). Warszawa: Stowarzyszenie Interwencji Prawnej.
Konopka, M.N. (2016). Komunikacja lekarz-pacjent. Teoria i praktyka. Kraków: IDMiKS UJ
Korporowicz, V. (2006). Zdrowie i jego ochrona. Między teorią a praktyką. Warszawa: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie – Oficyna Wydawnicza.
Kubitsky, J. (2012). Psychologia migracji. Warszawa: Wydawnictwo Delfin.
Kuczyńska, A.. (2001). Modele kontaktu lekarza z pacjentem. W: Dolińska-Zygmunt G. (red.), Elementy psychologii zdrowia. Wrocław: UW
Kulik, BT. (2000). Koncepcja zdrowia w medycynie. W: Kulik, BT., Wrońska, I. (red.), Zdrowie w medycynie i naukach społecznych (s. 15–38). Stalowa Wola: Oficyna Wydawnicza Fundacji Uniwersyteckiej.
Lalonde, M. (1978). A new perspective on the health of Canadians. A working Document. Ottawa: Government of Canada
Laskowski, K. Krajewska-Kułak, E., Fiłon, J. (2015). Uchodźcy jako przyszli odbiorcy usług medycznych z perspektywy studentów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, Piel. Zdr. Publ, 5,2, s. 159–171.
Leavy R. L. (1983). Social support and psychological disorder: A review, Journal of Community Psychology, nr 11, s. 3–21.
Lurka, K. (2019). Przychodzi cudzoziemiec do lekarza, a… dyrektor ma problem. Pobrane z: https://www.termedia.pl/mz/Przychodzi-cudzoziemiecdo-lekarza-a-dyrektor-ma-problem,35899.html (dostęp 18.05.2020)
Maciąg, A. (2011). Kulturowe uwarunkowania komunikacji interpersonalne w relacjach lekarz-pacjent, Studies and Proceeding of Polish Association for Knowledge Management, nr 55, s. 16–25.
Makara-Studzińska, M. (2012). Komunikacja z pacjentem. Lublin: Czelej.
Maśliński, K. (2011). Prawne regulacje w zakresie dostępu do ochrony zdrowia nieudokumentowanych migrantów i cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce. W: Chrzanowska, A., Klaus, W. (red.). Poza systemem – Dostęp do ochrony zdrowia nieudokumentowanych migrantów i cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce (s. 23–44). Warszawa: Stowarzyszenie Interwencji Prawnej.
Mińskowska, A. (2010). Cudzoziemiec jako pacjent. Integracja w sferze poznańskiej opieki zdrowotnej. W: Bloch, N. Goździak, E.M. (red.) Od gości do sąsiadów. Integracja cudzoziemców spoza Unii Europejskiej w Poznaniu w edukacji, na rynku pracy i w opiece zdrowotnej (s. 145–170). Poznań: Centrum Badań Migracyjnych UAM.
Mroczkowska, R. (2013). Odmienność kulturowa jako nowe wyzwanie w praktyce pielęgniarki i położnej, Pielęgniarstwo Spec. 1(1), s. 27–31.
Nettleton, S. (2001). The sociology of health and illness. Cambridge: Polity Press.
Nowosielska, K. (2016). Szpitalom rosną długi przez nieubezpieczonych pacjentów. Pobrane z: https://www.rp.pl/Zadania/304189890-Szpitalom-rosnadlugi-przez-nieubezpieczonych-pacjentow.html (dostęp: 10.07.2020)
Ostrowska, A. (1997). Prozdrowotne style życia. Promocja Zdrowia, Nauki Społecz Med., 4(10–11), s. 7–24
Ostrowska, A. (2006). Paternalizm czy partnerstwo? Relacje miedzy pacjentami a lekarzami w Europie. W: Domański, H., Ostrowska, A., Sztabiński, P. B. (red.) W środku Europy? Wyniki Europejskiego Sondażu Społecznego. (s. 185–200). Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN
Ostrowska, A. (2009). Modele relacji pacjent-lekarz. W: Ostrowska, A. (red). Socjologia medycyny. Podejmowane problemy, kategorie analizy. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Ostrowska, A. (2017). Wprowadzenie. W: Ostrowska, A.(red). Jak rozmawiać z pacjentem? Anatomia komunikacji w praktyce lekarskiej (s. 7–14). Warszawa: Instytut Filozofii i Socjologii PAN.
Quill, T.E. (1983). Partnership in patient care: a contractual approach, Annals of Internal Medicine, 98(2) .
Palińska, E. (2017). Ile wydają szpitale na leczenie nieubezpieczonych cudzoziemców? Pobrane z: https://zdrowie.trojmiasto.pl/Ile-traca-szpitalena-leczeniu-nieubezpieczonych-cudzoziemcown117079.html (dostęp: 14.07.2020)
Parsons, T. (1969). Struktura społeczna a osobowość. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne.
Parsons, T. (2009). System społeczny tłum. M. Kaczmarczyk. Kraków: Zakład wydawniczy Nomos.
Piątkowski, W. (2002). Zdrowie jako zjawisko społeczne. W: Barański, J., Piątkowski, W. (red.). Zdrowie i choroba, wybrane problemy socjologii medycyny. Wrocław: Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Oficyna Wydawnicza ATUT
Pierloot, R.A. (1983). Different Models in the Approach to the Doctor — Patient Relationship, Psychother Psychosom, nr 39, s. 213–224, Za: Tobiasz-Adamczyk, B., Bajka, Marman, G. (1996). Wybrane elementy socjologii i zawodów medycznych Kraków: Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego
Płaszewska-Żywko, J. (2010). Model Hoyce Newman Giger i Ruth Eleine Davidhizare. W: KrajewskaKułak, E., Wrońska, I., Kędziora-Kornatowiska, K. (red.), Problemy wielokulturowości w medycynie, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
Pochrzęst-Motyczyńska, A. (2019). Przychodzi cudzoziemiec do lekarza, a ten mu rękoma tłumaczy, że miał zawał. Pobrane z https://www.prawo.pl/zdrowie/jak-ma-sie-porozumiec-lekarz-z-pacjentem-ktory-jest-obcokrajowcem,374398.html (dostęp 25.05.2020)
Schumacher, J.D., Ward, T. (2001). Cultural Cognition and Psychopathology, Westport: Prager.
Sęk, H., Ścigała, I., Pasikowski, T., Beisert, M., Bleja, A. (1992). Subiektywne koncepcje zdrowia. Wybrane uwarunkowania, Przegląd Psychologiczny, 3, 35, s. 351–363
Słońska, Z. (1994). Promocja zdrowia-zarys problema - tyki, Nauki Społecz Med., 1–2, s. 37–52.
Sokołowska, M. (1986). Socjologia medycyny. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich
Strzemieczna, M., Imiela, J. (2017). Cudzoziemcy jako pacjenci w polskim systemie opieki zdrowotnej. Sytuacja prawna, Polityka społeczna, Vol 44, nr 11–12 (524–525) s. 17–23
Szasz, T. S., Hollender, M. H. (1956). A Contribution to the Philosophy of Medicine: The Basic Model of the Doctor-Patient Relationship, Archives of Internal Medicine, 97, s.585–592
Szymański, D. (2015). Polacy o lekarzach – raport badawczy. Pobrane z: https://www.slideshare.net/DorianSzymaski/polacy-o-lekarzach-raport-badawczy-lipiec-2015 (dostęp 20.05.2020)
Synowiec-Piłat, M. (2002), Zróżnicowania i nierówności społeczne a zdrowie. W: Barański, J., Piątkowski, W. (red.). Zdrowie i choroba, wybrane problemy socjologii medycyny. (s. 89–96) Wrocław: Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Oficyna Wydawnicza ATUT.
Synowiec-Piłat, M. (2013). Podjęcie decyzji o korzysta - niu z usług medycznych w kontekście koncepcji lay referral system. Przypadek chorób nowotworo - wych, Folia Socjologica, 45, s. 131–145.
Ślifirczyk, A. (2019). Zasady komunikacji między - kulturowej w ochronie zdrowia. W: KrajewskaKułak, E., Guzowski, A., Bejda, G., Lankau, A. (red.) Kontekst „Inności” w komunikacji interpersonalnej (s. 173–184). Białystok: Uniwersytet Medyczny w Białymstoku.
Ślusarska, B., Dobrowolska, B., Zarzycka, D. (2013). Metateoretyczny kontekst zachowań zdrowotnych w paradygmatach zdrowia, Probl Hig Epidemiol, 94 (4), s. 667–674
Wagner, A. (2015). Miejsce deliberacji w procesje podejmowania decyzji o leczeniu. Komunikowanie między lekarzem i pacjentem w perspektywie socjologicznej, Zeszyty Prasoznawcze, T, 58, nr 2 (222), s. 213–223.
Warszawska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych (2020). Transkulturowość, Implus. Dodatek do nr 1–2.
Williams, S., Weinmen, J., Dale J. (1998). Doctorpatient Communication and patient Satisfaction: a Review, Family Practice, Vol. 15, No. 5, s. 480–492.
Wołowik, W. (1998). Język ciała międzynarodowy. Kraków: Wydawnictwo Atlas III
Woynarowska, B. (2013). Edukacja zdrowotna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
Woźniak, M., Brukwicka, I., Kopański, Z., Kollar, R., Kollarova ,M., Bajger B. (2015). Zdrowie i kultura zdrowotna, Journal of Clinical Healthcare, 4/2015, s. 10–14
Wroński, K., Bocian, R., Depta, A., Cywiński, J., Dziki, A. (2009). Opinie pacjentów na temat modelu paternalistycznego w relacji lekarz-pacjent. Prawne aspekty autonomii pacjenta w opiece zdrowotnej, Nowotwory. Journal of Oncology, vol.59 nr 4 s. 266–273
Zembala, A. (2015). Modele komunikacyjne w relacjach lekarz-pacjent, Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ. Nauki Ścisłe, nr 11 (2/2015), s. 35–55.
Zgliczyński, W., Cianciara, D. (2013). Pacjenci obcokrajowcy w opiniach polskich lekarzy, Hygeia Public Health 48(1) s. 120–124.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
