Cmentarz w malarstwie i grafice Józefa Czajkowskiego

Autor

  • Monika Nowakowska Miejska Galeria Sztuki w Łodzi

DOI:

https://doi.org/10.18778/2084-851X.08.09

Słowa kluczowe:

Józefa Czajkowski, malarstwo, Młoda Polska, cmentarze

Abstrakt

Cmentarz to temat wręcz stworzony do snucia dekadenckich rozważań nad ulotnością i kruchością ludzkiego życia, nic zatem dziwnego, że chętnie podejmowali go młodopolscy moderniści. Jednym z nich był Józef Czajkowski (1872–1947) – twórca niezwykle wszechstronny i zasłużony dla rozwoju polskiej architektury, rzemiosła i edukacji, a przy tym grafik i malarz eksperymentujący z kompozycją, kolorem i warsztatem. Świadczy o tym litografia barwna z 1903 roku jego autorstwa, zatytułowana Cmentarz klasztorny w Krakowie, oraz obraz olejny na płótnie z 1910 roku Ogród zimą, będący powtórzeniem, ale i rozwinięciem graficznej kompozycji. Czajkowski, dla którego zima ze swoim krajobrazem była ulubioną do uwieczniania porą roku (czego potwierdzeniem są dwa wybitne płótna: Sad w zimie z 1900 roku ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie oraz namalowane rok później Zima. Paw w ogrodzie z Lwowskiej Galerii Sztuki), zarówno w litografii, jak i w obrazie olejnym dał popis maestrii w syntetyzowaniu kompozycji, budowaniu przestrzeni za pomocą kontrastów walorowych i barwnych i oddawaniu atmosfery miejsca. Zwłaszcza wysmakowane niuanse w obrębie wąskiej gamy bieli, czerni i brązów, zastosowane w Ogrodzie zimą, pokazują malarską klasę Czajkowskiego, jak się okazuje – równie wybitnego pejzażystę, jak jego młodszy brat Stanisław Czajkowski. Obaj bracia byli uczniami Jana Stanisławskiego. Józef wydaje się jednak być bardziej oryginalnym i wytrawnym kolorystą i symbolistą, choć nie poświęcił się malarstwu. W swojej dojrzałej twórczości dążył do syntezy sztuk, każde dzieło traktując wielopłaszczyznowo, pod względem poszukiwań tak warsztatowych, jak i treściowych. Dlatego wątek sepulkralny, pojawiający się także w obrazie Kirkut z 1900 roku, nie wydaje się być przypadkowy i zasługuje na wnikliwą analizę – także w kontekście badań nad grafiką i malarstwem młodopolskiego modernizmu.

Bibliografia

CHARAZIŃSKA/KOSSOWSKI 1996 – Elżbieta Charazińska, Łukasz Kossowski, Koniec wieku. Sztuka polskiego modernizmu 1890–1914, kat. wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 1996.
Google Scholar

KOPALIŃSKI 1990 – Władysław Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990.
Google Scholar

KRZYSZTOFOWICZ-KOZAKOWSKA 2015 – Stefania Krzysztofowicz-Kozakowska, Jan Stanisławski i jego uczniowie, Ożarów Mazowiecki 2015.
Google Scholar

Młodopolskie fascynacje 2013 – Młodopolskie fascynacje. Malarstwo końca XIX i pierwszej połowy XX wieku z kolekcji prywatnej, red. M. Nowakowska, Katalog wystawy w Muzeum Miasta Łodzi, Łódź 2013.
Google Scholar

Sztuka wszędzie 2012 – Sztuka wszędzie. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904–1944, red. M. Sitkowska, Warszawa 2012.
Google Scholar

Zawsze Młoda! 2012 – Zawsze Młoda! Polska sztuka około 1900 roku, red. K. Kulig-Janarek, Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Krakowie, Kraków 2012.
Google Scholar

http://krakow-przewodnik.com.pl/krakowskie-zabytki/kosciol-reformatow-pw-sw-kazimierza/ [dostęp: 20.10.2020].
Google Scholar

https://artinfo.pl/artysci/jozef-czajkowski/archiwum [dostęp: 26.10.2020].
Google Scholar

https://sztuka.agraart.pl/licytacja/17/1005 [dostęp: 26.10.2020].
Google Scholar

https://urbani.pl/architektura/architektura-dworkowa/ [dostęp: 26.10.2020].
Google Scholar

##submission.downloads##

Opublikowane

2019-12-30

Jak cytować

Nowakowska, M. (2019). Cmentarz w malarstwie i grafice Józefa Czajkowskiego. TECHNE. Seria Nowa, (4), 179-188. https://doi.org/10.18778/2084-851X.08.09

Numer

Dział

Artykuły