TECHNE. Seria Nowa
type: channel
description: Półrocznik TECHNE. Seria Nowa jest wydawany przez Katedrę Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego. W kolejnym tomach prezentowane będą rozprawy związane z trzema zasadniczymi zagadnieniami, do których należą: sztuka dawna w Rzeczypospolitej, teoria i estetyka sztuki nowoczesnej oraz sztuka obszarów pozaeuropejskich. Celem periodyku jest prezentacja głównych nurtów badań prowadzonych w Katedrze Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego oraz współpraca z wiodącymi ośrodkami naukowymi, pozwalająca na publikację tekstów polskich i zagranicznych badaczy dziejów sztuki.
publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego
language: pl
publication name: TECHNE. Seria Nowa
issn: 2084-851X
items: Szlachetne pasje – z warsztatu historyka sztuki
items: Łódzki świat grafiki warsztatowej – twórczość Barbary Rosiak
items: (Nie)spełniona podróż do Paryża. Kazimierz Malewicz wobec represji i polityki wykluczenia w ZSRR
items: Działalność twórcza Juliusza Kłosa na Wileńszczyźnie
items: Architektura kościoła pobernardyńskiego pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Łukowie
items: Publikacje z rzymskiej oficyny alla Pace i ich wpływ na sztukę polską XVIII wieku – stan badań i perspektywy badawcze
items: Sztuka generatywna na przykładzie wybranych prac Maria Klingemanna
items: Postpamięć rodzinna. O wykorzystaniu wizualnych archiwów domowych przez polskich artystów współczesnych
items: Tina Modotti – buntowniczka, wojowniczka, fotografka współczesności
items: Obraz nieoficjalny. Wielkopolska wieś lat 60.–80. XX wieku w fotografiach Romualda Zielazka
items: Projekt fotograficzny Stefana Figlarowicza 1 : 1 z 1979 roku przykładem korelacji z Atlasem Mnemosyne Aby Warburga
items: Pomiędzy błyskiem a cieniem leży prawda. Portrety Irvinga Penna z przełomu lat 40. i 50. XX wieku
items: Oryginały, reprodukcje i ich miejsce w badaniach oraz edukacji artystycznej
items: Metodologia interpretacji fotografii a warsztat krytyka sztuki – strategie wybrane
items: Wstęp
items: Wystawa Paul Poiret, la mode est une fête
items: Zofia Lipecka. Labirynty sztuki. Nowa książka profesor Eleonory Jedlińskiej
items: Moda jako lustro epoki
items: Architekt dworu cesarskiego
items: Jak skradziono i jak odzyskano (częściowo) plany łódzkiej synagogi staromiejskiej
items: Przemiany architektoniczne kościoła św. Wawrzyńca na warszawskiej Woli. Jauch, Knöbel, Idźkowski
items: Tradycyjne ubiory polskie na tle wzajemnych kontaktów Wschodu i Zachodu
items: Dziwactwa mody – o laskach spacerowych eleganckich dam w XIX wieku
items: Primadonna i jej brylanty: o legendarnej biżuterii Wiktorii Kaweckiej
items: „Schiap” wraca do mody: wielki powrót Elsy Schiaparelli
items: Geneza i początki działalności Spółdzielni „Metaloplastyka” w Łodzi (1950–1958)
items: Tradycyjna tkanina afrykańska i jej współczesne symboliczne zastosowanie w sztuce
items: Ubiór jako forma sztuki zaangażowanej społecznie, na przykładzie Nowej Kolekcji Domu Mody Limanka
items: Recenzja książki autorstwa profesora Krzysztofa Stefańskiego "Zmarł, jak żył, na skrzydłach. Antoni Wiwulski (1877–1919). Artysta epoki Młodej Polski"
items: Nasze publikacje

Szlachetne pasje – z warsztatu historyka sztuki
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Monika Nowakowska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-13
publication date: 2026-04-13
starting page: 339
ending page: 346
doi: 10.18778/2084-851X.19.21

Łódzki świat grafiki warsztatowej – twórczość Barbary Rosiak
type: item
subject: Inne
  topic: section
creator: Karolina Nowakowska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-13
publication date: 2026-04-13
starting page: 305
ending page: 311
doi: 10.18778/2084-851X.19.16

(Nie)spełniona podróż do Paryża. Kazimierz Malewicz wobec represji i polityki wykluczenia w ZSRR
type: item
description: Artykuł dotyczy życia i twórczości Kazimierza Malewicza, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności jego powrotu do Związku Radzieckiego po wystawach w Warszawie i Berlinie w 1927 roku. Wydarzenie to umieszczono w szerokim kontekście politycznym, artystycznym i ideologicznym. Analizie poddano zarówno sytuację samego artysty, jak i przemiany w kulturze radzieckiej. Podkreślono ideologiczne napięcie między suprematyzmem Malewicza a konstruktywizmem i produktywizmem, które w realiach kształtującej się polityki kulturalnej ZSRR nabrało wymiaru ideologicznego konfliktu. Suprematyzm, postrzegany przez władze jako zbyt elitarny, uznano za nieprzydatny propagandowo, w przeciwieństwie do wywodzącego się z konstruktywizmu produktywizmu, który lepiej wpisywał się w oficjalne założenia ideologiczne. Artykuł ukazuje mechanizmy marginalizacji awangardy przez aparat władzy, rozwój doktryny realizmu socjalistycznego oraz narastające represje wobec artystów niepodporządkowujących się oficjalnej estetyce. Szczególną uwagę poświęcono okolicznościom dwukrotnego aresztowania Malewicza: w 1927 roku po powrocie z Europy Zachodniej oraz w 1930 roku. Jednym z kluczowych problemów badawczych jest kwestia powrotu Malewicza do Związku Radzieckiego w 1927 roku: czy decyzja ta była efektem politycznej presji, lojalności wobec polityki państwa, czy może wynikała z przyczyn osobistych, takich jak obecność rodziny w ZSRR? Kolejne pytanie brzmi: czy Malewicz planował pozostać na emigracji na stałe, czy raczej traktował swoją podróż jako tymczasową lub sposób na poprawienie sytuacji finansowej? W centrum refleksji znajduje się również pytanie o transformację formalną i powrót Malewicza do malarstwa figuratywnego pod koniec lat 20. XX wieku. Czy był to akt twórczej reinterpretacji własnego dziedzictwa, czy przemyślana strategia przystosowania się do wymogów ideologicznych? Tekst wskazuje także na wielowarstwowość polityki kulturalnej Rosji Radzieckiej, gdzie promocja artystów na arenie międzynarodowej…
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Kazimierz Malewicz
  topic: keywords
subject: awangarda
  topic: keywords
subject: sztuka rosyjska
  topic: keywords
subject: sztuka XX wieku
  topic: keywords
creator: Tatiana Popova
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-13
publication date: 2026-04-13
starting page: 257
ending page: 288
doi: 10.18778/2084-851X.19.14

Działalność twórcza Juliusza Kłosa na Wileńszczyźnie
type: item
description: Artykuł przedstawia działalność Juliusza Kłosa (1881–1933) – architekta, konserwatora i profesora Uniwersytetu Stefana Batorego – jednego z kluczowych twórców krajobrazu kulturowego Wileńszczyzny w okresie międzywojennym. Na podstawie nieopracowanych dotąd źródeł archiwalnych ukazano jego wszechstronną aktywność: prace konserwatorskie przy najważniejszych zabytkach Wilna i regionu, projekty architektoniczne osadzone w nurcie narodowego tradycjonalizmu oraz działalność dydaktyczną i popularyzatorską. Szczególną uwagę zwrócono na znaczenie Kłosa w procesie kształtowania polsko-litewskiego dziedzictwa kulturowego oraz potrzebę dalszych badań nad jego spuścizną, która do dziś wywiera wpływ na tożsamość miasta i regionu.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Juliusz Kłos
  topic: keywords
subject: Wilno
  topic: keywords
subject: konserwacja zabytków
  topic: keywords
subject: architektura międzywojenna
  topic: keywords
subject: dziedzictwo kulturowe
  topic: keywords
creator: Michał Pszczółkowski
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-13
publication date: 2026-04-13
starting page: 229
ending page: 255
doi: 10.18778/2084-851X.19.13

Architektura kościoła pobernardyńskiego pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Łukowie
type: item
description: W artykule została omówiona architektura kościoła pobernardyńskiego pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Łukowie, która jak dotąd nie doczekała się wyczerpującego opracowania. Autorzy dotychczasowych publikacji skupiali się głównie na odtworzeniu historii świątyni, którą udało się doprecyzować dzięki przeprowadzonym kwerendom archiwalnym oraz porównaniu źródeł pisanych z zachowanym zabytkiem. Dokonana analiza formalno-genetyczna w kontekście architektury Rzeczypospolitej oraz zagranicznej, głównie włoskiej, pozwoliła na wysnucie nowych wniosków, w tym wskazanie świątyń, które mogły mieć największy wpływ na wygląd powstałej fasady. Analiza późnobarokowych rozwiązań formalnych wykorzystanych w głównej elewacji, mimo ich znacznego uproszczenia pozwala przypuszczać, że autorem pierwotnego projektu był Carlo Antonio Bay.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: architektura
  topic: keywords
subject: Łuków
  topic: keywords
subject: bernardyni
  topic: keywords
subject: Carlo A. Bay
  topic: keywords
subject: późny barok
  topic: keywords
creator: Kacper Łażewski
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-13
publication date: 2026-04-13
starting page: 193
ending page: 227
doi: 10.18778/2084-851X.19.12

Publikacje z rzymskiej oficyny alla Pace i ich wpływ na sztukę polską XVIII wieku – stan badań i perspektywy badawcze
type: item
description: Artykuł podejmuje problematykę roli druków z rzymskiej oficyny alla Pace w rozpowszechnianiu wzorów formalnych sztuki barokowej na terenach dawnej Rzeczpospolitej. Choć wpływ włoskich traktatów architektonicznych i wzorników był przedmiotem studiów, w literaturze przedmiotu brak – pomimo istniejących postulatów – analizy dzieł pochodzących z konkretnych oficyn wydawniczych. Przedstawienie działalności oficyny prowadzonej przez rodzinę de’ Rossich oraz omówienie stanu badań nad recepcją ich publikacji w Rzeczpospolitej zwraca uwagę na potrzebę ujęcia problemu w szerszym kontekście edukacji artystycznej, kolekcjonerstwa czy procesów dystrybucji i cyrkulacji tych druków – celem lepszego poznania nie tylko mechanizmów transferu artystycznego, ale i całej kultury druku dawnej Rzeczypospolitej.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: rzymski barok
  topic: keywords
subject: wzory graficzne
  topic: keywords
subject: de’ Rossi
  topic: keywords
subject: Rzeczpospolita Obojga Narodów
  topic: keywords
subject: kultura druku
  topic: keywords
creator: Lidia Brzyska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-13
publication date: 2026-04-13
starting page: 141
ending page: 165
doi: 10.18778/2084-851X.19.10

Sztuka generatywna na przykładzie wybranych prac Maria Klingemanna
type: item
description: Artykuł analizuje zjawisko fotografii generatywnej w kontekście rozwoju sztucznej inteligencji, ze szczególnym uwzględnieniem wybranych prac Maria Klingemanna. Autorzy przedstawiają historyczne i technologiczne korzenie sztuki generatywnej, wywodzące się z awangardy XX wieku oraz wczesnych eksperymentów komputerowych, i ukazują, w jaki sposób współczesne modele sztucznej inteligencji (zwłaszcza Generative Adversarial Networks) rewolucjonizują sposób tworzenia i rozumienia obrazów. Przywołane prace Klingemanna, takie jak Neural Glitch oraz Memories of Passersby I, stanowią studium granic kontroli artysty, autonomii systemu i redefinicji portretu, pamięci oraz tożsamości w epoce cyfrowej. Analiza wskazuje, że sztuka generatywna to nie tylko technologia, ale także medium filozoficznej refleksji nad autorstwem, kreatywnością i relacją człowiek–maszyna.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: fotografia generatywna
  topic: keywords
subject: sztuka generatywna
  topic: keywords
subject: SI
  topic: keywords
subject: GAN
  topic: keywords
subject: Mario Klingemann
  topic: keywords
creator: Magdalena Górska
creator: Tomasz Górski
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-13
publication date: 2026-04-13
starting page: 125
ending page: 139
doi: 10.18778/2084-851X.19.09

Postpamięć rodzinna. O wykorzystaniu wizualnych archiwów domowych przez polskich artystów współczesnych
type: item
description: Tekst podejmuje próbę analitycznego uchwycenia zjawiska postpamięci rodzinnej w odniesieniu do współczesnych praktyk artystycznych opartych na pracy z fotografią rodzinną i domowym archiwum wizualnym. Postpamięć – w rozumieniu Marianne Hirsch – stanowi tu kategorię służącą do opisu relacji międzypokoleniowych, w których pamięć o wydarzeniach minionych nie jest efektem osobistego doświadczenia, lecz kształtowana jest na podstawie przekazów wizualnych i narracji rodzinnych. Część teoretyczna tekstu poświęcona jest analizie pojęcia postpamięci oraz jego związku z medium fotografii. Szczególną uwagę poświęcono także zaproponowanej przez autora kategorii postpamięci rodzinnej – rozumianej jako wizualny i afektywny mechanizm kompensacyjny, wypełniający luki pamięciowe. W tym ujęciu fotografia rodzinna przestaje być jedynie źródłem wiedzy o przeszłości, a staje się punktem wyjścia do refleksji nad konstrukcją tożsamości, afektywnym uwikłaniem obrazów oraz rolą materialności w wytwarzaniu prywatnych mitologii. W części analitycznej omówione zostały działania wybranych polskich artystów współczesnych, którzy świadomie sięgają po domowe archiwa fotograficzne jako materiał wyjściowy dla swoich prac. Analizy dotyczą twórczości Marceli Paniak, Anety Grzeszykowskiej i Rafała Siderskiego, których praktyki artystyczne łączą elementy rekonstrukcji, fikcji i konfrontacji z pamięcią, traktowane jako strategie odzyskiwania kontroli. Fotografia – reinterpretowana, przetwarzana, dekonstruowana – służy w ich praktykach nie tyle rekonstrukcji pamięci, ile ujawnianiu mechanizmów jej wytwarzania, a czasem również fałszowania. Wnioski zawarte w tekście wskazują, że archiwa domowe nie są zamkniętymi zbiorami przeszłości, lecz stają się przestrzenią aktywnej pracy nad pamięcią – zarówno indywidualną, jak i społeczną. Ich artystyczna interpretacja umożliwia świadomą konfrontację w obszarze tożsamości, rozpatrywaną w kontekście mechanizmów kształtowania pamięci jednostki. Fotografia domowa ukazan…
subject: Artykuły
  topic: section
subject: fotografia
  topic: keywords
subject: postpamięć
  topic: keywords
subject: sztuka współczesna
  topic: keywords
creator: Maciej Jan Dragan
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-10
publication date: 2026-04-10
starting page: 105
ending page: 123
doi: 10.18778/2084-851X.19.08

Tina Modotti – buntowniczka, wojowniczka, fotografka współczesności
type: item
description: Tina Modotti (Assunta Adelaide Luigia Modotti Mondini) urodziła się w 1896 r. we Włoszech, zmarła w Meksyku w 1942 r. Była aktorką, fotografką a nade wszystko aktywnie zaangażowaną komunistyczną działaczką polityczną, od 1927 r. związaną z Meksykańską Partią Komunistyczną. Przyjaźniła się m.in. z Clemente Orozco, Fridą Kahlo i Diego Riverą. Zafascynowna fotografią i… ideologią komunistyczną porzuciła dobrze zapowiadającą się karierę aktorską w Hollywood. Fotografii zaczęła uczyć się u Edwarda Westona, z którym niebawem wspólnie wyjechała z USA do Meksyku. W 1924 r. Weston wrócił do USA; meksykańskie studio Modotti stało się ważnym salonem intelektualnym stolicy; bywali w nim: Rivera, Khalo, John Dos Passos i wielu innych także politycznych uchodźców z krajów Ameryki Łacińskiej. Fotografie Modotti publikowane były w czasopismach o profilu komunistycznym: „Shape”, „New Masses”, „Horizonte”. Po próbie wplątania fotografki w zabójstwo Julio Antonio Melli w 1929 r., sekretarza generalnego KPM, z którym łączył ją bliski związek, została zmuszona do opuszczenia Meksyku. Oskarżono ją też o próbę zabójstwa Ortiza Rubio Pasquala, nowego premiera państwa, w wyniku czego została aresztowana i wydalona z Meksyku. Wyjechała do Berlina, następnie w 1930 r. do ZSRR. W Rosji porzuciła – czy też uniemożliwiły jej to władze radzieckie – fotografowanie na rzecz działalności politycznej w Kominternie. Podczas wojny domowej w Hiszpanii zaangażowała się po stronie republikanów. W 1939 r. pod zmienionym nazwiskiem wróciła do Meksyku, gdzie umarła w 1942 r. na atak serca. Biografia Modotti znalazła odzwierciedlenie w jej fotografiach: uwieczniała artystów, polityków, dokumentowała życie ludu i wydarzenia polityczne, kobiety z zamożniejszych środowisk i chłopki, architekturę i martwe natury, portretowała kwiaty i pejzaże Meksyku. W swej pracy eksperymentowała, osiągając wysublimowane efekty bliskie abstrakcji. Zaangażowanie w ruch rewolucyjny, ortodoksyjnie rozumiany komunizm znalazły swój w…
subject: Artykuły
  topic: section
subject: fotografia
  topic: keywords
subject: Meksyk
  topic: keywords
subject: Tina Modotti
  topic: keywords
subject: reportaż
  topic: keywords
subject: XX wiek
  topic: keywords
creator: Eleonora Jedlińska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-10
publication date: 2026-04-10
starting page: 87
ending page: 103
doi: 10.18778/2084-851X.19.07

Obraz nieoficjalny. Wielkopolska wieś lat 60.–80. XX wieku w fotografiach Romualda Zielazka
type: item
description: Romuald Zielazek (1936–2001) był poznańskim fotografikiem, filmowcem, operatorem związanym z Ośrodkiem Radiowo-Telewizyjnym w Poznaniu, absolwentem Szkoły Filmowej w Łodzi; od 1972 roku członkiem Związku Polskich Artystów Fotografików. Był znaczącą postacią w środowisku poznańskich fotografików, laureatem wielu konkursów fotograficznych i filmowych, m.in. Grand Prix Satyrykon w 1987 roku czy nagrody głównej Złocistego Jantara w Konkursie Fotografii Polskiej w Gdańsku w 1977 roku. Zajmował się fotografią dokumentalną, publicystyczną, portretową, teatralną i reklamową, jednak najciekawsze wydają się jego reportaże socjologiczne i dokumentalne, pokazujące nieoficjalny, krytyczny obraz PRL-u. Dokumentował w nich życie wielkopolskiej prowincji lat 60.–80. XX wieku.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Zielazek
  topic: keywords
subject: czarny reportaż
  topic: keywords
subject: fotografia socjologiczna
  topic: keywords
subject: Wielkopolska
  topic: keywords
creator: Karolina Zielazek-Szeska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-10
publication date: 2026-04-10
starting page: 69
ending page: 86
doi: 10.18778/2084-851X.19.06

Projekt fotograficzny Stefana Figlarowicza 1 : 1 z 1979 roku przykładem korelacji z Atlasem Mnemosyne Aby Warburga
type: item
description: Tytułowe projekty dzieli około 50 lat. Oba bazują na ikonografii, tworząc swoiste narracje. Zestawione w nich obiekty działają na siebie, przenosząc nas do innej rzeczywistości, i choć są rozpoznawalne, to za sprawą idei oraz sposobu ich prezentowania otrzymujemy świat nie do końca jednoznaczny. Następuje przejście od tego, co oczywiste i znane, w stronę nierealnego. Dzieło Aby Warburga było niejednokrotnie zestawiane z pracami artystów, którzy w swojej twórczości posługiwali się medium fotografii, wśród nich odnajdujemy m.in. takie nazwiska jak: Gerhard Richter, Nigel Henderson, Hannah Hoch, Sophie Calle, Christian Boltanski, Anna Meschiari, Zofia Rydet. Przypadek Stefana Figlarowicza jest o tyle intrygujący, że fotograf nie mógł znać Atlasu Mnemosyne, a jednak powstała wyjątkowa korelacja pomiędzy tymi dziełami. Projekt 1 : 1 wykorzystuje fotografie umieszczone na czarnych planszach, przedstawiające dwa osiedla mieszkaniowe – „Młyniec” Gdańsk Zaspa i „Jary” Warszawa Ursynów. Stefan Figlarowicz, tak jak Aby Warburg, posłużył się wizualną narracją. Twórca poprzez swoje dzieło szukał odpowiedzi na wiele nurtujących pytań. Poprzez zastosowanie montażu obrazów stworzył artystyczny inwentarz miejsc i obiektów, które stały się narzędziem prowokującym do społecznej debaty nad problemem funkcjonowania człowieka w przestrzeni nowo powstałych osiedli. Ale projekt 1 : 1 to przede wszystkim wyraz artystycznej interwencji Figlarowicza zakończonej kilkoma wystawami w Polsce. Jest ciekawym przykładem sztuki postkonceptualnej w Polsce, a także rozwijającej się w owym czasie fotografii socjologicznej. Analiza porównawcza obu projektów, pozornie odległych, przynosi interesujące wnioski. Projekty są silnie ze sobą skorelowane, zarówno pod kątem formalnym (montaż, użycie fotografii, tablice z ciemnym tłem, brak komentarza, skupienie uwagi na detalach), jak i znaczeniowym (inwentarz, narzędzie badawcze, narracja). Skłania to do refleksji, że Atlas Mnemosyne po raz kolejny stał się punk…
subject: Artykuły
  topic: section
subject: fotografia
  topic: keywords
subject: XX wiek
  topic: keywords
subject: Aby Warburg
  topic: keywords
subject: Stefan Figlarowicz
  topic: keywords
subject: sztuki wizualne
  topic: keywords
creator: Anna Polańska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-10
publication date: 2026-04-10
starting page: 53
ending page: 68
doi: 10.18778/2084-851X.19.05

Pomiędzy błyskiem a cieniem leży prawda. Portrety Irvinga Penna z przełomu lat 40. i 50. XX wieku
type: item
description: Artykuł analizuje formacyjny okres twórczości Irvinga Penna, koncentrując się na jego fotografii portretowej z końca lat 40. i początku lat 50. XX wieku. Choć Penn znany jest przede wszystkim z ikonicznych zdjęć mody publikowanych w magazynie „Vogue”, tekst podkreśla znaczenie mniej znanej, lecz niezwykle istotnej serii „Small Trades”, przedstawiającej pracowników z Paryża, Londynu i Nowego Jorku w warunkach studyjnych. Poprzez izolację modeli od ich naturalnego otoczenia i zastosowanie minimalistycznej scenografii, Penn uwydatniał indywidualność i godność każdej osoby, kwestionując społeczne hierarchie i konwencje portretu. Artykuł omawia również egzystencjalne portrety przedstawicieli świata kultury, wykonane w ciasnych narożnikach, które pozbawiały ich blichtru i ukazywały psychologiczną głębię. Analiza technik oświetleniowych, strategii kompozycyjnych oraz zastosowania platynotypii pokazuje, jak twórczość Penna łączy fotografię dokumentalną z artystyczną, oferując humanistyczną i egalitarną wizję społeczeństwa powojennego. Jego portrety stanowią zarówno dokument socjologiczny epoki, jak i ponadczasową refleksję nad kondycją człowieka.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Irving Penn
  topic: keywords
subject: fotografia portretowa
  topic: keywords
subject: Small Trades
  topic: keywords
subject: platynotypia
  topic: keywords
subject: fotografia studyjna
  topic: keywords
subject: sztuka powojenna
  topic: keywords
subject: Vogue
  topic: keywords
subject: kultura wizualna
  topic: keywords
subject: portret egzystencjalny
  topic: keywords
creator: Adam Drozdowski
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-10
publication date: 2026-04-10
starting page: 39
ending page: 51
doi: 10.18778/2084-851X.19.04

Oryginały, reprodukcje i ich miejsce w badaniach oraz edukacji artystycznej
type: item
description: Artykuł analizuje wykorzystanie reprodukcji dzieł sztuki w edukacji i badaniach w kontekście ograniczonego dostępu do oryginałów. W części teoretycznej przedstawiono kluczowe koncepcje: aurę Waltera Benjamina, tezę o transferowalności Gregory’ego Currie oraz zjawisko „dostosowania się do kopii”, które pozwala odbiorcom koncentrować się na walorach artystycznych mimo ograniczeń medium. Przegląd badań empirycznych potwierdza, że kontakt z oryginałem wywołuje silniejsze reakcje emocjonalne, sprzyja lepszej ocenie i zapamiętywaniu, a kontekst muzealny dodatkowo wzmacnia doświadczenie estetyczne. Autorka przeprowadziła badanie eye-trackingowe na studentach, porównując percepcję dwóch współczesnych obrazów oglądanych w muzeum oraz w formie cyfrowych reprodukcji. Wyniki wykazały, że oryginały otrzymywały wyższe oceny estetyczne, szczególnie przy dziele wyżej ocenionym. Analiza okulograficzna ujawniła różne strategie oglądania. Każda z nich ma swoje zalety, które można wykorzystać w edukacji i badaniach. Wnioski wskazują więc na komplementarność obu form prezentacji. Reprodukcje oferują kontrolowane warunki badawcze i systematyczną analizę, oryginały zapewniają pełniejsze doświadczenie emocjonalne. Istotne staje się świadome wykorzystanie specyficznych atutów każdego medium zamiast wybierania między nimi.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: percepcja sztuki
  topic: keywords
subject: eye-tracking
  topic: keywords
subject: reprodukcje
  topic: keywords
subject: edukacja artystyczna
  topic: keywords
subject: transferowalność
  topic: keywords
subject: dostosowanie do kopii
  topic: keywords
creator: Dagna Kidoń
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-10
publication date: 2026-04-10
starting page: 25
ending page: 38
doi: 10.18778/2084-851X.19.03

Metodologia interpretacji fotografii a warsztat krytyka sztuki – strategie wybrane
type: item
description: Artykuł ukazuje najczęściej spotykane strategie interpretacji fotografii we współczesnym piśmiennictwie dotyczącym tego medium, dostrzeżone przez autorkę. Ich charakter jest często interdyscyplinarny. Przedstawiony wybór jest subiektywny, dokonany z pozycji historyka i krytyka sztuki. Refleksji poddano przydatność tych metod zarówno w tekstach krytycznych, jak i w edukacji artystycznej. Wyodrębniono strategie badawcze koncentrujące się wokół następujących zagadnień: analizy treści, związków słowa i obrazu, akcentujących społeczne uwarunkowania wykonania i odbioru, akcentujących wartości artystyczne fotografii, antropologii obrazu, somaestetyki oraz psychoanalizy.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: fotografia
  topic: keywords
subject: metodologia
  topic: keywords
subject: sztuka współczesna
  topic: keywords
subject: antropologia obrazu
  topic: keywords
creator: Aleksandra Giełdoń-Paszek
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-10
publication date: 2026-04-10
starting page: 11
ending page: 24
doi: 10.18778/2084-851X.19.02

Wstęp
type: item
subject: Inne
  topic: section
creator: Alina Barczyk
creator: Irmina Gadowska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-10
publication date: 2026-04-10
starting page: 7
ending page: 8
doi: 10.18778/2084-851X.19.01

Wystawa Paul Poiret, la mode est une fête
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Irmina Gadowska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 333
ending page: 338
doi: 10.18778/2084-851X.19.20

Zofia Lipecka. Labirynty sztuki. Nowa książka profesor Eleonory Jedlińskiej
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Krzysztof Stefański
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 325
ending page: 332
doi: 10.18778/2084-851X.19.19

Moda jako lustro epoki
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Aneta Pawłowska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 323
ending page: 324
doi: 10.18778/2084-851X.19.18

Architekt dworu cesarskiego
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Alina Barczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 315
ending page: 322
doi: 10.18778/2084-851X.19.17

Jak skradziono i jak odzyskano (częściowo) plany łódzkiej synagogi staromiejskiej
type: item
subject: Inne
  topic: section
creator: Krzysztof Stefański
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 291
ending page: 304
doi: 10.18778/2084-851X.19.15

Przemiany architektoniczne kościoła św. Wawrzyńca na warszawskiej Woli. Jauch, Knöbel, Idźkowski
type: item
description: Jednym z najciekawszych zabytków warszawskiej Woli jest kościół św. Wawrzyńca. Geneza świątyni sięga XVII wieku, następnie z inicjatywy saskiego ministra Heinricha von Brühla architekci związani z mecenatem Augusta III Wettyna (m.in. Joachim Daniel Jauch i Johann Friedrich Knöbel) przygotowali szereg koncepcji architektonicznych. Proces projektowy zasługuje na szczególną uwagę przez wzgląd na wysoką klasę i różnorodność rozwiązań pojawiających się w kolejnych fazach prac. Artykuł analizuje zarówno barokową inwestycję, jak i późniejsze losy budowli, którą w XIX stuleciu przekształcono w cerkiew i przebudowano według projektów Adama Idźkowskiego. Po zniszczeniach z okresu II wojny światowej kościół poddano renowacji, której efektem jest forma łącząca elementy budownictwa saskiego i motywy historyzujące – pozostająca świadectwem złożonych dziejów wolskiej świątyni.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Warszawa
  topic: keywords
subject: Heinrich von Brühl
  topic: keywords
subject: XVIII wiek
  topic: keywords
subject: Bauamt (Saski Urząd Budowlany)
  topic: keywords
subject: Adam Idźkowski
  topic: keywords
subject: architektura sakralna
  topic: keywords
creator: Alina Barczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 167
ending page: 192
doi: 10.18778/2084-851X.19.11

Tradycyjne ubiory polskie na tle wzajemnych kontaktów Wschodu i Zachodu
type: item
description: Ubiory zarówno na terenach Europy, jak i zachodniej Azji swój podstawowy kształt zawdzięczają ubiorom antycznym. Dlatego też we wczesnym rozwoju mody były one efektem różnego rodzaju interpretacji naśladujących konstrukcje tunik. Późniejsze zróżnicowanie formy ubiorów tak w Europie, jak i w zachodniej Azji stanowi rezultat wielowiekowych zmian będących wynikiem przekształcania jednej zasadniczej formy, jaką była antyczna tunika. Geneza polskich ubiorów kontuszowych od dawna słusznie łączona jest ze Wschodem. Moda ta wykreowana pod koniec wieku XVI i na początku XVII rozwinęła się w oparciu o inspiracje pochodzące od ludów, z którymi prawie zawsze, niemal w sposób ciągły Polska była w konflikcie, a o społeczeństwach wschodnich wyrażano się z odcieniem pogardy. Jednakże ich sposób ubierania się, szczególnie warstw wyższych w wielu krajach Wschodu, gdzie wpływy mongolskiej arystokracji plemiennej łączyły się z wysoko rozwiniętą kulturą bizantyńską, różniły się w sposób zdecydowany od kanonów mody europejskiej, były oryginalne, co w Rzeczypospolitej oznaczało, że zakładając ubiór zgodny z zasadniczą linią typową dla wschodnich ubiorów, zyskiwano poczucie odrębności, niezwykłości, wspaniałości. Podkreślić należy, że ubiory na rozległych terenach Azji z czasem zaczęły składać się z dwóch zasadniczych elementów: spodniego – wyglądem zbliżonego do wykreowanego później w Rzeczypospolitej żupana, i nakładanego nań ubioru wierzchniego − podobnego do kontusza. Na Środkowym Wschodzie ważnym okresem rozwoju, także ze względu na proces formowania się ubiorów, był okres mongolski (1206–1368), który stanowił punkt zwrotny w wymianie kulturowej, politycznej i artystycznej w całej Eurazji. Przebiegająca w tym czasie dynamicznie wymiana międzynarodowa zaowocowała motywami mongolskimi licznie pojawiającymi się m.in. wśród wzorów tkanin, miniatur, wyrobów ceramicznych i metaloplastyki. Pod koniec XIII wieku elementy kultury mongolskiej dotarły do Morza Śródziemnego i zaczęły oddziaływać …
subject: Artykuły
  topic: section
subject: tunika
  topic: keywords
subject: ubiór
  topic: keywords
subject: Mongołowie
  topic: keywords
subject: Bizancjum
  topic: keywords
subject: pas
  topic: keywords
subject: jedwab
  topic: keywords
subject: polski strój kontuszowy
  topic: keywords
creator: Beata Biedrońska-Słota
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 11
ending page: 21
doi: 10.18778/2084-851X.18.02

Dziwactwa mody – o laskach spacerowych eleganckich dam w XIX wieku
type: item
description: W historii mody laska spacerowa kilkakrotnie pojawiała się jako stylowy dodatek stroju dobrze urodzonych, zamożnych dam. Wzmianki pojawiające się w XIX- -wiecznej prasie, niekiedy mocno krytyczne, pozwalają sądzić, że i w tym stuleciu co jakiś czas elegantki używały tego, zdawałoby się wyłącznie męskiego, rekwizytu. W polskich zbiorach publicznych i prywatnych zachowało się stosunkowo niewiele egzemplarzy, które można z pewnością definiować jako laski damskie. Większość zachowanych zabytków to obiekty pozbawione historycznego kontekstu, zatem można jedynie przypuszczać, iż niegdyś mogły być używane przez kobiety nie tylko jako podpora, ale przede wszystkim jako stylowy dodatek do ubioru. Należy też pamiętać, że niektóre laski używane przez mężczyzn były bardzo ozdobne i kwalifikacja oparta wyłącznie na względach estetycznych może być myląca. Dlatego trudno jednoznacznie wskazać egzemplarze ewidentnie przeznaczone dla kobiet. W artykule opisano zabytki pozyskane do zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie jako „laski damskie” oraz takie, które przypuszczalnie można uznać za takowe.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: laski spacerowe
  topic: keywords
subject: moda damska
  topic: keywords
subject: Muzeum Narodowe w Krakowie
  topic: keywords
creator: Monika Paś
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 23
ending page: 39
doi: 10.18778/2084-851X.18.03

Primadonna i jej brylanty: o legendarnej biżuterii Wiktorii Kaweckiej
type: item
description: Celem artykułu jest prezentacja ustaleń dotyczących słynnej kolekcji biżuterii należącej do Wiktorii Kaweckiej (1875–1929), gwiazdy przedwojennej operetki warszawskiej. W szczytowym okresie swojej kariery, przypadającym na 1. dekadę XX wieku, śpiewaczka i aktorka miała zgromadzić zbiór klejnotów uważany za jeden z najcenniejszych w ówczesnej Polsce. Styl biżuterii noszonej przez Kawecką, z dominującymi ozdobami diamentowymi, odzwierciedlał trendy w europejskim jubilerstwie przełomu XIX i XX wieku. Z uwagi na brak zachowanych archiwaliów dotyczących legendarnego zbioru precjozów artykuł oparto na dostępnych źródłach, jakie stanowią artykuły prasowe i materiały ikonograficzne pochodzące z omawianego okresu, a także literatura wspomnieniowa.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Wiktoria Kawecka
  topic: keywords
subject: Operetka Warszawska
  topic: keywords
subject: biżuteria
  topic: keywords
subject: kolekcje biżuterii
  topic: keywords
subject: biżuteria w Polsce
  topic: keywords
subject: jubilerstwo
  topic: keywords
subject: biżuteria początku XX wieku
  topic: keywords
subject: biżuteria edwardiańska
  topic: keywords
creator: Agata Lipczik
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 41
ending page: 55
doi: 10.18778/2084-851X.18.04

„Schiap” wraca do mody: wielki powrót Elsy Schiaparelli
type: item
description: Celem artykułu jest analiza twórczości oraz artystycznego dziedzictwa Elsy Schiaparelli – jednej z najbardziej innowacyjnych projektantek mody XX wieku. W szczególności podkreślona zostaje jej współpraca z przedstawicielami francuskiego surrealizmu oraz wpływ tego nurtu na jej projekty. Artykuł przedstawia biografię Schiaparelli, ukazując jej drogę z włoskiej arystokracji do grona czołowych twórców mody międzywojennej Francji. Szczegółowo omówiony zostaje rozwój jej domu mody (1927–1954) – proces zdobywania pozycji na rynku, szczyt popularności oraz przyczyny jego zamknięcia. W dalszej części analizowany jest wpływ Schiaparelli na późniejsze dekady mody, w tym na twórczość projektantów takich jak Thierry Mugler, Hussein Chalayan, Marc Jacobs czy Alexander McQueen. Artykuł porusza również kwestię reaktywacji marki w 2012 roku oraz jej stopniowego powrotu do międzynarodowego obiegu mody. Badania opierają się na analizie literatury przedmiotu oraz studium przypadków wybranych projektów Schiaparelli, co pozwala ukazać jej znaczenie w kontekście historii mody i sztuki.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Elsa Schiaparelli
  topic: keywords
subject: surrealizm
  topic: keywords
subject: historia mody
  topic: keywords
subject: haute couture
  topic: keywords
subject: projektowanie mody
  topic: keywords
subject: dom mody Schiaparelli
  topic: keywords
creator: Marta Anastazja Gielec
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 57
ending page: 70
doi: 10.18778/2084-851X.18.05

Geneza i początki działalności Spółdzielni „Metaloplastyka” w Łodzi (1950–1958)
type: item
description: W 1950 roku w Łodzi założono spółdzielnię „Metaloplastyka”, w skład której weszły warsztaty metaloplastyczne, złotnicze, pieczątkarskie i inne. Pozwoliło to na ukierunkowanie produkcji na biżuterię srebrną i metalową oraz galanterię. W pierwszych latach istnienia do spółdzielni dołączały kolejne pracownie jubilerskie i metaloplastyczne, była ona włączana do różnych struktur spółdzielczych w Polsce. Ostatecznie w 1958 roku weszła w skład Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego (CPLiA), a jej wyroby z tego okresu znalazły się w katalogu biżuterii wydanym w 1957 roku.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: wzornictwo
  topic: keywords
subject: biżuteria polska po 1945
  topic: keywords
subject: spółdzielnie po 1945
  topic: keywords
subject: Metaloplastyka (spółdzielnia)
  topic: keywords
subject: Łódź
  topic: keywords
subject: Cepelia
  topic: keywords
creator: Michał Myśliński
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 71
ending page: 81
doi: 10.18778/2084-851X.18.06

Tradycyjna tkanina afrykańska i jej współczesne symboliczne zastosowanie w sztuce
type: item
description: Tradycyjne tkaniny afrykańskie zajmują bardzo ważne miejsce we współczesnej sztuce młodych artystów pochodzenia afrykańskiego. Traktowane są jako symbol powrotu do utraconej tożsamości. Artykuł ma na celu przybliżenie twórczości kilku młodych artystów, dzięki którym możemy zrozumieć ich potrzebę powrotu do korzeni i zobaczyć próby identyfikowania się z własną kulturą z krajów afrykańskich.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: tkanina
  topic: keywords
subject: sztuka współczesna
  topic: keywords
subject: symbol
  topic: keywords
subject: diaspora afrykańska
  topic: keywords
subject: ankara
  topic: keywords
subject: sanyan
  topic: keywords
creator: Iwona Morawińska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 83
ending page: 95
doi: 10.18778/2084-851X.18.07

Ubiór jako forma sztuki zaangażowanej społecznie, na przykładzie Nowej Kolekcji Domu Mody Limanka
type: item
description: Artykuł omawia Nową Kolekcję Domu Mody Limanka, stworzoną w ramach cyklu „Prototypy” w Muzeum Sztuki w Łodzi w 2019 roku. Projekt stanowił krytyczną analizę współczesnego rynku mody, z naciskiem na problematyczne aspekty fast fashion, takie jak wyzysk pracowników, konsumpcjonizm i degradacja środowiska. Artyści reinterpretowali dzieła awangardowe, w tym prace Władysława Strzemińskiego i Theo van Doesburga, adaptując je do estetyki codziennych ubrań w stylu sieciowych sklepów odzieżowych. Kolekcja przyciągała uwagę swoją dwoistością – z jednej strony była satyrą dotyczącą masowej produkcji, a z drugiej badała, jak artystyczne formy mogą funkcjonować w prozaicznych kontekstach użytkowych. Pomimo ironicznej formy i celowego wykorzystania tanich materiałów, projekt stawiał pytania o wartość i rolę sztuki w społeczeństwie oraz jej zdolność do inicjowania krytycznego dialogu na temat współczesnych trendów. Nowa Kolekcja była również eksperymentem performatywnym – odwiedzający mogli dotykać i przymierzać ubrania, co podkreślało napięcie między odbiorem dzieł sztuki a ich użytkowym charakterem. Projekt uwypuklił paradoksy współczesnego rynku mody, jednocześnie stając się polem do refleksji nad relacjami między sztuką, konsumpcją i codziennością.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: moda
  topic: keywords
subject: inspiracje sztuką w modzie
  topic: keywords
subject: współczesne problemy rynku mody
  topic: keywords
subject: łódzkie środowisko artystyczne
  topic: keywords
subject: współczesne konteksty mody
  topic: keywords
creator: Adam Drozdowski
creator: Małgorzata Francuz
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 97
ending page: 110
doi: 10.18778/2084-851X.18.08

Recenzja książki autorstwa profesora Krzysztofa Stefańskiego "Zmarł, jak żył, na skrzydłach. Antoni Wiwulski (1877–1919). Artysta epoki Młodej Polski"
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Eleonora Jedlińska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 119
ending page: 129
doi: 10.18778/2084-851X.18.10

Nasze publikacje
type: item
subject: Inne
  topic: section
creator: Adam Drozdowski
creator: Irmina Gadowska
creator: Aneta Pawłowska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 153
ending page: 159
doi: 10.18778/2084-851X.18.15