TECHNE. Seria Nowa
type: channel
description: Półrocznik TECHNE. Seria Nowa jest wydawany przez Katedrę Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego. W kolejnym tomach prezentowane będą rozprawy związane z trzema zasadniczymi zagadnieniami, do których należą: sztuka dawna w Rzeczypospolitej, teoria i estetyka sztuki nowoczesnej oraz sztuka obszarów pozaeuropejskich. Celem periodyku jest prezentacja głównych nurtów badań prowadzonych w Katedrze Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego oraz współpraca z wiodącymi ośrodkami naukowymi, pozwalająca na publikację tekstów polskich i zagranicznych badaczy dziejów sztuki.
publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego
language: pl
publication name: TECHNE. Seria Nowa
issn: 2084-851X
items: Wystawa Paul Poiret, la mode est une fête
items: Zofia Lipecka. Labirynty sztuki. Nowa książka profesor Eleonory Jedlińskiej
items: Moda jako lustro epoki
items: Architekt dworu cesarskiego
items: Jak skradziono i jak odzyskano (częściowo) plany łódzkiej synagogi staromiejskiej
items: Przemiany architektoniczne kościoła św. Wawrzyńca na warszawskiej Woli. Jauch, Knöbel, Idźkowski
items: Tradycyjne ubiory polskie na tle wzajemnych kontaktów Wschodu i Zachodu
items: Dziwactwa mody – o laskach spacerowych eleganckich dam w XIX wieku
items: Primadonna i jej brylanty: o legendarnej biżuterii Wiktorii Kaweckiej
items: „Schiap” wraca do mody: wielki powrót Elsy Schiaparelli
items: Geneza i początki działalności Spółdzielni „Metaloplastyka” w Łodzi (1950–1958)
items: Tradycyjna tkanina afrykańska i jej współczesne symboliczne zastosowanie w sztuce
items: Ubiór jako forma sztuki zaangażowanej społecznie, na przykładzie Nowej Kolekcji Domu Mody Limanka
items: Recenzja książki autorstwa profesora Krzysztofa Stefańskiego "Zmarł, jak żył, na skrzydłach. Antoni Wiwulski (1877–1919). Artysta epoki Młodej Polski"
items: Nasze publikacje
items: Wanda Nowakowska (1929–2024)
items: Jessika Zychowicz, Sztuka, feminizm i rewolucje w Ukrainie XXI wieku. Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie / Karakter / 2024 / Seria: mówi muzeum
items: „Jeszcze nie jest pozamiatane.” Recenzja książki Filipa Springera „Szara godzina. Czas na nową architekturę”
items: Becoming Barbara Hoff
items: Sztuka w służbie królom
items: Wstęp
items: Jak zbudowano Wieżę Eiffla i jak chciano ją unicestwić? 1885–1900
items: Le gout français w architekturze dworców kolejowych w XIX i pierwszej połowie XX wieku
items: Fabryka Towarzystwa John, Krebs i S-ka w Łodzi – unikatowa konstrukcja żelbetowa i historia jej destrukcji
items: Żeliwo jako nieodłączny element radomskich kamienic z przełomu XIX i XX wieku na przykładzie balkonów na ul. Piłsudskiego
items: O performatywności biżuterii. Żeliwna biżuteria patriotyczna
items: „Idiomy dwudziestego wieku” – nowe materiały w polskim wzornictwie i projektowaniu architektury wnętrz okresu dwudziestolecia międzywojennego
items: Zmiany usytuowania dawnych świątyń względem rynku miejskiego na tle regulacji miast Mazowsza i Podlasia w Królestwie Kongresowym w 1. połowie XIX wieku
items: Trójgłos o Krzysiu
items: (C)Huśtaniu nie można zapobiec

Wystawa Paul Poiret, la mode est une fête
type: item
subject: Inne
  topic: section
creator: Irmina Gadowska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 333
ending page: 338
doi: 10.18778/2084-851X.19.20

Zofia Lipecka. Labirynty sztuki. Nowa książka profesor Eleonory Jedlińskiej
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Krzysztof Stefański
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 325
ending page: 332
doi: 10.18778/2084-851X.19.19

Moda jako lustro epoki
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Aneta Pawłowska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 323
ending page: 324
doi: 10.18778/2084-851X.19.18

Architekt dworu cesarskiego
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Alina Barczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 315
ending page: 322
doi: 10.18778/2084-851X.19.17

Jak skradziono i jak odzyskano (częściowo) plany łódzkiej synagogi staromiejskiej
type: item
subject: Inne
  topic: section
creator: Krzysztof Stefański
rights: Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 291
ending page: 304
doi: 10.18778/2084-851X.19.15

Przemiany architektoniczne kościoła św. Wawrzyńca na warszawskiej Woli. Jauch, Knöbel, Idźkowski
type: item
description: Jednym z najciekawszych zabytków warszawskiej Woli jest kościół św. Wawrzyńca. Geneza świątyni sięga XVII wieku, następnie z inicjatywy saskiego ministra Heinricha von Brühla architekci związani z mecenatem Augusta III Wettyna (m.in. Joachim Daniel Jauch i Johann Friedrich Knöbel) przygotowali szereg koncepcji architektonicznych. Proces projektowy zasługuje na szczególną uwagę przez wzgląd na wysoką klasę i różnorodność rozwiązań pojawiających się w kolejnych fazach prac. Artykuł analizuje zarówno barokową inwestycję, jak i późniejsze losy budowli, którą w XIX stuleciu przekształcono w cerkiew i przebudowano według projektów Adama Idźkowskiego. Po zniszczeniach z okresu II wojny światowej kościół poddano renowacji, której efektem jest forma łącząca elementy budownictwa saskiego i motywy historyzujące – pozostająca świadectwem złożonych dziejów wolskiej świątyni.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Warszawa
  topic: keywords
subject: Heinrich von Brühl
  topic: keywords
subject: XVIII wiek
  topic: keywords
subject: Bauamt (Saski Urząd Budowlany)
  topic: keywords
subject: Adam Idźkowski
  topic: keywords
subject: architektura sakralna
  topic: keywords
creator: Alina Barczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-03-24
publication date: 2026-03-24
starting page: 167
ending page: 192
doi: 10.18778/2084-851X.19.11

Tradycyjne ubiory polskie na tle wzajemnych kontaktów Wschodu i Zachodu
type: item
description: Ubiory zarówno na terenach Europy, jak i zachodniej Azji swój podstawowy kształt zawdzięczają ubiorom antycznym. Dlatego też we wczesnym rozwoju mody były one efektem różnego rodzaju interpretacji naśladujących konstrukcje tunik. Późniejsze zróżnicowanie formy ubiorów tak w Europie, jak i w zachodniej Azji stanowi rezultat wielowiekowych zmian będących wynikiem przekształcania jednej zasadniczej formy, jaką była antyczna tunika. Geneza polskich ubiorów kontuszowych od dawna słusznie łączona jest ze Wschodem. Moda ta wykreowana pod koniec wieku XVI i na początku XVII rozwinęła się w oparciu o inspiracje pochodzące od ludów, z którymi prawie zawsze, niemal w sposób ciągły Polska była w konflikcie, a o społeczeństwach wschodnich wyrażano się z odcieniem pogardy. Jednakże ich sposób ubierania się, szczególnie warstw wyższych w wielu krajach Wschodu, gdzie wpływy mongolskiej arystokracji plemiennej łączyły się z wysoko rozwiniętą kulturą bizantyńską, różniły się w sposób zdecydowany od kanonów mody europejskiej, były oryginalne, co w Rzeczypospolitej oznaczało, że zakładając ubiór zgodny z zasadniczą linią typową dla wschodnich ubiorów, zyskiwano poczucie odrębności, niezwykłości, wspaniałości. Podkreślić należy, że ubiory na rozległych terenach Azji z czasem zaczęły składać się z dwóch zasadniczych elementów: spodniego – wyglądem zbliżonego do wykreowanego później w Rzeczypospolitej żupana, i nakładanego nań ubioru wierzchniego − podobnego do kontusza. Na Środkowym Wschodzie ważnym okresem rozwoju, także ze względu na proces formowania się ubiorów, był okres mongolski (1206–1368), który stanowił punkt zwrotny w wymianie kulturowej, politycznej i artystycznej w całej Eurazji. Przebiegająca w tym czasie dynamicznie wymiana międzynarodowa zaowocowała motywami mongolskimi licznie pojawiającymi się m.in. wśród wzorów tkanin, miniatur, wyrobów ceramicznych i metaloplastyki. Pod koniec XIII wieku elementy kultury mongolskiej dotarły do Morza Śródziemnego i zaczęły oddziaływać …
subject: Artykuły
  topic: section
subject: tunika
  topic: keywords
subject: ubiór
  topic: keywords
subject: Mongołowie
  topic: keywords
subject: Bizancjum
  topic: keywords
subject: pas
  topic: keywords
subject: jedwab
  topic: keywords
subject: polski strój kontuszowy
  topic: keywords
creator: Beata Biedrońska-Słota
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 11
ending page: 21
doi: 10.18778/2084-851X.18.02

Dziwactwa mody – o laskach spacerowych eleganckich dam w XIX wieku
type: item
description: W historii mody laska spacerowa kilkakrotnie pojawiała się jako stylowy dodatek stroju dobrze urodzonych, zamożnych dam. Wzmianki pojawiające się w XIX- -wiecznej prasie, niekiedy mocno krytyczne, pozwalają sądzić, że i w tym stuleciu co jakiś czas elegantki używały tego, zdawałoby się wyłącznie męskiego, rekwizytu. W polskich zbiorach publicznych i prywatnych zachowało się stosunkowo niewiele egzemplarzy, które można z pewnością definiować jako laski damskie. Większość zachowanych zabytków to obiekty pozbawione historycznego kontekstu, zatem można jedynie przypuszczać, iż niegdyś mogły być używane przez kobiety nie tylko jako podpora, ale przede wszystkim jako stylowy dodatek do ubioru. Należy też pamiętać, że niektóre laski używane przez mężczyzn były bardzo ozdobne i kwalifikacja oparta wyłącznie na względach estetycznych może być myląca. Dlatego trudno jednoznacznie wskazać egzemplarze ewidentnie przeznaczone dla kobiet. W artykule opisano zabytki pozyskane do zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie jako „laski damskie” oraz takie, które przypuszczalnie można uznać za takowe.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: laski spacerowe
  topic: keywords
subject: moda damska
  topic: keywords
subject: Muzeum Narodowe w Krakowie
  topic: keywords
creator: Monika Paś
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 23
ending page: 39
doi: 10.18778/2084-851X.18.03

Primadonna i jej brylanty: o legendarnej biżuterii Wiktorii Kaweckiej
type: item
description: Celem artykułu jest prezentacja ustaleń dotyczących słynnej kolekcji biżuterii należącej do Wiktorii Kaweckiej (1875–1929), gwiazdy przedwojennej operetki warszawskiej. W szczytowym okresie swojej kariery, przypadającym na 1. dekadę XX wieku, śpiewaczka i aktorka miała zgromadzić zbiór klejnotów uważany za jeden z najcenniejszych w ówczesnej Polsce. Styl biżuterii noszonej przez Kawecką, z dominującymi ozdobami diamentowymi, odzwierciedlał trendy w europejskim jubilerstwie przełomu XIX i XX wieku. Z uwagi na brak zachowanych archiwaliów dotyczących legendarnego zbioru precjozów artykuł oparto na dostępnych źródłach, jakie stanowią artykuły prasowe i materiały ikonograficzne pochodzące z omawianego okresu, a także literatura wspomnieniowa.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Wiktoria Kawecka
  topic: keywords
subject: Operetka Warszawska
  topic: keywords
subject: biżuteria
  topic: keywords
subject: kolekcje biżuterii
  topic: keywords
subject: biżuteria w Polsce
  topic: keywords
subject: jubilerstwo
  topic: keywords
subject: biżuteria początku XX wieku
  topic: keywords
subject: biżuteria edwardiańska
  topic: keywords
creator: Agata Lipczik
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 41
ending page: 55
doi: 10.18778/2084-851X.18.04

„Schiap” wraca do mody: wielki powrót Elsy Schiaparelli
type: item
description: Celem artykułu jest analiza twórczości oraz artystycznego dziedzictwa Elsy Schiaparelli – jednej z najbardziej innowacyjnych projektantek mody XX wieku. W szczególności podkreślona zostaje jej współpraca z przedstawicielami francuskiego surrealizmu oraz wpływ tego nurtu na jej projekty. Artykuł przedstawia biografię Schiaparelli, ukazując jej drogę z włoskiej arystokracji do grona czołowych twórców mody międzywojennej Francji. Szczegółowo omówiony zostaje rozwój jej domu mody (1927–1954) – proces zdobywania pozycji na rynku, szczyt popularności oraz przyczyny jego zamknięcia. W dalszej części analizowany jest wpływ Schiaparelli na późniejsze dekady mody, w tym na twórczość projektantów takich jak Thierry Mugler, Hussein Chalayan, Marc Jacobs czy Alexander McQueen. Artykuł porusza również kwestię reaktywacji marki w 2012 roku oraz jej stopniowego powrotu do międzynarodowego obiegu mody. Badania opierają się na analizie literatury przedmiotu oraz studium przypadków wybranych projektów Schiaparelli, co pozwala ukazać jej znaczenie w kontekście historii mody i sztuki.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Elsa Schiaparelli
  topic: keywords
subject: surrealizm
  topic: keywords
subject: historia mody
  topic: keywords
subject: haute couture
  topic: keywords
subject: projektowanie mody
  topic: keywords
subject: dom mody Schiaparelli
  topic: keywords
creator: Marta Anastazja Gielec
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 57
ending page: 70
doi: 10.18778/2084-851X.18.05

Geneza i początki działalności Spółdzielni „Metaloplastyka” w Łodzi (1950–1958)
type: item
description: W 1950 roku w Łodzi założono spółdzielnię „Metaloplastyka”, w skład której weszły warsztaty metaloplastyczne, złotnicze, pieczątkarskie i inne. Pozwoliło to na ukierunkowanie produkcji na biżuterię srebrną i metalową oraz galanterię. W pierwszych latach istnienia do spółdzielni dołączały kolejne pracownie jubilerskie i metaloplastyczne, była ona włączana do różnych struktur spółdzielczych w Polsce. Ostatecznie w 1958 roku weszła w skład Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego (CPLiA), a jej wyroby z tego okresu znalazły się w katalogu biżuterii wydanym w 1957 roku.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: wzornictwo
  topic: keywords
subject: biżuteria polska po 1945
  topic: keywords
subject: spółdzielnie po 1945
  topic: keywords
subject: Metaloplastyka (spółdzielnia)
  topic: keywords
subject: Łódź
  topic: keywords
subject: Cepelia
  topic: keywords
creator: Michał Myśliński
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 71
ending page: 81
doi: 10.18778/2084-851X.18.06

Tradycyjna tkanina afrykańska i jej współczesne symboliczne zastosowanie w sztuce
type: item
description: Tradycyjne tkaniny afrykańskie zajmują bardzo ważne miejsce we współczesnej sztuce młodych artystów pochodzenia afrykańskiego. Traktowane są jako symbol powrotu do utraconej tożsamości. Artykuł ma na celu przybliżenie twórczości kilku młodych artystów, dzięki którym możemy zrozumieć ich potrzebę powrotu do korzeni i zobaczyć próby identyfikowania się z własną kulturą z krajów afrykańskich.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: tkanina
  topic: keywords
subject: sztuka współczesna
  topic: keywords
subject: symbol
  topic: keywords
subject: diaspora afrykańska
  topic: keywords
subject: ankara
  topic: keywords
subject: sanyan
  topic: keywords
creator: Iwona Morawińska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 83
ending page: 95
doi: 10.18778/2084-851X.18.07

Ubiór jako forma sztuki zaangażowanej społecznie, na przykładzie Nowej Kolekcji Domu Mody Limanka
type: item
description: Artykuł omawia Nową Kolekcję Domu Mody Limanka, stworzoną w ramach cyklu „Prototypy” w Muzeum Sztuki w Łodzi w 2019 roku. Projekt stanowił krytyczną analizę współczesnego rynku mody, z naciskiem na problematyczne aspekty fast fashion, takie jak wyzysk pracowników, konsumpcjonizm i degradacja środowiska. Artyści reinterpretowali dzieła awangardowe, w tym prace Władysława Strzemińskiego i Theo van Doesburga, adaptując je do estetyki codziennych ubrań w stylu sieciowych sklepów odzieżowych. Kolekcja przyciągała uwagę swoją dwoistością – z jednej strony była satyrą dotyczącą masowej produkcji, a z drugiej badała, jak artystyczne formy mogą funkcjonować w prozaicznych kontekstach użytkowych. Pomimo ironicznej formy i celowego wykorzystania tanich materiałów, projekt stawiał pytania o wartość i rolę sztuki w społeczeństwie oraz jej zdolność do inicjowania krytycznego dialogu na temat współczesnych trendów. Nowa Kolekcja była również eksperymentem performatywnym – odwiedzający mogli dotykać i przymierzać ubrania, co podkreślało napięcie między odbiorem dzieł sztuki a ich użytkowym charakterem. Projekt uwypuklił paradoksy współczesnego rynku mody, jednocześnie stając się polem do refleksji nad relacjami między sztuką, konsumpcją i codziennością.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: moda
  topic: keywords
subject: inspiracje sztuką w modzie
  topic: keywords
subject: współczesne problemy rynku mody
  topic: keywords
subject: łódzkie środowisko artystyczne
  topic: keywords
subject: współczesne konteksty mody
  topic: keywords
creator: Adam Drozdowski
creator: Małgorzata Francuz
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 97
ending page: 110
doi: 10.18778/2084-851X.18.08

Recenzja książki autorstwa profesora Krzysztofa Stefańskiego "Zmarł, jak żył, na skrzydłach. Antoni Wiwulski (1877–1919). Artysta epoki Młodej Polski"
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Eleonora Jedlińska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 119
ending page: 129
doi: 10.18778/2084-851X.18.10

Nasze publikacje
type: item
subject: Inne
  topic: section
creator: Adam Drozdowski
creator: Irmina Gadowska
creator: Aneta Pawłowska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 153
ending page: 159
doi: 10.18778/2084-851X.18.15

Wanda Nowakowska (1929–2024)
type: item
subject: Pro memoria
  topic: section
creator: Irmina Gadowska
creator: Aneta Pawłowska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 147
ending page: 151
doi: 10.18778/2084-851X.18.14

Jessika Zychowicz, Sztuka, feminizm i rewolucje w Ukrainie XXI wieku. Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie / Karakter / 2024 / Seria: mówi muzeum
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Joanna Dobkowska-Kubacka
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 141
ending page: 143
doi: 10.18778/2084-851X.18.13

„Jeszcze nie jest pozamiatane.” Recenzja książki Filipa Springera „Szara godzina. Czas na nową architekturę”
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Maria Rusin
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 135
ending page: 139
doi: 10.18778/2084-851X.18.12

Becoming Barbara Hoff
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Dominika Łarionow
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 131
ending page: 134
doi: 10.18778/2084-851X.18.11

Sztuka w służbie królom
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Alina Barczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 113
ending page: 118
doi: 10.18778/2084-851X.18.09

Wstęp
type: item
subject: Inne
  topic: section
creator: Adam Drozdowski
creator: Irmina Gadowska
creator: Aneta Pawłowska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2024-12-30
publication date: 2024-12-30
starting page: 7
ending page: 7
doi: 10.18778/2084-851X.18.01

Jak zbudowano Wieżę Eiffla i jak chciano ją unicestwić? 1885–1900
type: item
description: Celem konkursu – ogłoszonego 1 maja 1886 roku – na założenie urbanistyczne Wystawy Światowej w Paryżu w 1889 roku było wyłonienie najciekawszego projektu, realizującego zamysł stworzenia głównego punktu organizującego komunikację wystawy. Planowane przedsięwzięcie miało mieć szczególną oprawę jako uświetniające stulecie Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Zamierzano zbudować żelazną wieżę usytuowaną na Polach Marsowych. Jej twórcy pragnęli zbadać możliwości konstrukcyjne i inżynierskie wcielone w obiekt pozornie służący chwale francuskich budowniczych 2. połowy XIX wieku. Do realizacji wybrano projekt zgłoszony przez Gustave’a Eiffela, opracowany przy udziale trzech innych inżynierów z jego pracowni. Była to konstrukcja z żelaza w kształcie wysmukłej wieży, mierząca około 312 m wysokości. Zbudowana w ciągu niespełna dwóch lat, pozostała przez cztery dziesięciolecia najwyższą budowlą na świecie. Niniejszy artykuł poświęcony jest kontrowersjom, jakie wieża budziła wśród intelektualistów francuskich, przy akceptacji tłumów zwiedzających wystawę. W gazecie „Le Temps” (styczeń 1887 r.), dwa lata przed otwarciem Wystawy 1889 roku, zamieszczony został list podpisany przez najbardziej prominentne nazwiska świata artystycznego i intelektualnego Francji. Domagano się w nim odrzucenia budowy wieży, uznając ją za całkowicie nieprzystającą do historycznej zabudowy Paryża. Gustave Eiffel, w tej samej gazecie, polemizował z adwersarzami, podnosząc piękno, szlachetność formy, nowoczesność i użyteczność powstającej już konstrukcji. Najbardziej intensywne próby przekształcenia paryskiej wieży miały miejsce w czasie przygotowań do następnej Wystawy Światowej w Paryżu, w 1900 roku. Kolejna część tekstu, ilustrowanego materiałami dokumentalnymi, dotyczy prób zburzenia bądź przebudowy i ostatecznego zachowania wieży Eiffla w jej pierwotnym – jak potwierdziła historia, doskonałym – kształcie
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Gustave Eiffel
  topic: keywords
subject: wieża Eiffla
  topic: keywords
subject: Paryż
  topic: keywords
subject: wystawa światowa
  topic: keywords
subject: stal
  topic: keywords
subject: konstrukcja
  topic: keywords
subject: architektura
  topic: keywords
subject: projekty
  topic: keywords
subject: historia
  topic: keywords
subject: polemika
  topic: keywords
subject: trwałość
  topic: keywords
creator: Eleonora Jedlińska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 11
ending page: 36
doi: 10.18778/2084-851X.17.02

Le gout français w architekturze dworców kolejowych w XIX i pierwszej połowie XX wieku
type: item
description: Chociaż technologia kolei jest podobna we wszystkich krajach, gdzie powstała, w szczegółach rozwiązań technicznych i sposobie działania widoczne są pewne różnice. Nie inaczej jest w przypadku architektury dworców. Jest ona wynikiem tyleż wymogów techniczno-użytkowych, ile tradycji architektonicznej decydującej o formie budynków, a nawet ich usytuowaniu. Niniejsza rozprawa jest próbą określenia cech charakterystycznych francuskiej architektury i inżynierii dworcowej z intencją udowodnienia, że jej wytwory nie były jedynie łatwo rozpoznawalne, ale także po wielekroć pionierskie na polu estetyki i konstrukcji. Przedmiotem analizy są: kontekst urbanistyczny, ukształtowanie bryły łączącej budynek z halą peronową, sposób ukazania hallu dworcowego w elewacjach, rola żelaza w języku architektury oraz formy dźwigarów tworzących halę peronową. Na tej podstawie określono następujące główne wyróżniki dworców francuskich: osiowość w układzie ulic, tendencja do możliwie najściślejszego powiązania formalnego budynku i hali, pionierskie rozwiązania ukazujące w elewacjach duże woluminy wnętrz za pomocą dużych przeszkleń, w tym w formie półrozety, śmiała ekspozycja żelaza w ścianach szczytowych (także w fasadach), upowszechnienie się zarówno dźwigarów Polonceau (również ze skratowaniem krokwi), jak i sztywnych ram de Diona (też jako masywnej formy monumentalnej).
subject: Artykuły
  topic: section
subject: architektura kolei
  topic: keywords
subject: architektura francuska
  topic: keywords
subject: konstrukcje żelazne
  topic: keywords
creator: Jacek Wesołowski
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 37
ending page: 73
doi: 10.18778/2084-851X.17.03

Fabryka Towarzystwa John, Krebs i S-ka w Łodzi – unikatowa konstrukcja żelbetowa i historia jej destrukcji
type: item
description: Wraz z tzw. transformacją ustrojową, jaka miała miejsce w Polsce po 1989 roku, pojawiły się liczne nowe zagrożenia dla obiektów zabytkowych. Dotyczyło to zwłaszcza budownictwa przemysłowego. Upadek wielu gałęzi przemysłu skutkował bankructwem licznych zakładów. Problem ten dotknął także Łódź – najważniejsze niegdyś centrum przemysłu włókienniczego w Polsce. Szczególnie drastycznym przykładem jest w tym wypadku hala odlewni (maszynowa) zakładów John, Krebs i S-ka, późniejszych zakładów Fakra, o unikatowej konstrukcji żelbetowej, powstała w latach 1913–1914. Prywatny inwestor nabył teren zakładów i podjął decyzję o wyburzeniu znajdujących się tam obiektów pod budowę centrum handlowo-rozrywkowego. Mimo że hala odlewni wpisana została przez Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Wojciecha Szygendowskiego do rejestru zabytków i mimo protestów miejscowego środowiska historyków sztuki, architektów i miłośników zabytków, inwestor – powołując się na decyzję Generalnego Konserwatora Zabytków Piotra Żuchowskiego, wykreślającą halę z rejestru zabytków – wyburzył ją, pozostawiając jedynie „świadka” w postaci trzech przęseł żelbetowej konstrukcji. Architektura polska poniosła niepowetowaną stratę, tracąc jeden z najciekawszych zabytków architektury wczesnego modernizmu.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: architektura polska
  topic: keywords
subject: architektura Łodzi
  topic: keywords
subject: modernizm
  topic: keywords
subject: konstrukcje żelbetowe
  topic: keywords
subject: fabryka John, Krebs i S-ka
  topic: keywords
subject: fabryka Fakora
  topic: keywords
creator: Krzysztof Stefański
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 75
ending page: 95
doi: 10.18778/2084-851X.17.04

Żeliwo jako nieodłączny element radomskich kamienic z przełomu XIX i XX wieku na przykładzie balkonów na ul. Piłsudskiego
type: item
description: Radom stanowi jeden z głównych ośrodków występowania historycznych/ zabytkowych, żeliwnych odlewów architektonicznych. Niniejszy artykuł prezentuje część z tego zasobu – zespół balkonów metalowych (żeliwnych) zdobiących kamienice przy reprezentatywnym terenie radomskiego śródmieścia – ulicy Piłsudskiego. Omówiona została typologia konstrukcji wraz ze wzorami (modelami) jakie występują na omawianym obszarze (z podziałem na adresy). Analiza wskazuje, że balkony metalowe lub patrząc szerzej – żeliwny detal – stanowią nieodłączny element historycznej zabudowy Radomia.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Radom
  topic: keywords
subject: ul. Piłsudskiego
  topic: keywords
subject: balkony
  topic: keywords
subject: zabudowa XIX/XX w.
  topic: keywords
subject: żeliwo
  topic: keywords
subject: odlewnictwo
  topic: keywords
subject: detal metalowy
  topic: keywords
creator: Olga Stawczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 97
ending page: 121
doi: 10.18778/2084-851X.17.05

O performatywności biżuterii. Żeliwna biżuteria patriotyczna
type: item
description: Teoria aktów mowy Johna L. Austina z lat 60. XX wieku stała się ważnym zwrotem w badaniach nad performatywnością i sprawczością. Jacques Derrida w 1972 roku wskazał, że nie tylko mowa, ale też pismo ma performatywną, sprawczą moc działania. Pod koniec lat 90. XX wieku zwrócono uwagę na sprawczość rzeczy (przedmiotów) jako aktywnych kreatorów życia społecznego, bytów nie-ludzkich i wywołane przez nie zmiany powstałe w kooperacji z ludźmi. Wśród przedmiotów szczególną moc sprawczą ma biżuteria. W niniejszym artykule proponuję odniesienie się do praktyk związanych z żeliwną biżuterią patriotyczną, powstałą w latach 1806–1814 na fali uniesień patriotycznych w wojnie Prus z Napoleonem, zbadanie skutków wywieranych na oglądających ją widzach, rezultatów i zmian, jakie spowodowały w społecznej i kulturowej rzeczywistości.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: żeliwna biżuteria patriotyczna
  topic: keywords
subject: XIX wiek
  topic: keywords
creator: Ewa Letkiewicz
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 123
ending page: 136
doi: 10.18778/2084-851X.17.06

„Idiomy dwudziestego wieku” – nowe materiały w polskim wzornictwie i projektowaniu architektury wnętrz okresu dwudziestolecia międzywojennego
type: item
description: Celem artykułu jest zbadanie i opisanie wybranych nowych materiałów z zakresu wzornictwa i architektury wnętrz wprowadzonych do powszechnego użytku w dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce. Postęp technologiczny i cywilizacyjny, który dokonał się po I wojnie światowej oraz transformacja społeczeństwa konsumpcyjnego spowodowały rozwój produkcji przemysłowej i wzornictwa. Nowe formy wymagały nowych materiałów. Bakelit, plastiki, linoleum, stal i metale czy nowe gatunki szkła nazywane były tworzywami ery maszynowej, za ich pomocą projektanci uzyskiwali nowatorskie efekty wizualne i estetyczne. Historia większości materiałów zaczęła się znacznie wcześniej niż w latach międzywojennych, natomiast dopiero wiek XX pozwolił na udoskonalenie procesu ich pozyskiwania i wykorzystania na szeroką skalę. Praca została podzielona na wstęp opisujący „skok w nowoczesność”, który dokonał się na początku ubiegłego wieku; rozdział główny, w którym znalazły się trzy podrozdziały opisujące poszczególne grupy materiałowe – tworzywa sztuczne: metale; szkło i neony, które dzięki rozwojowi nauki i techniki zostały wprowadzone do powszechnego użytku w sztukach projektowanych dwudziestolecia; oraz podsumowanie. Na potrzeby artykułu przyjęto metodę badawczą obejmującą analizę literatury fachowej, czasopism zajmujących się tematyką z zakresu architektury i projektowania wnętrz z lat 20. i 30. XX wieku oraz kwerendę archiwalną i biblioteczną.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: architektura wnętrz
  topic: keywords
subject: dwudziestolecie międzywojenne
  topic: keywords
subject: nowe materiały we wnętrzach
  topic: keywords
creator: Agata Wereszczyńska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 137
ending page: 155
doi: 10.18778/2084-851X.17.07

Zmiany usytuowania dawnych świątyń względem rynku miejskiego na tle regulacji miast Mazowsza i Podlasia w Królestwie Kongresowym w 1. połowie XIX wieku
type: item
description: Artykuł omawia przemiany w usytuowaniu względem rynku miejskiego dawnych świątyń (w większości kościołów katolickich), pochodzących z XVI–XVIII wieku. W 1. połowie XIX wieku, na terytorium Królestwa Kongresowego, na skutek akcji regulacyjnej miast, od 1815 roku rozpoczęto prace mające na celu uporządkowanie przestrzeni miejskich (np. korektę dawnych, oraz wytyczanie nowych ulic i placów, zakładanie parków) i budowę nowych gmachów publicznych (np. ratusze czy szpitale). W artykule przedstawione zostało 6 założeń rynkowo-kościelnych, znajdujących się na ziemiach mazowieckich i podlaskich, przekształconych w tym okresie. Powstały one na skutek relokacji placu rynkowego względem istniejącego przy nim kościoła. Są to układy nawiązujące kompozycją do założeń barokowych, powstających często na omawianych terenach od 2. połowy XVII i w XVIII wieku – usytuowane osiowo w pierzei rynku miejskiego, gdzie świątynia stanowiła główną dominantę w przestrzeni placu. W okresie swojego wzniesienia, omawiane świątynie znajdowały się w odmiennym usytuowaniu względem rynku. Kościoły w Piasecznie, Tarczynie i Mińsku Mazowieckim (z XVI w.) umiejscowione były we wnętrzu placu. Kościół parafialny w Kodniu (XVII w.), oraz unicki w Międzyrzeczu Podlaskim (2. poł. XVIII w.) znajdowały się w pobliżu krańca dłuższej pierzei rynku. Kościół jezuitów w Rawie Mazowieckiej (k. XVII – 1. poł. XVIII w.) usytuowany był pierwotnie na tyłach zachodniej pierzei rynku.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: urbanistyka
  topic: keywords
subject: kościół
  topic: keywords
subject: rynek
  topic: keywords
subject: przekształcenie
  topic: keywords
subject: relokacja
  topic: keywords
subject: Piaseczno
  topic: keywords
subject: Tarczyn
  topic: keywords
subject: Rawa Mazowiecka
  topic: keywords
subject: Mińsk Mazowiecki
  topic: keywords
subject: Międzyrzecz Podlaski
  topic: keywords
subject: Kodeń
  topic: keywords
creator: Emilia Pełka
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 157
ending page: 175
doi: 10.18778/2084-851X.17.08

Trójgłos o Krzysiu
type: item
subject: Inne
  topic: section
creator: Krzysztof Cichoń
creator: Eleonora Jedlińska
creator: Jowita Jagla
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 203
ending page: 206
doi: 10.18778/2084-851X.17.11

(C)Huśtaniu nie można zapobiec
type: item
subject: Recenzje i Sprawozdania
  topic: section
creator: Krzysztof Cichoń
rights: Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 191
ending page: 199
doi: 10.18778/2084-851X.17.10