Oryginały, reprodukcje i ich miejsce w badaniach oraz edukacji artystycznej

Dagna Kidoń

doi:10.18778/2084-851X.19.03

Autor

Dagna Kidoń Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, TV i Teatralna im. L. Schillera w Łodzi, Instytut Nauk o Sztuce

DOI:

https://doi.org/10.18778/2084-851X.19.03

Słowa kluczowe:

percepcja sztuki, eye-tracking, reprodukcje, edukacja artystyczna, transferowalność, dostosowanie do kopii

Abstrakt

Artykuł analizuje wykorzystanie reprodukcji dzieł sztuki w edukacji i badaniach w kontekście ograniczonego dostępu do oryginałów. W części teoretycznej przedstawiono kluczowe koncepcje: aurę Waltera Benjamina, tezę o transferowalności Gregory’ego Currie oraz zjawisko „dostosowania się do kopii”, które pozwala odbiorcom koncentrować się na walorach artystycznych mimo ograniczeń medium. Przegląd badań empirycznych potwierdza, że kontakt z oryginałem wywołuje silniejsze reakcje emocjonalne, sprzyja lepszej ocenie i zapamiętywaniu, a kontekst muzealny dodatkowo wzmacnia doświadczenie estetyczne. Autorka przeprowadziła badanie eye-trackingowe na studentach, porównując percepcję dwóch współczesnych obrazów oglądanych w muzeum oraz w formie cyfrowych reprodukcji. Wyniki wykazały, że oryginały otrzymywały wyższe oceny estetyczne, szczególnie przy dziele wyżej ocenionym. Analiza okulograficzna ujawniła różne strategie oglądania. Każda z nich ma swoje zalety, które można wykorzystać w edukacji i badaniach. Wnioski wskazują więc na komplementarność obu form prezentacji. Reprodukcje oferują kontrolowane warunki badawcze i systematyczną analizę, oryginały zapewniają pełniejsze doświadczenie emocjonalne. Istotne staje się świadome wykorzystanie specyficznych atutów każdego medium zamiast wybierania między nimi.

Bibliografia

BENJAMIN 1975 – Walter Benjamin, Dzieło sztuki w dobie reprodukcji technicznej, [w:] Twórca jako wytwórca, red. Hubert Orłowski, tłum. Janusz Sikorski, Poznań 1975.

BERGER 1997 – John Berger, Sposoby widzenia, tłum. Mariusz Bryl, Poznań 1997.

BIAŁY/FERENC/KIDOŃ 2023 – Kamila Biały, Tomasz Ferenc, Dagna Kidoń, Moralność a doznanie. Uwagi o estetycznym i pozaestetycznym doświadczaniu sztuki, Łódź 2023.

BRIEBER/NADAL/LEDER 2014 – David Brieber, Marcos Nadal, Helmut Leder, In the white cube: Museum context enhances the valuation and memory of art, „Acta Psychologica” 2014, nr 154, s. 36–42.

BRINKMANN et al. 2022 – Hanna Brinkmann, Jan Mikuni, Zoya Dare, Hideaki Kawabata, Helmut Leder, Raphael Rosenberg, Cultural Diversity in Oculometric Parameters when Viewing Art and Non-Art, „Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts” 2022, https://doi.org/10.1037/aca0000563.

CARBON 2017 – Claus-Christian Carbon, Art Perception in the Museum: How We Spend Time and Space in Art Exhibitions, „i-Perception” 2017, https://doi.org/10.1177/2041669517694184.

CURRIE 1985 – Gregory Currie, The authentic and the aesthetic, „American Philosophical Quarterly” 1985, nr 22 (2), s. 153–160.

GILMAN 1916 – Benjamin Ives Gilman, Museum Fatigue, „The Scientific Monthly” 1916, nr 2 (1), s. 62–74, http://www.jstor.org/stable/6127.

HUANG et al. 2011 – Mengfrei Huang, Holly Bridge, Martin J. Kemp, Andrew J. Parker, Human cortical activity evoked by the assignment of authenticity when viewing works of art, „Front. Hum. Neurosci.” 2011, nr 5, https://doi.org/10.3389/fnhum.2011.00134.

LOCHER 1999 – Paul Locher, Lisa Smith, Jeffrey Smith, Original paintings versus slide and computer reproductions: A comparison of viewer responses, „Empirical Studies of the Arts” 1999, nr 17 (2), s. 121–129.

ROMANOWSKA 2024 – Milena Romanowska, Daniel Lergon, Maciej Olekszy. Flow, 2024, https://msl.org.pl/daniel-lergon-maciej-olekszy-flow [dostęp: 5.06.2025].

SAUNDERSON/CRUICKSHANK/MCSORLEY 2010 – Helen Saunderson, Alice Cruickshank, Eugene McSorley, The Eyes Have It. Eye Movements and the Debatable Differences between Original Object and Reproductions, [w:] Museum Materialities. Object, Engagements, Interpretations, red. S. H. Dudley, London–New York 2010, s. 89–98.

SMITH 1988 – Jeffrey Smith, A study of visitors to the Art of Renaissance Siena exhibition, New York 1988.

SMITH/SMITH 2001 – Jeffrey Smith, Lisa Smith, Spending time on art, „Empirical Studies Of The Arts” 2001, nr 2, s. 229–236, https://doi.org/10.2190/5MQM-59JH-X21R-JN5J.

WOLZ 2014 – Stefanie Wolz, Claus-Christian Carbon, What’s Wrong with an Art Fake? Cognitive and Emotional Variables Influenced by Authenticity Status of Artworks, „Leo-nardo” 2014, nr 47, s. 467–473.