Polsko-niemieckie pogranicze kulturowe na przykładzie kontaktów szlachty wielkopolskiej, śląskiej i brandenburskiej w XVI–XVIII wieku

Paweł Klint

doi:10.18778/2300-0562.02.08

Authors

Paweł Klint Zakład Antropologii Historycznej, Instytut Historyczny, Uniwersytet Wrocławski 50-139 Wrocław, Szewska 49.

DOI:

https://doi.org/10.18778/2300-0562.02.08

Keywords:

Polish-Lithuanian Commonwealth, Great Poland, nobility, borderlands

Abstract

The article presents the tradition of cultural exchange in the Polish-Silesian-Brandenburgian borderland in the 16^th to 18^th century on the example of the relationship of the nobility living in each of these regions. During the three centuries before the partitions, there was a process merging the Polish- and German-speaking nobility in the borderlands. Family ties and financial relations strengthened the bonds between the gentry from different countries. In addition, in the 16^th and first half of the 17^th century noble families from Silesia or Branderburg were settling within Poland. Some of these families were polonised, while others remained part of the German language and culture. Reformation was another element bonding the nobility from these regions – many Polish noble families from the Greater Poland borderland adopted reformed faith and came in close relations with the Protestants of Silesia and Brandenburg. With such tight relationships, there was a need for knowledge of the German language among Polish nobility, as well as the need to learn Polish among Silesians and Branderburgians. But the knowledge of language was not the only element shaping the borderland culture – the elements of Polish and German culture were also merging. All this led to the emergence of a community in the noble society (at least in the western Great Poland (Wielkopolska). Borderland became the place with much stronger neighbourhood, family and material ties, as well as much greater shared interests and local identity than in other regions.

References

Bartkiewicz K., 1993, Polsko-niemieckie sąsiedztwo w okresie wczesnonowożytnym (XVI–XVIII w.), [w:] Bartkiewicz K. (red.), Polacy – Niemcy: idea dobrego sąsiedztwa, Rocznik Lubuski, 18, Zielona Góra, s. 11–26.

Bąk L., 1999, Ziemia wałecka w dobie reformacji i kontrreformacji w XVI–XVIII w., Wydawnictwo Ekolog, Piła.

Benyskiewicz J., 1993, Impresje na temat polsko-niemieckiego sąsiedztwa i wzajemnego przenikania. Babimojszczyzna i Brandenburgia (XVI–XX w.), [w:] Bartkiewicz K. (red.), Polacy – Niemcy: idea dobrego sąsiedztwa, Rocznik Lubuski, 18, Zielona Góra, s. 129–136.

Bobowski K., 1992, Rola konwentu cysterek trzebnickich w utrzymaniu polskości na Śląsku w dobie reformacji i kontrreformacji (próba nowego spojrzenia), „Studia i Materiały z Dziejów Śląska”, 20, s. 37–50.

Die Unrugher (eine zeit- und kulturgeschichtlische Studie), 1906, [b.m.w.].

Dolański D., 1993, Polacy i Niemcy w północnej części Śląska w XVI wieku, [w:] Bartkiewicz K. (red.), Polacy – Niemcy: idea dobrego sąsiedztwa, Rocznik Lubuski, 18, Zielona Góra, s. 73–79.

Dworzaczek W., 1938, Szlichtyngowie w Polsce: szkic genealogiczno-historyczny, Warszawa.

Dworzaczkowa J., 1997, Bracia czescy w Wielkopolsce w XVI i XVII wieku, Wydawnictwo Semper, Warszawa.

Dziubkowa J., 1997, Vanitas. Portret trumienny na tle sarmackich obyczajów pogrzebowych, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań.

Dzieje Wielkopolski, 1969, t. 1: Do roku 1793, red. J. Topolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.

Kamler M., 2009, Zbójnictwo i rozbój w Beskidach od drugiej połowy XVI do pierwszej połowy XVII wieku, [w:] Społeczeństwo staropolskei. Seria nowa, t. 2: Społeczeństwo a przestępczość, Wydawnictwo DiG, Warszawa, s. 183–237.

Klint P., 2009, Hieronim Radomicki herbu Kotwicz, [w:] Klint P., Małkus M., Szymańska K. (red.), Ziemia wschowska w czasach starosty Hieronima Radomickiego, Stowarzyszenie Kultury Ziemi Wschowskiej, Wschowa–Leszno, s. 11–16.

Klint P., 2011a, Powiat międzyrzecki w XVII wieku? Podziały administracyjne Wielkopolski a odrębność lokalnej szlachty, [w:] Mykietów B., Tureczek M. (red.), Ziemia międzyrzecka w przeszłości, t. 11, Międzyrzecz–Zielona Góra, s. 31–36.

Klint P., 2011b, Szlachta pogranicza. Związki wielkopolskich Kotwiczów Górczyńskich z rodem von Kottwitz ze Śląska, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, 66 (2), s. 15–37.

Konopnicka-Szatarska M., 2002a, Klaryski głogowskie, „Studia Zachodnie”, t. 6, s. 91– 100.

Konopnicka-Szatarska M., 2002b, Kontrreformacja w księstwie głogowskim (XVI– XVIII w.), Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra.

Kozierowski S., 1929, Obce rycerstwo w Wielkopolsce w XIII–XVI wieku, Poznań.

Kuczer J., 2006, Podstawy kształtowania się kontaktów szlachty krośnieńskiej i głogowskiej z prowincją wielkopolską w okresie wczesnonowożytnym (1526–1741), [w:] Wyder G., Nodzyński T. (red.), Polacy–Niemcy – pogranicze. Studia historyczne, Oficyna Wydawnicza Uniwersytet Zielonogórskiego, Zielona Góra, s. 95–110.

Portrety trumienne, tablice inskrypcyjne i herbowe, 1996, red. J. Patorska, Muzeum w Międzyrzeczu, Międzyrzecz.

Ptak M., 1991, Zgromadzenia i urzędy stanowe księstwa głogowskiego od początku XIV w. do 1742 r., Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.

Sochala A., 2007, Szlachta wielopolska na portretach trumiennych w Muzeum w Międzyrzeczu. Analiza genealogiczna, „Studia Zachodnie”, 9, s. 51–73.

Teki Dworzaczka. Materiały historyczno genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV–XX w., 1997, CD, Wydawnictwo Biblioteka Kórnicka PAN, Kórnik–Poznań.

Testamenty szlacheckie z ksiąg grodzkich wielkopolskich z lat 1626–1655, 2008, Wydawnictwo Historyczne, Poznań–Wrocław.

Testamenty szlacheckie z ksiąg grodzkich wielkopolskich z lat 1657–1680, 2011, Wydawnictwo Historyczne, Poznań–Wrocław.

Tureczek M., 2003, Brójce – zarys dziejów miasta 1428–1946, Księgarnia Akademicka, Zielona Góra.

Urzędnicy wielkopolscy XV–XVIII wieku. Spisy, 1987, t. 1, z. 2, oprac. A. Bieniaszewski, Wrocław (Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII–XVIII wieku. Spisy, 1985, red. A. Gąsiorowski, t. 1: Wielkopolska (województwa poznańskie i kaliskie), Polska Akademia Nauk, Biblioteka Kórnicka).

Żychliński T., 1879, Złota księga szlachty polskiej, t. 1, 29, Leitgeber Jarosław, Poznań.