Bałtyk jako morze śródziemne Północy. Region Bałtycki i Polska w periodyku „Geopolitica” (1939–1942)

Autor

  • Antonio Violante University of Milan, Italy, Institute of Human Geography

DOI:

https://doi.org/10.18778/2300-0562.08.08

Słowa kluczowe:

geopolityka włoska, region bałtycki, podboje terytorialne

Abstrakt

W styczniu 1939 roku ukazał się pierwszy numer włoskiego magazynu „Geopolitica”, który wydawany był co miesiąc do 1942 roku. Założony został w środowisku naukowym Triestu przez dwóch geografów – Giorgio Roletto (1885–1967) i Ernesto Massiego (1909–1997), którzy zostali odpowiednio redaktorem naczelnym i współredaktorem. Magazyn inspirowany był niemieckim czasopismem „Zeitschrift für Geopolitik” Karla Haushofera. Jednak w podejściu do kwestii geopolitycznych zastosowano własne podstawy koncepcyjne, całkowicie odmiene od tych w geopolityce niemieckiej. W zamyśle założycieli „Geopolitica” powinna była przyczynić się do ponownej oceny szkolnej dydaktyki geografii i wspierać imperialistyczną politykę reżimu Mussoliniego, chociaż nigdy nie musiała odgrywać znaczącej roli w polityce rządzącej Włochami. Nigdy nawet nie uzyskała pełnego uznania ze strony akademickiego środowiska geograficznego, które w rzeczywistości odmówiło geopolityce cech autonomii naukowej.

Najczęściej poruszanymi problemami w tym magazynie były basen Morza Śródziemnego, Bałkany i Afryka, regiony bliskie włoskim interesom geostrategicznym; ale było też ostrożne zainteresowanie Polską, uważaną za w pełni zintegrowaną z niemieckim „Lebensraumem”. Można zatem powiedzieć, że „Geopolitica” podchodziła do tego tematu z pewną powściągliwością, a także ze swoistą czcią wobec niemieckiego sojusznika, który był także „konkurencją”, pomimo faktu, że na jego terytorium przez całe cztery lata obserwowano wydarzenia strategiczne i polityczne o najwyższym znaczeniu.

Z drugiej strony uwaga skierowana na region bałtycki była wolna od jakichkolwiek uwarunkowań. Był on postrzegany jako swoisty „nordycki region Morza Śródziemnego”, pożądany zarówno przez Niemców, jak i Sowietów, a także jako obiekt pożądania państw, które chciały bronić trudnej neutralności w wojnie szalejącej w Europie.

Bibliografia

Antonsich M., 1994, La rivista ‘Geopolitica’ e la sua influenza sulla politica fascista, “Limes”, 4: 269–278.
Google Scholar

Atkinson D., 1995, Geopolitics and the geographical imagination in Fascist Italy, Loughborough University, https://dspace.lboro.ac.uk/dspace-jspui/bitstream/2134/-10383/1/Thesis-1995-Atkinson.pdf
Google Scholar

Boria E., 2007, Cartografia e potere. Segni e rappresentazioni negli atlanti italiani del Novecento, UTET, Torino.
Google Scholar

Boria E., 2011, Carte per il duce, tra arte e potere, “Limes”, 5: 305.
Google Scholar

Boria E., 2012, Carte come armi. Geopolitica, cartografia, comunicazione, Edizioni Nuova Cultura, Roma.
Google Scholar

Buttar P., 2018, La battaglia dei giganti. Nazisti e sovietici in lotta per il Baltico (originally published as Between Giants. The Battle for the Baltics in World War II, 2013), Maut, Palermo.
Google Scholar

Caldo C., 1982, Il territorio come dominio. La geografia italiana durante il fascismo, Loffredo, Napoli.
Google Scholar

Ciano G., 2010, Diario 1937–1943, ed. R. De Felice, BUR Rizzoli, Milano.
Google Scholar

Cinnella E., 2013, La cinica alleanza. I rapporti tra Urss e Germania nel 1939–1941, [in:] Basciani A., Macchia A., Sommella V. (eds.), Il patto Ribbentrop–Molotov, l’Italia e l’Europa (1939–1941), Atti del convegno, Roma, May 31st – June 1st 2012, Aracne, Roma: 71–94.
Google Scholar

Davies N., 1997, Polish National Mythologies, [in:] Hosking G., Schöpflin G. (eds.), Myths and Nationhood, Hurst & Company, London: 141–157.
Google Scholar

De Marchi L., 1929, Fondamenti di geografia politica, CEDAM, Padova.
Google Scholar

Giannini A., 1940, L’equilibrio del Baltico, La Nuova Italia, Firenze.
Google Scholar

Ilari V., 2017, L’ordine regna a Varsavia, “Limes”, 12: 99–106.
Google Scholar

Jean C., 1995, Geopolitica, Laterza, Roma–Bari.
Google Scholar

Kanervo P., 2013, The Molotov – Ribbentrop Pact: Liebe war es nie, [in:] Il patto Ribbentrop – Molotov…, (quoted): 159–178.
Google Scholar

Longo Adorno M., 2013, Italia e Finlandia di fronte al patto Molotov–Ribbentrop (1939–1941), [in:] Basciani A., Macchia A., Sommella V. (eds.), Il patto Ribbentrop–Molotov, l’Italia e l’Europa (1939–1941), Atti del convegno, Roma, May 31st– June 1st 2012, Aracne, Roma: 205–228.
Google Scholar

Losano M.G., 2011, La geopolitica del Novecento. Dai Grandi Spazi delle dittature alla decolonizzazione, Bruno Mondadori, Milano.
Google Scholar

Massi E., 1986, Geopolitica: dalla teoria originaria ai nuovi orientamenti, “Bollettino della Società Geografica Italiana”, 11 (3): 3–45, Roma.
Google Scholar

Mutti C., 2017, Il cordone sanitario atlantico, “Eurasia. Rivista di studi geopolitici”, November 8th, https://www.eurasia-rivista.com/cordone-sanitario-atlantico/#
Google Scholar

Pasqualetti M., 2013, La Regia Aeronautica nella Guerra d’Inverno: dalla missione segreta all’esacalation militare, [in:] Basciani A., Macchia A., Sommella V. (eds.), Il patto Ribbentrop–Molotov, l’Italia e l’Europa (1939–1941), Atti del convegno, Roma, May 31st – June 1st 2012, Aracne, Roma: 229–238.
Google Scholar

Read A., Fisher D., 1989, L’abbraccio mortale (originally published as The Deadly Embrace, 1988), Rizzoli, Milano.
Google Scholar

Santoro S., 2005, L’Italia e l’Europa orientale. Diplomazia culturale e propaganda 1918–1943, Franco Angeli, Milano.
Google Scholar

Sinibaldi G., 2010, La geopolitica in Italia (1939–1942), libreria universitaria.it Edizioni, Padova.
Google Scholar

Snyder T., 2011, Terre di sangue. L’Europa nella morsa di Hitler e Stalin (originally published as Bloodlands. Europe between Hitler and Stalin, 2010), Rizzoli, Milano.
Google Scholar

Vitale A., 2013, Protocolli segreti e democidio: I due volti di un patto, specchio del Novecento, [in:] Basciani A., Macchia A., Sommella V. (eds.), Il patto Ribbentrop–Molotov, l’Italia e l’Europa (1939–1941), Atti del convegno, Roma, May 31st – June 1st 2012, Aracne, Roma: 113–123.
Google Scholar

Vitale A., 2017, It’s the economy, Putin. Il Trimarium visto dai baltici, “Limes”, 12: 175–180.
Google Scholar

Zieliński M.J., 2017, Antirusso perché filoeuropeo: il Trimarium secondo Varsavia, “Limes”, 12: 91–98.
Google Scholar

Żurawski vel Grajewski P., 2017, La nuova Europa longitudinale: il Trimarium visto dalla Polonia, “Limes”, 12: 107–114.
Google Scholar

Cossovich L., Ai margini della questione finlandese, “Geopolitica”, Yar II, No. 1, January 31st 1940: 32–34.
Google Scholar

Festa A., L’intesa baltica, “Geopolitica”, Year I, No. 4, April 30th 1939: 222–223, 226–228.
Google Scholar

Festa A., La neutralità degli Stati nordici, “Geopolitica”, Year I, No. 12, December 31st 1939: 623–627.
Google Scholar

Festa A., La Russia sul Baltico, “Geopolitica”, Year II, No. 10, April 30th 1940: 445–450.
Google Scholar

Festa A., Ulteriori considerazioni sugli avvenimenti dello scacchiere nordico, “Geopolitica”, Year III, No. 10, October 31st 1941: 486–489.
Google Scholar

Funajoli E., La geopolitica e la sua legittimità come scienza, “Geopolitica”, Year I, No. 2, February 28th 1939: 91–95.
Google Scholar

Haushofer K., Der italianischen ‘Geopolitik’ als Dank und Gruss!, “Geopolitica”, Year I, No. 1, January 31st 1939: 12–16.
Google Scholar

Massi E., Roletto G., Per una geopolitica italiana, “Geopolitica”, Year I, No. 1, January 31st 1939: 5–11.
Google Scholar

Morandi M., Appunti per una geopolitica degli Stati nordici. I° La Finlandia, “Geopolitica”, Year III, No. 10, October 31st 1941: 472–481.
Google Scholar

Morandi M., Appunti per una geopolitica degli Stati nordici. II° L’Estonia, la Lettonia, la Lituania, “Geopolitica”, Year III, No. 11, November 30th 1941: 543–549.
Google Scholar

Morandi M., Appunti per una geopolitica degli Stati nordici. La Norvegia, la Svezia e la Danimarca, “Geopolitica”, Year III, No. 12, December 31st 1941: 587–593.
Google Scholar

Morandi M., Il Baltico, “Geopolitica”, Year I, No. 4, April 30th 1939: 224–225.
Google Scholar

Morandi M., Stoccolma, “Geopolitica”, Year IV, No. 10, October 31st 1942: 443–453.
Google Scholar

No known author, A chi il Baltico?, “Geopolitica”, Year I, No. 6, June 30th 1939: 327–329.
Google Scholar

No known author, Danzica e la Vistola, “Geopolitica”, Year I, No. 9, September 30th 1939: 502–503.
Google Scholar

No known author, Fronte russo, “Geopolitica”, Year I, No. 10, October 31st 1939: 519–521.
Google Scholar

No known author, Il dominio del Baltico, “Geopolitica”, Year II, No. 1, January 31st 1940: 31.
Google Scholar

No known author, L’Asse geopolitico della Polonia, “Geopolitica”, Year I, No. 10, October 31st 1939: 555–557.
Google Scholar

Pullé G., Russia e Polonia, “Geopolitica”, Year II, No. 4, April 30th 1940: 176–177.
Google Scholar

Troni A., Le vie fluviali nel Governatorato Generale di Polonia e nei territori ex polacchi annessi alla Germania, “Geopolitica”, Year III, No. 12, December 31st 1941: 594–598.
Google Scholar

##submission.downloads##

Opublikowane

2019-12-30

Jak cytować

Violante, A. (2019). Bałtyk jako morze śródziemne Północy. Region Bałtycki i Polska w periodyku „Geopolitica” (1939–1942). Studia Z Geografii Politycznej I Historycznej, 8, 139-165. https://doi.org/10.18778/2300-0562.08.08