Redystrybucyjne konsekwencje funkcjonowania podatku VAT w Polsce w latach 2011–2023

Patryk Stawiarski

doi:10.18778/0208-6018.373.05

Autor

Patryk Stawiarski University of Lodz, Faculty of Economics and Sociology, Lodz, Poland https://orcid.org/0009-0003-7837-1127

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6018.373.05

Słowa kluczowe:

podatek od towarów i usług, VAT, efekty redystrybucyjne, nierówności społeczne

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza redystrybucyjnych efektów podatku VAT w Polsce w latach 2011–2023, ze szczególnym uwzględnieniem obciążeń dla polskich gospodarstw domowych. Badania oparte są na danych GUS dotyczących konsumpcji podzielonej na grupy społeczno-ekonomiczne i grupy kwintylowe. Regresywny charakter podatku VAT, będącego podatkiem pośrednim, obciąża bardziej gospodarstwa o niższych dochodach. Analiza wykazała, że różnice w obciążeniu między kwintylami dochodowymi zmniejszały się w analizowanym okresie, jednak wciąż pozostawały istotne. W artykule omówiono również możliwe rozwiązania, takie jak wprowadzenie bardziej progresywnych elementów do systemu podatkowego, by złagodzić regresywny charakter VAT. Wnioski sugerują, że wprowadzenie takich reform mogłoby przyczynić się do większej sprawiedliwości społecznej w systemie podatkowym.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Abramovsky L., Phillips D., Warwick R. (2017), Redistribution, Efficiency and the Design of VAT: A Review of the Theory and Literature, “IFS Briefing Note”, no. BN212.

Act of 11 March 2004 on Value Added Tax (Journal of Laws 2004 No. 54, item 535).

Atkinson A.B., Stiglitz J.E. (1976), The Design of Tax Structure: Direct versus Indirect Taxation, “Journal of Public Economics”, vol. 6(1–2), pp. 55–75.

Chlipała P., Żbikowska A. (2021), Zachowania konsumentów w czasie pandemii COVID-19, “Przegląd Organizacji” 2021, no. 7(978), pp. 3–11.

Dobrowolska B. (2014), Model ANOVA alternatywą dla badań nad podatkiem VAT, “Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H. Oeconomia”, vol. 48(3), pp. 49–55.

Dobrowolska B., Rogalski W.J. (2013), Redystrybucyjne konsekwencje opodatkowania konsumpcji polskich gospodarstw domowych podatkiem VAT według grup społeczno-ekonomicznych w latach 1995–2009, “Studia Ekonomiczne Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”, no. 129, pp. 135–144.

Ebrill L., Keen M., Bodin J.-P., Summers V. (2001), The Modern VAT, International Monetary Fund, Washington.

Gaarder I. (2019), Incidence and distributional effects of value added taxes, “The Economic Journal”, vol. 129(618), pp. 853–876.

Kucharska B., Malinowska M. (2021), Konsument w przestrzeni handlu detalicznego w warunkach pandemii COVID-19, E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.

Lanterna F., Liberati P. (2023), On the Use of Value Added Tax for Redistributive Purposes in Italy, “Italian Economic Journal”, vol. 10(2), pp. 551–584.

Musgrave R.A., Musgrave P.B. (1989), Public Finance in Theory and Practice, McGraw-Hill, New York.

Myck M., Najsztub M., Oczkowska M. (2015), VAT w wydatkach gospodarstw domowych: konsekwencje zmian systemu i zróżnicowanie obciążeń względem struktury demograficznej, https://cenea.org.pl/wp-content/uploads/2015/02/raport1_vat_2.pdf (accessed: 3.12.2025).

Nagel T., Neneman J. (1995), Effects of a Reform of Private Consumption Taxation in Poland [in:] M. Belka, H.-G. Petersen (eds.), Economic Transformation in Poland, Campus Verlag, Frankfurt, pp. 205–237.

Neneman J. (1997), Redystrybucyjne konsekwencje wprowadzenia VAT w Polsce, doctoral dissertation written in the Department of Economics under the supervision of Prof. Marek Belka, Łódź.

OECD (2020), Reassessing the Regressivity of the VAT, “OECD Taxation Working Papers”, no. 49.

Polish Central Statistical Office (GUS) (2011–2023), Budżety gospodarstw domowych w latach 2011–2023, https://stat.gov.pl/badania-statystyczne/badania-ankietowe/badania-spoleczne/badanie-budzetow-gospodarstw-domowych-bbgd (accessed: 3.12.2025).

Radziukiewicz M.J. (2011), Redystrybucja dochodów, kto zyskuje? Kto traci?, PWE, Warszawa.

Samuk G., Sidorowicz I. (2021), Wpływ pandemii COVID-19 na zachowania konsumentów, “Akademia Zarządzania”, no. 5(3), pp. 75–93.

Stiglitz J.E., Rosengard J.K. (2015), Economics of the Public Sector, W.W. Norton & Company, New York.

Warwick R., Harris T., Phillips D., Goldman M., Jellema J., Inchauste G., Goraus-Tańska K. (2022), The redistributive power of cash transfers vs VAT exemptions: A multi-country study, “World Development”, vol. 151, 105742.