Unrecognizable, abandoned, unnamed, avoided places: On the murders committed against Jews in Poland in the period after the Second World War and their commemoration
DOI:
https://doi.org/10.18778/1231-1952.28.1.06Keywords:
Jews, the Holocaust, anti-Jewish violence, post-war period, sites of memory, sites of non-memory, non-sites of memoryAbstract
The fall of the Third Reich, turning the “most tragic page” in the history of the Jewish nation, i .e . the Second World War, did not mean the end of the tragedy for Jews on Polish soil. Even before the end of the greatest conflict in the history of humankind, in the areas liberated from Nazi Germany occupation, many survivors of the Holocaust experienced acts of ruthless violence. However, very few of the numerous victims of the post-war anti-Jewish terror have been commemorated in public space. To a very small extent the form of public commemoration also covered earlier wartime cases of collective murders committed against Jews by Polish Christians. Even if the sites of the dramatic events which occurred in the shadow of the Holocaust were marked, the complete truth about their course was not restored everywhere.
Downloads
References
ADELSON, J. (1993), ‘W Polsce zwanej Ludową’, [in:] TOMASZEWSKI, J. (ed.), Najnowsze dzieje Żydów w Polsce. W zarysie (do 1950) roku, Warsaw, pp. 387–477.
Google Scholar
BAŃKOWSKA, A., JARZĘBOWSKA, A. and SIEK, M. (2009), ‘Morderstwa Żydów w latach 1944–1946 na terenie Polski na podstawie kwerendy w zbiorze 301 (Relacje z Zagłady) w Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego’, Kwartalnik Historii Żydów, 3 (231).
Google Scholar
BIKONT, A. (2004), My z Jedwabnego, Warsaw.
Google Scholar
BLUS-WĘGROWSKA, D. (1996), ‘Atmosfera pogromowa’, Karta, 18, pp. 87–106.
Google Scholar
CAŁA, A. (2000), ‘Kształtowanie się polskiej i żydowskiej wizji martyrologicznej po II wojnie światowej’, Przegląd Socjologiczny, 2, pp. 167–180.
Google Scholar
CAŁA, A. (2014), Ochrona bezpieczeństwa fizycznego Żydów w Polsce powojennej. Komisje Specjalne przy Centralnym Komitecie Żydów w Polsce, Warsaw.
Google Scholar
CAŁA, A. and DATNER-ŚPIEWAK, H. (1997), Dzieje Żydów w Polsce 1944–1968. Teksty źródłowe, Warsaw.
Google Scholar
CHOŁODOWSKI, M. (2017), Żydówki umarły trzy razy. Trudna pamięć, http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/7,35241,22092140,zydowki-umarly-trzy-razy.html?fbclid=IwAR1D08NL_KMV43DicX-1zEkzn9PJPyBH_l3FYqh_NO1MilwCztdaW60zgSk&disableRedirects=true#BoxLokBialLink [accessed on: 14.07.2019].
Google Scholar
CZUBRYT-BORKOWSKI, Cz. (ed.) (1988), Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa; lata wojny 1939–1945, Warsaw.
Google Scholar
DATNER, S. (1966), ‘Eksterminacja ludności żydowskiej w Okręgu Białostockim’, Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, 60, pp. 3–50.
Google Scholar
DATNER, H. and MELCHIOR, M. (1997), ‘Żydzi we współczesnej Polsce – nieobecność i powroty’, [in:] KURCZ, Z. (ed.), Mniejszości narodowe w Polsce, Wrocław, pp. 63–81.
Google Scholar
DELAPERRIÉRE, M. (2013), ‘Miejsca pamięci czy pamięć miejsc? Kilka refleksji na temat uobecniania przeszłości w literaturze współczesnej’, Ruch literacki, LIV, 1 (316), pp. 49–61. https://doi.org/10.2478/v10273-012-0054-7
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.2478/v10273-012-0054-7
DMITRÓW, E. (2002), ‘Oddziały operacyjne niemieckiej Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa a początek zagłady Żydów w Łomżyńskiem i na Białostocczyźnie latem 1941 roku’, [in:] MACHCEWICZ, P. and PERSAK, K. (eds.), Wokół Jedwabnego, 1, Studia, Warsaw, pp. 273–352.
Google Scholar
DOMANOWSKA, A. (2012), Zbrodnia sprzed lat. Bili kosami i motykami. Żydówki się nie broniły, https://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35241,11937426,Zbrodnia_sprzed_lat__Bili_kosami_i_motykami__Zydowki.html [accessed on: 14.07.2019].
Google Scholar
ENGEL, D. (1998), ‘Patterns of Anti-Jewish Violence in Poland 1944–1946’, Yad Vashem Studies, 26, pp. 43–85.
Google Scholar
ENGELKING, B. (2011), Jest taki piękny słoneczny dzień. Losy Żydów szukających ratunku na wsi polskiej 1942–1945, Warsaw.
Google Scholar
ENGELKING, B. and GRABOWSKI, J. (eds.) (2011), Zarys krajobrazu. Wieś polska wobec zagłady Żydów 1942–1945, Warsaw.
Google Scholar
ENGELKING, B. and GRABOWSKI, J. (eds.) (2018), Dalej jest noc. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski, I i II, Warsaw.
Google Scholar
GRABOWSKI, J. (2008), ‘Ratowanie Żydów za pieniądze: przemysł pomocy’, Zagłada Żydów. Studia i Materiały, 4, pp. 81–109. https://doi.org/10.32927/ZZSiM.268
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.32927/ZZSiM.268
GRABOWSKI, J. (2011), Judenjagd. Polowanie na Żydów 1942–1945. Studium dziejów pewnego powiatu, Warsaw.
Google Scholar
GRABOWSKI, J. (2014), Upamiętnianie Polaków niosących pomoc, https://krytykapolityczna.pl/kraj/grabowski-upamietnianie-polakow-niosacych-pomoc/2014/ [accessed on: 14.05.2019].
Google Scholar
GRABSKI, A. (2002), Żydowski ruch kombatancki w Polsce 1944–1949, Warsaw.
Google Scholar
GRABSKI, A. (2004), Działalność komunistyczna wśród Żydów w Polsce (1944–1949), Warsaw.
Google Scholar
GRABSKI, A (ed.) (2007), Żydzi a lewica. Zbiór studiów historycznych, Warsaw.
Google Scholar
GRABSKI, A. and RYKAŁA, A. (2010), ‘Żydzi w Polsce 1944–2010’, [in:] SIENKIEWICZ, W. (ed.), Atlas historii Żydów polskich, Warsaw.
Google Scholar
GROSS, J. T. (2000), Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka, Sejny.
Google Scholar
GROSS, J. T. (2002), ‘Antoniemu Sułkowi w odpowiedzi’, Więź, 4, pp. 82–89. https://doi.org/10.1007/978-3-663-10626-5_5
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-663-10626-5_5
GROSS, J. T. (2003), Wokół „Sąsiadów”: polemiki i wyjaśnienia, Sejny.
Google Scholar
GROSS, J. T. (2008), Strach. Antysemityzm w Polsce tuż po wojnie. Historia moralnej zapaści, Krakow.
Google Scholar
GRYNBERG, M. (1986), Żydowska spółdzielczość pracy w Polsce w latach 1945–1949, Warsaw.
Google Scholar
https://sztetl.org.pl [accessed on: 18.05.2018].
Google Scholar
HURWIC-NOWAKOWSKA, I. (1996), Żydzi polscy (1947–1950). Analiza więzi społecznej ludności żydowskiej, Warsaw.
Google Scholar
IPN wyrzuca naukowców. Polaków można przedstawiać tylko w dobrym świetle, interview by Alina Pospischil with Adam Puławski, 2018, Duży Format suplement to Gazeta Wyborcza, 8 X, pp. 21–23.
Google Scholar
JABŁOŃSKI, Z. (1998), ‘Ochrona dziedzictwa historycznego w krajobrazie a działalność samorządów terytorialnych’, [in:] JABŁOŃSKI, Z., TOMASZEWSKI, W. (eds.), Ochrona wartości przyrodniczych i kulturowych – metodyka opracowań studialnych, series: Przegląd Regionalny, 3, 1, Toruń, pp. 33–42.
Google Scholar
JANICKA, E., KEFF, B. and DATNER, E. (2014), ‘Polska panika moralna. Czy upamiętnić Sprawiedliwych koło Muzeum Historii Żydów Polskich’, Gazeta Wyborcza, 31 V–1 VI, p. 39.
Google Scholar
KACZYŃSKI, A. (2000a), ‘Całopalenie. W Jedwabnem zagłady Żydów Niemcy dokonali polskimi rękami’, Rzeczpospolita, 5 V, pp. 1–3.
Google Scholar
KACZYŃSKI, A. (2000b), ‘Oczyszczenie pamięci’, Rzeczpospolita, 19 V, p. 6.
Google Scholar
KAINER, A. (1983), ‘Żydzi a komunizm’, Krytyka. Kwartalnik polityczny, 15, pp. 214–247.
Google Scholar
KALETA, E. (2018), ‘Mój rodzinny żydowski dom’, Duży Format suplement to Gazeta Wyborcza, 19 XI, pp. 18–19.
Google Scholar
KĄCKI, M. (2016), Znalazłem je. Historia mordu na Żydówkach ze Szczuczyna, https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,20623463,znalazlem-je-historia-mordu-zydowek-ze-szczuczyna.html [accessed on: 14.07.2019].
Google Scholar
KEFF, B., DATNER, H. and JANICKA, E. (2014), ‘Nie budujmy pomnika Sprawiedliwych obok Muzeum Historii Żydów Polskich’, Krytyka Polityczna, 29 IV. https://krytykapolityczna.pl/kraj/nie-budujmy-pomnika-sprawiedliwych-obok-muzeum-historii-Zydow-polskich/ [accessed on: 15.12.2018].
Google Scholar
KENDZIOREK, P.(2016), Program i praktyka produktywizacji Żydów polskich w działalności CKŻP, Warsaw.
Google Scholar
KERSTEN, K. (1992), Polacy – Żydzi – komunizm. Anatomia półprawd 1929–1968, Warsaw.
Google Scholar
KERSTEN, K. (1993), Między wyzwoleniem a zniewoleniem. Polska 1944–1956, London.
Google Scholar
KOPCIOWSKI, A. (2007), ‘Zajścia antyżydowskie na Lubelszczyźnie w pierwszych latach po drugiej wojnie światowej’, Zagłada Żydów. Studia i Materiały, 3, pp. 178–207. https://doi.org/10.32927/ZZSiM.228
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.32927/ZZSiM.228
KURAŚ, B. (2016), ‘Zbrodnia na Żydach w Krościenku. «Mały jęczy, trzeba poprawić»’, Gazeta Wyborcza, 28–29 V, pp. 32–33.
Google Scholar
KWIEK, J. (2013), ‘Zabójstwa ludności żydowskiej w Krakowskiem w latach 1945–1947. Fakty i mity’, Kwartalnik Historii Żydów, 4.
Google Scholar
LEOCIAK, J. (2007), ‘Warszawa: „Miejsce-po-getcie” jako palimpsest’, [in:] MADUROWICZ, M. (ed.), Percepcja współczesnej przestrzeni miejskiej. Praca zbiorowa, Warsaw, pp. 493–495.
Google Scholar
LIBIONKA, D. (2006), ‘Losy Chaima Hirszmana jako przyczynek do refleksji nad pamięcią o Zagładzie i powojennymi stosunkami polsko-żydowskimi’, [in:] EISLER, J., SZAROTA, T. (eds.), Polska 1944/45–1989. Studia i materiały, 7, pp. 5–23, Warsaw.
Google Scholar
ŁEBKOWSKA, A. (2008), Empatia. O literackich narracjach przełomu XX i XXI wieku, Krakow.
Google Scholar
MACHCEWICZ, P. and PERSAK, K. (eds.) (2002), Wokół Jedwabnego, 1: Studia, 2: Dokumenty, Warsaw.
Google Scholar
MAJEWSKI, T. (2011), ‘Ulice bez pamięci’, [in:] MAJEWSKI, T., ZEIDLER-JANISZEWSKA, A. (eds.), Pamięć Shoah. Kulturowe reprezentacje i praktyki upamiętniania, Łódź, pp. 209–211.
Google Scholar
MILEWSKI, J. J. (2002), ‘Zagłada Żydów w Wąsoszu w świetle akt sprawy karnej Mariana Rydzewskiego’, Biuletyn Historii Pogranicza, 3, pp. 87–112.
Google Scholar
MONKIEWICZ, W. (1989), ‘Zagłada skupisk żydowskich w regionie białostockim w latach 1939, 1941–1944’, Studia Podlaskie, 2, pp. 336–354.
Google Scholar
MOROZ, A. (2016), ‘Konflikt pamięci na pograniczu polsko-białoruskim na przykładzie działalności Romualda Rajsa ps. «Bury»’, Studia z Geografii Politycznej i Historycznej, 5, pp. 61–91. https://doi.org/10.18778/2300-0562.05.04
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/2300-0562.05.04
MYGA-PIĄTEK, U. (2012), Krajobrazy kulturowe. Aspekty ewolucyjne i typologiczne, Katowice.
Google Scholar
‘Nad mogiłą Męczenników. Kazanie, wygłoszone w Kielcach dn. 7 VII 1946 r. nad otwartym grobem 40 ofiar pogromu kieleckiego’, Opinia, 2, 25 July 1946 r., 7.
Google Scholar
NALEWAJKO-KULIKOV, J. (2009), Obywatel Jidyszlandu. Rzecz o żydowskich komunistach w Polsce, Warsaw.
Google Scholar
NORA, P.(1984), Les Lieux de mémorie, sous la direction de Pierre Nora, 1, Paris.
Google Scholar
ORŁOWSKA, E. (2005), ‘Kulturowy aspekt badań geograficznych’, [in:] MYGA-PIĄTEK, U. (ed.), Krajobraz kulturowy. Aspekty teoretyczne i metodologiczne, series: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego PTG, 4, pp. 55–64.
Google Scholar
PACZKOWSKI, A. (2001), ‘Żydzi w UB: próba weryfikacji stereotypu’, [in:] SZAROTA, T. (ed.), Komunizm: ideologia – system – ludzie, Warsaw.
Google Scholar
PINCHUK, B. C. (1991), Shtetl Jews under the Soviet Rule. Eastern Poland on the Eve of the Holocaust, Cambridge MA.
Google Scholar
PISARSKI, M. (1997), ‘Emigracja Żydów z Polski w latach 1945–1951’, [in:] GRABSKI, A., PISARSKI, M. and STANKOWSKI, A. (eds.), Studia z dziejów i kultury Żydów w Polsce po 1945 r., Warsaw, pp. 13–81.
Google Scholar
PLIT, J. (2016), Krajobrazy kulturowe Polski i ich przemiany, series: Prace Geograficzne, 253, Warsaw.
Google Scholar
Pomnikowi Sprawiedliwych przy muzeum Polin? Bojownicy z getta są przeciw: http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34862,17288913,Pomnikowi_Sprawiedliwych_przy_muzeum_Polin__Bojownicy.html [accessed on: 15.12.2018].
Google Scholar
RESZKA, P. P. (2019), Płuczki. Poszukiwacze żydowskiego złota, Warsaw.
Google Scholar
ROSNER, A. M. (2018), Obraz społeczności ocalałych w Centralnej Kartotece Wydziału Ewidencji i Statystyki CKŻP, Warsaw.
Google Scholar
ROTEM, S. (2018) ‘List powstańca z warszawskiego getta do Andrzeja Dudy’, Gazeta Wyborcza, 28–29 April 2018.
Google Scholar
RYKAŁA, A. (2007), Przemiany sytuacji społeczno-politycznej mniejszości żydowskiej w Polsce po drugiej wojnie światowej, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Google Scholar
RYKAŁA, A. (2018), ‘O „topografii pustki” w krajobrazie kulturowym. Miejsca niepamięci, nie-miejsca pamięci w kontekście mordów dokonanych na Żydach w Polsce w pierwszych miesiącach po drugiej wojnie światowej’, Studia z Geografii Politycznej i Historycznej, 7, [in:] FIGLUS, T. (ed.), Współczesne badania geograficzno-historyczne krajobrazu kulturowego. https://doi.org/10.18778/2300-0562.07.04
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/2300-0562.07.04
RYKAŁA, A. (2019), ‘Pogrom w Kielcach w 1946 r. a odbudowa skupisk żydowskich – ujęcie geograficzne’, [in:] GRABSKI, A. (ed.), Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, t. 4: Holokaust i powojnie (1939–1946), Warsaw.
Google Scholar
RYKAŁA, A. (2020), W reakcji na powojenna przemoc antysemicką. Samoobrona Żydów w Łodzi – uwarunkowania społeczno-polityczne i przestrzenne, Łódź.
Google Scholar
RYKAŁA, A. and WOSIAK, A. (2019), ‘Geograficzno-historyczne (polityczne) uwarunkowania genezy i przebiegu wybranych pogromów Żydów na ziemiach polskich od XIX w. do 1946 r.’, [in:] GRABSKI, A. (ed.), Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, t. 4: Holokaust i powojnie (1939–1946), Warsaw.
Google Scholar
SCHAMA, S. (1996), Landscape and Memory, New York.
Google Scholar
SENDYKA, R. (2013), ‘Pryzma – zrozumieć nie-miejsce pamięci’, [in:] CZAJA, D. (ed.), Inne przestrzenie, inne miejsca. Mapy i terytoria, Wołowiec, pp. 278–299.
Google Scholar
SKIBIŃSKA, A. (2007), ‘Powroty ocalałych’, [in:] ENGELKING, B., LEOCIAK, J. and LIBIONKA, D. (eds.), Prowincja noc. Życie i zagłada Żydów w dystrykcie warszawskim, Warsaw.
Google Scholar
SKIBIŃSKA, A. (2011), ‘Powroty ocalałych i stosunek do nich społeczeństwa polskiego’, [in:] TYCH, F. and ADAMCZYK-GARBOWSKA, M. (eds.), Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010. Praca zbiorowa, Lublin.
Google Scholar
STRZEMBOSZ, T. (2001), ‘Przemilczana kolaboracja’, Rzeczpospolita, 27 I, pp. 6–7.
Google Scholar
SUŁEK, A. (2001), ‘Sąsiedzi – zwykła recenzja’, Więź, 12, pp. 72–99.
Google Scholar
SZAYNOK, B. (2006), ‘Polacy i Żydzi. Lipiec 1944–lipiec 1946’, [in:] KAMIŃSKI, Ł. and ŻARYN, J. (eds.), Wokół pogromu kieleckiego, Warsaw, pp. 9–24.
Google Scholar
ŚMIETANKA-KRUSZELNICKI, R. (2006), ‘Pogrom w Kielcach – podziemie w roli oskarżonego’, [in:] KAMIŃSKI, Ł. and ŻARYN, J. (eds.), Wokół pogromu kieleckiego, Warsaw, pp. 25–74.
Google Scholar
ŚPIEWAK, P. (2012), Żydokomuna. Interpretacje historyczne, Warsaw.
Google Scholar
TOKARSKA-BAKIR, J. (2012), Okrzyki pogromowe. Szkice z antropologii historycznej Polski lat 1939–1946, Wołowiec.
Google Scholar
TOKARSKA-BAKIR, J. (2018a), Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego, 1, 2: Dokumenty, Warsaw.
Google Scholar
TOKARSKA-BAKIR, J. (2018b), ‘Tryby maszyny pogromu’, Ale Historia, 19 II, pp. 4–7.
Google Scholar
TRYCZYK, M. (2015), ‘1941: Pogrom Żydów w Radziłowie. Zasypali ją w płytkim rowie’, Duży Format suplement to Gazeta Wyborcza, 13 January 2020.
Google Scholar
TRYCZYK, M. (2015), Miasta śmierci. Sąsiedzkie pogromy Żydów, Warsaw.
Google Scholar
TUWIM, J. (1993), My, Żydzi polscy…, Warsaw.
Google Scholar
URYNOWICZ, M. (2002), ‘Ludność żydowska w Jedwabnem. Zmiany demograficzne od końca XIX wieku do 1941 roku na tle regionu łomżyńskiego’, [in:] MACHCEWICZ, P. and PERSAK, K. (eds.), Wokół Jedwabnego, 1: Studia, Warsaw, pp. 83–104.
Google Scholar
WÓJCIK, J. (2016). Oddział. Między AK i UB – historia żołnierzy Łazika, Warsaw.
Google Scholar
WRONISZEWSKA, D. and WRONISZEWSKI, A. (1988), ‘…aby żyć’, Kontakty, 10 VII, 1, pp. 8–9.
Google Scholar
WYKA, K. (1945), Odrodzenie, 9 September 1945, p. 41. (second quotation).
Google Scholar
WYKA, K. (1945), ‘Potęga ciemnoty potwierdzona’, Odrodzenie, 23 September 1945, 32.
Google Scholar
ZAREMBA, M. (2012), Wielka trwoga. Polska 1944–1947. Ludowa reakcja na kryzys, Kraków.
Google Scholar
Zarys działalności Centralnego Komitetu Żydów w Polsce za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 1946 roku, (1947), Warsaw.
Google Scholar
ZGLICZYŃSKI, S. (2013), Jak Polacy Niemcom Żydów mordować pomagali, Warsaw.
Google Scholar
ŻBIKOWSKI, A. (1992), ‘Lokalne pogromy Żydów w czerwcu i lipcu 1941 roku na wschodnich rubieżach II Rzeczypospolitej’, Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, 2/3, pp. 3–18.
Google Scholar
ŻBIKOWSKI, A. (2002), ‘Pogromy i mordy ludności żydowskiej w Łomżyńskiem i na Białostocczyźnie latem 1941 roku w świetle relacji ocalałych Żydów i dokumentów sądowych’, [in:] MACHCEWICZ, P. and PERSAK, K. (eds.), Wokół Jedwabnego, 1: Studia, Warsaw, pp. 159– 271.
Google Scholar
ŻBIKOWSKI, A. (2006), U genezy Jedwabnego. Żydzi na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej, wrzesień 1939–lipiec 1941, Warsaw.
Google Scholar
ŻBIKOWSKI, A. (2011), ‘Morderstwa popełniane na Żydach w pierwszych latach po wojnie’, [in:] TYCH, F. and ADAMCZYK-GARBOWSKA, M. (eds.), Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010. Praca zbiorowa, Lublin, pp. 71–93.
Google Scholar
ŻBIKOWSKI, A. (2018), 70 lat badań nad dziejami polskich Żydów. Pisane z perspektywy historyka Zagłady, Żydowski Instytut Historyczny, Warsaw.
Google Scholar
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.