Ocena wartości psychometrycznej wybranych technik projekcyjnych stosowanych w orzecznictwie psychologiczno-sądowym w sprawach o przestępstwa seksualne
DOI:
https://doi.org/10.18778/1427-969X.21.03Słowa kluczowe:
testy projekcyjne, wykorzystanie seksualne, opiniowanie sądoweAbstrakt
Testy projekcyjne cieszą się niesłabnącą popularnością, szczególnie wśród biegłych psychologów sądowych, którzy każdego dnia muszą mierzyć się z tendencją osób badanych do pokazywania się w lepszym świetle. W ich mniemaniu testy projekcyjne pomagają zbadać „rzeczywiste” cechy osobowości badanych, a w przypadku diagnozowania dzieci umożliwiają im symboliczną prezentację przeżytej traumy. Rosnąca liczba badań pokazuje jednak, że wskaźniki stosowane w testach projekcyjnych nie mają nic wspólnego z cechami, które rzekomo reprezentują. Jest to szczególnie ważne w przypadku diagnozy wykorzystania seksualnego dziecka oraz diagnozy potencjalnego sprawcy. Ze względu na brak jakichkolwiek badań uzasadniających zastosowanie do tego celu testów projekcyjnych, powinno być zabronione stosowanie następujących narzędzi: Testu Drzewa Kocha; Testu Plam Atramentowych Rorschacha; Testu Apercepcji Tematycznej (TAT/CAT); rysunku postaci; Testu Dom–Drzewo–Człowiek; rysunku rodziny; Testu Barw Luschera; Testu Barwnych Piramid Schaie, Heissa oraz Testu Szondiego.
Bibliografia
Ackerman M. J. (2005). Podstawy psychologii sądowej. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
Albert S., Fox H. M., Kahn M. W. (1980). Faking Psychosis on the Rorschach: Can Expert Judges Detect Malingering? Journal of Personality Assessment, 44 (2), 115–119
Anastasi A., Urbina S. (1999). Testy psychologiczne. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych
Baity M. R., Hilsenroth M. J. (2010). Rorschach Aggressive Content (AgC) Variable: A Study of Criterion Validity. Journal of Personality Assessment, 78 (2), 275–287
CPOiD (2009). Raport z działań strażniczych „Monitoring pracy wybranych Rodzinnych Ośrodków Diagnostyczno-Konsultacyjnych”. Warszawa: Centrum Praw Ojca i Dziecka
Czerederecka A. (2006). Test Rorschacha w psychologicznej ekspertyzie sądowej: wykorzystanie systemu Exnera. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Ekspertyz Sądowych
Czerederecka A. (2016). Standardy opiniowania psychologicznego w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Ekspertyz Sądowych
Dajek E. (2003). Test Drzewa Kocha. Skrypt ze szkolenia przeprowadzonego w terminie 23–30 listopada 2003. Stowarzyszenie Terapeutów i Arteterapeutów „Linie”
DeLoache J. S. (1995). The use of dolls in interviewing young children. W: M. S. Zaragoza, J. R. Graham, G. C. Hall, R. Hirschman, Y. S. Ben-Porath (eds.), Improving Children’s Testimony (s. 160–178). Thousand Oaks, CA: Sage
Eichstaedt K., Gałecki P., Depko A. (2012). Metodyka pracy biegłego psychiatry, psychologa oraz seksuologa w sprawach karnych. Warszawa: LexisNexis
Exner Jr J. E., Erdberg P. (2005). The Rorschach. A Comprehensive System. Advanced Interpretation, vol. 2. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc.
Freud A. (1936/1997). Ego i mechanizmy obronne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
Frydrychowicz A. (1984). Rysunek rodziny. Projekcyjna metoda badania stosunków rodzinnych. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza
Gacono C. B., Evans F. B., Kaser-Boyd N., Gacono L. A. (eds.) (2008). The Handbook of Forensic Rorschach Assessment. New York: Routledge Taylor & Francis Group
Ganellen R. J. (2008). Rorschach Assessment of Malingering and Defensive Response Sets. W: C. B. Gacono, F. B. Evans, N. Kaser-Boyd, L. A. Gacono (eds.), The Handbook of ForensicRorschach Assessment. New York: Routledge Taylor & Francis Group
Ganellen R. J., Wasyliw O. E., Haywood T. W., Grossman L. S. (1996). Can psychosis be malingered on the Rorschach? An empirical study. Journal of Personality Assessment, 66 (1), 65–80
Hartman E., Nørbech P. B., Grønnerød C. (2006). Psychopathic and Non-psychopathic Violent Offenders on the Rorschach: Discriminative Features and Comparisons with Schizophrenic Inpatient and University Student Samples. Journal of Personality Assessment, 86 (3), 291–305
Hunca-Bednarska A. (2010). Użyteczność testu H. Rorschacha wówczas, gdy pacjent wykazuje tendencje do dysymulacji objawów chorobowych. Current Problems of Psychiatry, 11 (1), 27–37
Izdebska A. (2009). Konsekwencje przemocy seksualnej wobec dzieci. Dziecko krzywdzone, 4 (29), 37–55
Kahneman D. (2012). Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym. Poznań: Media Rodzina
Keller-Hamela M. (2007). Standardy wyposażenia i korzystania z przyjaznych pokoi przesłuchań dzieci, http://www.ebos.pl/pliki/dziecko_swiadek/pp-standardy_wyposazenia_i_korzystania.pdf [dostęp: 9.03.2017]
Kendall-Tackett K. A., Williams L. M., Finkelhor D. (1993). Impact of sexual abuse on children: A review and synthesis of recent empirical studies. Psychological Bulletin, 113 (1), 164–180
Koch C. (1952/1997). Test Drzewa. Test rysunku drzewa jako metoda psychodiagnostyczna. Warszawa: Erda
Koocher G. P., Goodman G. S., White C. S., Friedrich W. N., Sivan A. B., Reynolds C. R. (1995). Psychological science and the use of anatomically detailed dolls in child sexual-abuse assessments. Psychological Bulletin, 118 (2), 192–222
Levine M., Galanter E. H. (1953). A note on the “Tree and Trauma” Interpretation in the HTP. Journal of Consulting Psychology, 17 (1), 74–75
Liebman S. J., Porcerelli J., Abell S. C. (2005). Reliability and Validity of Rorschach Aggression Variables with a Sample of Adjudicated Adolescents. Journal of Personality Assessment, 85 (1), 33–39
Lilienfeld S. O., Wood J. M., Garb H. N. (2002). Status naukowy technik projekcyjnych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Maruszewski T. (2002). Psychologia poznania. Sposoby rozumienia siebie i świata, wyd. 2. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
McCann J. T., Evans F. B. (2008). Admissibility of the Rorschach. Defending the Rorschach in Court: An Analysis of Admissibility Using Legal and Professional Standards. W: C. B. Gacono, F. B. Evans, N. Kaser-Boyd, L. A. Gacono (eds.), The Handbook of Forensic RorschachAssessment. New York: Routledge Taylor & Francis Group
Meloy J. R., Gacono C. B. (1992). The aggression response and the Rorschach. Journal of Clinical Psychology, 48 (1), 104–114
Meyer G. J., Archer R. P. (2001). The hard science of Rorschach research: What do we know and where do we go? Psychological Assessment, 13 (4), 486–502.
MS (2011). Standardy opiniowania w rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych, http://nocotytato.org.pl/wp-content/uploads/2011/11/Ministerstwo_Sprawiedliwosci_-_Standardy_opiniowania_w_RODK.pdf [dostęp: 9.03.2017]
MS (2016). Zarządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ustalenia standardów metodologii opiniowania w opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów, http://www.infor.pl/akt-prawny/U06.2016.013.0000076,metryka,zarzadzenie-ministra-sprawiedliwosci-w-sprawie-ustalenia-standardow-metodologii-opiniowania-w-opiniodawczych-zespolach-sadowych-specjalistow.html [dostęp: 9.03.2017]
Netter B. E. C., Viglione D. J. (1994). An Empirical Study of Malingering Schizophrenia on the Rorschach. Journal of Personality Assessment, 62 (1), 45–57
NIK (2015). Funkcjonowanie Rodzinnych Ośrodków Diagnostyczno-Konsultacyjnych. Raport Najwyższej Izby Kontroli, nr ewidencyjny: P/15/103 i R/14/004. https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/15/103/ [dostęp: 9.03.2017]
Norcross J. C., Koocher G. P., Garofalo A. (2006). Discredited psychological treatments and tests: A Delphi Poll. Professional Psychology: Research and Practice, 37 (5), 515–522
Oster G. D., Gould P. (1999). Rysunek w psychoterapii. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
Pastwa-Wojciechowska B. (2015). Diagnoza zaburzeń osobowości a perspektywa opiniowania sądowo-psychologicznego. Polskie Forum Psychologiczne, 20 (4), 499–513
Pastwa-Wojciechowska B. (2016). Zaburzenia osobowości w praktyce wymiaru sprawiedliwości, czyli co wiemy, czego poszukujemy, a co nas fascynuje w naturze człowieka. Wystąpieniezaprezentowane na II Krajowej Konferencji Psychologii Klinicznej „Oblicza integracjiw obszarach teorii i praktyki psychologii klinicznej”, 24–26.11.2016, Poznań
Poole D. A., Lamb M. E. (1998). Investigative Interviews of Children. Washington: American Psychology Association
PTP (1991). Kodeks etyczno-zawodowy psychologa. http://ptp.org.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=29 [dostęp: 9.03.2017]
PTP (2012). Techniki projekcyjne – czy ich stosowanie w diagnozie psychologicznej jest uzasadnione merytorycznie? http://www.ptp.org.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=408[dostęp: 9.03.2017]
Reber A. S. (2002). Słownik Psychologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar
Ritsher J. B., Slivko-Kolchik E. B., Oleichik I. V. (2001). Assessing Depression in Russian Psychiatric Patients: Validity of MMPI and Rorschach. Assessment, 8 (4), 373–389
Rogers R., Sewell K. (1999). The R-CRAS and Insanity Evaluations: A Re-Examination of Construct Validity. Behavioral Sciences and the Law, 17, 181–194
Rogers R., Shuman D. W. (2005). Fundamentals of Forensic Practice. Mental Health and Criminal Law. New York: Springer Science & Business Media Inc.
Rosenhan D. L. (1973). On Being Sane in Insane Places. Science, 179, 250–258
Sikorska-Koza A. (2010). Ocena psychologicznych aspektów wiarygodności zeznań małoletnich świadków w praktyce biegłych sądowych psychologów na podstawie analizy spraw karnych dotyczących wykorzystania seksualnego dzieci. Dziecko krzywdzone, 1 (30), 70–89
SPA (2005). The Status of the Rorschach in Clinical and Forensic Practice: An Official Statement by the Board of Trustees of the Society for Personality Assessment. Journal of PersonalityAssessment, 85 (2), 219–237
Stańczak J. (2012). Odpowiedź na pytania dziennikarki „Wprost”. Niepublikowana korespondencja mailowa. Dział Merytoryczny Pracowni Testów Psychologicznych PTP.
Stemplewska-Żakowicz K., Paluchowski J. (2013). Recenzja Testu – Test Drzewa. Biuletyn Komisji Testów Psychologicznych. Komitet Psychologii PAN, 1, 3.
Stemplewska-Żakowicz K., Szymczyk B. (2012). Jak odróżnić dziecko od kąpieli. http://www.ptp.org.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=412 [dostęp: 9.03.2017]
Szondi L. (1997). Podręcznik eksperymentalnej diagnostyki popędów. Warszawa: Erda
Śliwerski A., Witkowski T. (2012). Jak odróżnić kąpiel od kipieli. Odpowiedź na komentarz dotyczący kampanii „Psychologia to nauka, nie czary” napisany przez pracowników naukowych Uczelni Heleny Chodkowskiej w Warszawie. Klub Sceptyków Polskich. http://sceptycy.org/wp-content/uploads/2012/03/Odpowiedz-KSP.pdf [dostęp: 9.03.2017]
Talarowska M., Orzechowska A., Zboralski K. (2013). Wybrane metody diagnozy psychologicznej w opiniowaniu sądowo-psychiatrycznym. Seksuologia po dyplomie, 3, 21–29
Toeplitz-Winiewska M. (2004). Etyczne problemy sądowej ekspertyzy psychologicznej. W: J. Brzeziński, M. Toeplitz-Winiewska (red.). Etyczne dylematy psychologii (s. 141–148). Warszawa: Wydawnictwo Academica SWPS
Viglione D. J., Meyer G. J. (2008). An Overview of Rorschach Psychometrics for Forensic Practice. W: C. B. Gacono, F. B. Evans, N. Kaser-Boyd, L. A. Gacono (eds.), The Handbook of ForensicAssessment (s. 21–53). New York: Routledge Taylor & Francis Group
Wood J. M., Lilienfeld S. O., Nezworski M. T., Garb H. N., Allen G. N., Wildermuth J. L. (2010). Validity of Rorschach Inkblot Scores for Discriminating Psychopaths From Non-Psychopaths in Forensic Populations: A Meta-Analysis. Psychological Assessment, 22 (2), 336–349
Zielona-Jenek M. (2013). Human Figure Drawings in the Diagnosis of Child Sexual Offenders. Potential and Limitations of Method in Psychological Forensic Evaluation. Problems ofForensic Sciences, 93, 438–449
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
