Radykalizacja empiryzmu a syntezy czasu
DOI:
https://doi.org/10.18778/1689-4286.66.05Słowa kluczowe:
różnica i powtórzenie, Deleuze, trzy syntezy czasu, rzeczywistość wirtualna, rzeczywistość aktualna, podprzedstawieniowość, przedstawienieAbstrakt
Artykuł podejmuje analizę filozofii czasu Gilles’a Deleuze’a w kontekście tzw. radykalizacji empiryzmu, postulującej przejście od epistemologicznego (kantowskiego) do ontologicznego rozumienia temporalności. Główną tezą pracy jest twierdzenie, że czas nie stanowi zewnętrznej sceny dla zjawisk, lecz jest dynamiczną siłą twórczą opartą na mechanizmach różnicy i powtórzenia. Analizie poddana jest deleuzjańska koncepcja trzech biernych syntez czasu. Pierwsza synteza (Nawyk) konstytuuje „żywą teraźniejszość” w procesie wyobraźni i przyzwyczajenia. Jest to synteza polegająca na „ściąganiu” chwil, stanowiąca fundament dla późniejszych syntez aktywnych (refleksji i pamięci). Druga synteza (Pamięć) odnosi się do „przeszłości w ogóle” (czystej przeszłości), która nie przemija, lecz współistnieje z teraźniejszością jako jej wirtualny warunek. W tej części artykuł analizuje również relację między czasem wirtualnym a empirycznym oraz rolę pamięci mimowolnej. Trzecia synteza (Wieczny Powrót) dotyczy przyszłości jako „czasu pustego” i „wygiętego”, który wiąże się z pęknięciem tożsamości podmiotu („pęknięcie Ja”). Jest to wymiar nowości, w którym wieczny powrót selekcjonuje byty, pozwalając powracać jedynie różnicy. W tekście poruszono także problematykę relacji między wirtualnością a aktualnością oraz zagadnienie „podprzedstawienia” jako sfery warunkującej klasyczne przedstawienie. Konkluzja wskazuje na odejście od filozofii substancji i tożsamości na rzecz filozofii różnicy i powtórzenia, w której podmiot nie jest dany z góry, lecz nieustannie konstytuowany przez serie czasu.
Bibliografia
Banasiak, B. (2010). U źródeł empiryzmu Gillesa Deleuze’a – David Hume. Hybris. Internetowy Magazyn Filozoficzny 10, 133–155. https://doi.org/10.18778/1689-4286.10.07
Bergson, H. (1988). Pamięć i życie, przeł. A. Szczepańska. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
DeLanda, M. (2002). Intensive Science and Virtual Philosophy. Londyn: Bloomsbury Academic.
Deleuze, G. (1978). Po czym rozpoznać strukturalizm?, przeł. S. Cichowicz. W: J. M. Siemek (red.), Drogi współczesnej filozofii (286–327). Warszawa: Czytelnik.
Deleuze, G. (1997). Nietzsche i filozofia, przeł. B. Banasiak. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Deleuze, G. (1997). Różnica i powtórzenie, przeł. B. Banasiak, K. Matuszewski. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Deleuze, G. (1999). Bergsonizm, przeł. P. Mrówczyński. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Deleuze, G. (2011). Logika sensu, przeł. G. Wilczyński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Deleuze, G. (2014). Fałda. Leibniz a barok, przeł. M. Janik, S. Królak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Deleuze, G., Guattari, F. (2000). Co to jest filozofia?, przeł. P. Pieniążek. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Descombes, V. (1997). To Samo i Inne. Czterdzieści pięć lat filozofii francuskiej (1933–1978), przeł. B. Banasiak, K. Matuszewski. Warszawa: Wydawnictwo Spacja.
Herer, M. (2006). Gilles Deleuze: Struktury-maszyny-kreacje. Kraków: Universitas.
Kowalska, M. (2000). Dialektyka poza dialektyką. Od Bataille`a do Derridy. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Nail, T. (2023). The Movement of Time. W: R. Luzecky, W. R. Smith (red.), Deleuze and Time (27–45). Edynburg: Edinburgh University Press.
Olkowska, D. (2023). Time is Real: Deleuze and Guattari, from Chaos to Complexity. W: R. Luzecky, W. R. Smith (red.), Deleuze and Time (11–26). Edynburg: Edinburgh University Press.
Szumilewicz, E. (2017). O potencjalności Agambena i Deleuze’a. Teksty drugie 4, 36–54.
Tercz, J. (2011). Koncepcja podmiotu w Różnicy i powtórzeniu Gillesa Deleuze’a. Hybris. Internetowy Magazyn Filozoficzny 14, 91–107.
Whitehead, A. N. (2021). Proces i rzeczywistość. Esej kosmologiczny, przeł. P. Staroń. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.
Williams, J. (2011). Gilles Deleuze’s Philosophy of Time. Edynburg: Edinburgh University Press.
Wroński, J. (2007). Zagadnienie tworzenia w filozofii Fryderyka Nietzschego. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Philosophica, 19/20, 73–92.
Zalamea, F. (2012). Peirce’s Continuum: A Methodological and Mathematical Approach, Boston: Docent.
Zourabichvili, F. (1994). Deleuze. Une philosophie de l`événement. Paryż: P. U.F.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
