Redystrybucyjne konsekwencje funkcjonowania podatku VAT w Polsce w latach 2011–2023
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6018.373.05Słowa kluczowe:
podatek od towarów i usług, VAT, efekty redystrybucyjne, nierówności społeczneAbstrakt
Celem artykułu jest analiza redystrybucyjnych efektów podatku VAT w Polsce w latach 2011–2023, ze szczególnym uwzględnieniem obciążeń dla polskich gospodarstw domowych. Badania oparte są na danych GUS dotyczących konsumpcji podzielonej na grupy społeczno-ekonomiczne i grupy kwintylowe. Regresywny charakter podatku VAT, będącego podatkiem pośrednim, obciąża bardziej gospodarstwa o niższych dochodach. Analiza wykazała, że różnice w obciążeniu między kwintylami dochodowymi zmniejszały się w analizowanym okresie, jednak wciąż pozostawały istotne. W artykule omówiono również możliwe rozwiązania, takie jak wprowadzenie bardziej progresywnych elementów do systemu podatkowego, by złagodzić regresywny charakter VAT. Wnioski sugerują, że wprowadzenie takich reform mogłoby przyczynić się do większej sprawiedliwości społecznej w systemie podatkowym.
Pobrania
Bibliografia
Abramovsky L., Phillips D., Warwick R. (2017), Redistribution, Efficiency and the Design of VAT: A Review of the Theory and Literature, “IFS Briefing Note”, no. BN212.
Google Scholar
Act of 11 March 2004 on Value Added Tax (Journal of Laws 2004 No. 54, item 535).
Google Scholar
Atkinson A.B., Stiglitz J.E. (1976), The Design of Tax Structure: Direct versus Indirect Taxation, “Journal of Public Economics”, vol. 6(1–2), pp. 55–75.
Google Scholar
Chlipała P., Żbikowska A. (2021), Zachowania konsumentów w czasie pandemii COVID-19, “Przegląd Organizacji” 2021, no. 7(978), pp. 3–11.
Google Scholar
Dobrowolska B. (2014), Model ANOVA alternatywą dla badań nad podatkiem VAT, “Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H. Oeconomia”, vol. 48(3), pp. 49–55.
Google Scholar
Dobrowolska B., Rogalski W.J. (2013), Redystrybucyjne konsekwencje opodatkowania konsumpcji polskich gospodarstw domowych podatkiem VAT według grup społeczno-ekonomicznych w latach 1995–2009, “Studia Ekonomiczne Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”, no. 129, pp. 135–144.
Google Scholar
Ebrill L., Keen M., Bodin J.-P., Summers V. (2001), The Modern VAT, International Monetary Fund, Washington.
Google Scholar
Gaarder I. (2019), Incidence and distributional effects of value added taxes, “The Economic Journal”, vol. 129(618), pp. 853–876.
Google Scholar
Kucharska B., Malinowska M. (2021), Konsument w przestrzeni handlu detalicznego w warunkach pandemii COVID-19, E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Google Scholar
Lanterna F., Liberati P. (2023), On the Use of Value Added Tax for Redistributive Purposes in Italy, “Italian Economic Journal”, vol. 10(2), pp. 551–584.
Google Scholar
Musgrave R.A., Musgrave P.B. (1989), Public Finance in Theory and Practice, McGraw-Hill, New York.
Google Scholar
Myck M., Najsztub M., Oczkowska M. (2015), VAT w wydatkach gospodarstw domowych: konsekwencje zmian systemu i zróżnicowanie obciążeń względem struktury demograficznej, https://cenea.org.pl/wp-content/uploads/2015/02/raport1_vat_2.pdf (accessed: 3.12.2025).
Google Scholar
Nagel T., Neneman J. (1995), Effects of a Reform of Private Consumption Taxation in Poland [in:] M. Belka, H.-G. Petersen (eds.), Economic Transformation in Poland, Campus Verlag, Frankfurt, pp. 205–237.
Google Scholar
Neneman J. (1997), Redystrybucyjne konsekwencje wprowadzenia VAT w Polsce, doctoral dissertation written in the Department of Economics under the supervision of Prof. Marek Belka, Łódź.
Google Scholar
OECD (2020), Reassessing the Regressivity of the VAT, “OECD Taxation Working Papers”, no. 49.
Google Scholar
Polish Central Statistical Office (GUS) (2011–2023), Budżety gospodarstw domowych w latach 2011–2023, https://stat.gov.pl/badania-statystyczne/badania-ankietowe/badania-spoleczne/badanie-budzetow-gospodarstw-domowych-bbgd (accessed: 3.12.2025).
Google Scholar
Radziukiewicz M.J. (2011), Redystrybucja dochodów, kto zyskuje? Kto traci?, PWE, Warszawa.
Google Scholar
Samuk G., Sidorowicz I. (2021), Wpływ pandemii COVID-19 na zachowania konsumentów, “Akademia Zarządzania”, no. 5(3), pp. 75–93.
Google Scholar
Stiglitz J.E., Rosengard J.K. (2015), Economics of the Public Sector, W.W. Norton & Company, New York.
Google Scholar
Warwick R., Harris T., Phillips D., Goldman M., Jellema J., Inchauste G., Goraus-Tańska K. (2022), The redistributive power of cash transfers vs VAT exemptions: A multi-country study, “World Development”, vol. 151, 105742.
Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
