Przestrzenne współzależności całkowitej produktywności (TFP) w polskich powiatach

Abstrakt

Interakcje między przestrzenią (lokalizacją) a procesami akumulacji (wzrostem) to jeden z najbardziej interesujących i jednocześnie najtrudniejszych obszarów badawczych nowoczesnej teorii ekonomii. Jak dotąd badania empiryczne odnoszące się do problematyki produktywności na poziomie regionalnym są stosunkowo rzadkie. Większość badań w przypadku Polski stara się wyjaśnić zróżnicowanie dochodu per capita na poziomie województw i podregionów, a tylko nieliczne badania dotyczą powiatów. Niniejszy artykuł ma za zadanie wypełnić tę istotną lukę poznawczą. Artykuł ma kilka celów. Po pierwsze, prezentuje zróżnicowanie produktywności w Polsce oraz jej przestrzenne współzależności. Po drugie, stara się zidentyfikować determinanty wzrostu TFP z wykorzystaniem ekonometrycznego modelowania przestrzennego i rozszerzonej wersji modelu Nelsona‑Phelpsa. W badaniu przyjęto wysoce zdezagregowany poziom analizy: NUTS–4, czyli poziom powiatów, który autorzy uznają za adekwatny zarówno z perspektywy teoretycznej (domykanie się rynków), jak i empirycznej (modelowanie przestrzenne). TFP w Polsce przyjmuje najwyższe wartości w ośrodkach metropolitalnych (z maksimum dla Warszawy) i w ich najbliższym otoczeniu. Identyfikuje się także ośrodki wzrostu TFP zlokalizowane w miastach na prawach powiatu. Ogólnie rzecz biorąc, TFP wykazuje tendencję spadkową przy przesuwaniu się z zachodu na wschód, przy czym najniższe wartości obserwuje się w południowo‑wschodniej części Polski. Zakres oddziaływania TFP na obszary sąsiednie sięga około 175–200 kilometrów, a jego siła zmienia się nieliniowo. Ponadto tempo wzrostu TFP wykazuje przestrzenną autokorelację i zależy od tempa wzrostu kapitału ludzkiego oraz od dystansu do technologicznego lidera. W artykule nie wykazano pozytywnego wpływu importu na wzrost TFP, jednakże wpływ FDI okazuje się być silny i dodatni.