„Pracą pierwszą jest: umysłu-stałość!” Klarowność koncepcji siebie jako czynnik mediujący związek między sumiennością a lękiem

Jakub Krasucki

doi:10.18778/1427-969X.25.02

Autor

Jakub Krasucki Uniwersytet Wrocławski, Instytut Psychologii https://orcid.org/0009-0005-8590-5603

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-969X.25.02

Słowa kluczowe:

klarowność koncepcji siebie, sumienność, lęk, entropia psychologiczna, tożsamość

Abstrakt

Celem niniejszego badania była próba wykrycia mechanizmu pośredniczącego w związku między sumiennością a lękiem. Mediatorem w testowanym modelu była klarowność koncepcji siebie, która wyraża stopień pewności, stabilności i koherencji przekonań o sobie. Do pomiaru zmiennych wykorzystano kwestionariusz IPIP-BFM-50, Skalę Lęku-Cechy oraz Skalę Klarowności Koncepcji Siebie. W badaniu wzięło udział 360 osób, w tym 70% kobiet (wiek: M = 36,0; SD = 15,31). Teoretycznym punktem odniesienia jest model entropii psychologicznej (EMU) Hirsha i współpracowników, z którego można wnioskować, że spójne i klarowne struktury przekonań o sobie zmniejszają niepewność i lęk poprzez redukcję konkurujących afordancji. Analiza statystyczna wykazała, że postulowany model mediacji jest trafny. Klarowność koncepcji siebie w znacznym stopniu pośredniczy w związku pomiędzy sumiennością a lękiem. Prezentowane badanie dowodzi, że klarowność koncepcji siebie jest istotnym mechanizmem pośredniczącym w tej relacji, co ma istotne implikacje zarówno teoretyczne, jak i kliniczne.

Bibliografia

Anderson K.W., McLean P.D. (1997). Conscientiousness in depression: Tendencies, predictive utility, and longitudinal stability. Cognitive Therapy and Research, 21(2), 223–238.

Asmundson G.J.G., Katz J. (2009). Understanding the co-occurrence of anxiety disorders and chronic pain: State-of-the-art. Depression and Anxiety, 26(10), 888–901.

Batory A., Brygoła E., Oleś P. (2016). Odsłony tożsamości. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Byrne Z.S., Stoner J., Thompson K.R., Hochwarter W. (2005). The interactive effects of conscientiousness, work effort, and psychological climate on job performance. Journal of Vocational Behavior, 66(2), 326–338.

Campbell J.D., Trapnell P.D., Heine S.J., Katz I.M., Lavallee L.F., Lehman D.R. (1996). Self-concept clarity: Measurement, personality correlates, and cultural boundaries. Journal of Personality and Social Psychology, 70(1), 141–156.

Cicero D.C. (2017). Self-concept clarity and psychopathology. W: J. Lodi-Smith, K.G. DeMarree (red.), Self-concept Clarity: Perspectives on Assessment, Research, and Applications (s. 219–242). Springer.

Cieciuch J., Łakuta P., Strus W., Oltmanns J.R., Widiger T. (2022). Assessment of personality disorder in the ICD-11 diagnostic system: Polish validation of the Personality Inventory for ICD-11. Psychiatria Polska, 56(6), 1185–1202.

Conrad N., Patry M.W. (2012). Conscientiousness and academic performance: A mediational analysis. International Journal for the Scholarship of Teaching and Learning, 6(1), Article 8.

Costa P.T., McCrae R.R. (2005). Osobowość dorosłego człowieka: Perspektywa teorii pięcioczynnikowej, przekł. B. Majczyna. Kraków: Wydawnictwo WAM.

DeYoung C.G. (2015). Cybernetic big five theory. Journal of Research in Personality, 56, 33–58.

Erikson E.H. (2004). Tożsamość a cykl życia, przekł. M. Żywicki. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.

Fan J. (2020). Relationships between Five-Factor Personality Model and Anxiety: The effect of conscientiousness on anxiety. Open Journal of Social Sciences, 8, 462–469.

Fite R.E., Lindeman M.I., Rogers A.P., Voyles E., Durik A.M. (2017). Knowing oneself and long-term goal pursuit: Relations among self-concept clarity, conscientiousness, and grit. Personality and Individual Differences, 108, 191–194.

Gray J.A. (1982). The Neuropsychology of Anxiety. Oxford University Press.

Gunderson J.G. (1984). Borderline Personality Disorder. American Psychiatric Press.

Hanley A.W., Garland, E.L. (2017). Clarity of mind: Structural equation modeling of associations between dispositional mindfulness, self-concept clarity, and psychological well-being. Personality and Individual Differences, 106, 334–339.

Hirsh J.B., Mar R.A., Peterson J.B. (2012). Psychological entropy: A framework for understanding uncertainty-related anxiety. Psychological Review, 119(2), 304–320.

Jochmann A., Gusy B., Lesener T., Wolter C. (2024). Procrastination, depression, and anxiety symptoms in university students: A three-wave longitudinal study on the mediating role of perceived stress. BMC Psychology, 12.

Kanwar A., Malik S., Prokop L.J., Sim L.A., Feldstein D., Wang Z., Murad M.H. (2013). The association between anxiety disorders and suicidal behaviors: A systematic review and meta‐analysis. Depression and Anxiety, 30(10), 917–929.

Katon W., Lin E.H.B., Kroenke K. (2007). The association of depression and anxiety with medical symptom burden in patients with chronic medical illness. General Hospital Psychiatry, 29(2), 147–155.

Kotov R., Gamez W., Schmidt F., Watson D. (2010). Linking „big” personality traits to anxiety, depressive, and substance use disorders: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 136(5), 768–821.

Krasucki J. (2024). Kim jestem, dokąd zmierzam? Związek między wrażliwością duchową a koncepcją siebie w fazie stającej się dorosłości. Ogrody Nauk i Sztuk, 14, 17–34.

LeDoux J. (2017). Lęk. Neuronauka na tropie źródeł lęku i strachu, przekł. K. Wołoszyn-Hohol, M. Hohol. Kraków: Copernicus Center Press.

Liu T., Liu Z., Zhang L., Mu S. (2022). Dispositional mindfulness mediates the relationship between conscientiousness and mental health-related issues in adolescents during the COVID-19 pandemic. Personality and Individual Differences, 184, Article 111223.

Lonigan C.J., Vasey M.W., Phillips B.M., Hazen R.A. (2004). Temperament, anxiety, and the processing of threat-relevant stimuli. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 33(1), 8–20.

Marmorstein N.R. (2007). Relationships between anxiety and externalizing disorders in youth: The influences of age and gender. Journal of Anxiety Disorders, 21(3), 420–429.

Nikcevic A., Marino C., Kolubinski D., Leach D., Spada M. (2020). Modelling the contribution of the Big Five personality traits, health anxiety, and COVID-19 psychological distress to generalised anxiety and depressive symptoms during the COVID-19 pandemic. Journal of Affective Disorders, 279, 578–584.

Paul K.I., Moser K. (2009). Unemployment impairs mental health: Meta-analyses. Journal of Vocational Behavior, 74(3), 264–282.

Peterson J.B. (2021). Mapy sensu. Architektura przekonań, przekł. R. Sigrist. Freedom Publishing.

Piksa M., Kosiorowska E., Golonka K. (2020). Skala Lęku: Cecha (SL-C). Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pilarska A. (2012). Ja i tożsamość a dobrostan psychiczny. Poznań: Wydawnictwo Naukowe WNS UAM.

Pilarska A., Suchańska A. (2013). Strukturalne właściwości koncepcji siebie a poczucie tożsamości: Fakty i artefakty w pomiarze spójności i złożoności koncepcji siebie. Studia Psychologiczne, 51(1), 29–42.

Rattansi A., Phoenix A. (2005). Rethinking youth identities: Modernist and postmodernist frameworks. Identity: An International Journal of Theory and Research, 5(2), 97–123.

Roepke S., Schröder-Abé M., Schütz A., Jacob G., Dams A., Vater A., Rüter A., Merkl A., Heuser I., Lammers C.-H. (2011). Dialectic behavioural therapy has an impact on self-concept clarity and facets of self-esteem in women with borderline personality disorder. Clinical Psychology & Psychotherapy, 18(2), 148–158.

Sass L.A., Parnas, J. (2003). Schizophrenia, consciousness, and the self. Schizophrenia Bulletin, 29(3), 427–444.

Schwartz S.J., Klimstra T.A., Luyckx K., Hale W.W., Frijns T., Oosterwegel A., van Lier P.A.C., Koot H.M., Meeus W.H.J. (2011). Daily dynamics of personal identity and self-concept clarity. European Journal of Personality, 25(5), 373–385. https://doi.org/10.1002/per.795

Sikora K. (2008). Tożsamość jako przedmiot badań psychologii. Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Spielberger C.D., Gorsuch R.L., Lushene R., Vagg P.R., Jacobs G.A. (1983). Manual for the State-Trait Anxiety Inventory. Consulting Psychologists Press.

Strus W., Cieciuch J., Rowiński T. (2014). The Polish adaptation of the IPIP-BFM-50 questionnaire for measuring five personality traits in the lexical approach. Roczniki Psychologiczne, 17(2), 347–366.

Styła R., Jankowski K., Suszek H. (2010). Skala niespójności Ja (SN-Ja). Studia Psychologiczne, 48(2), 31–43.

Suszek H., Fronczyk K., Kopera M., Maliszewski N., Łyś E.A. (2018). Psychometric properties of the Polish version of the Self-Concept Clarity Scale (SCCS). Current Issues in Personality Psychology, 6(3), 181–187.

Tandon M., Cardeli E., Luby J. (2009). Internalizing disorders in early childhood: A review of depressive and anxiety disorders. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 18(3), 593–610.

Vignoles V.L., Schwartz S.J., Luyckx K. (2011). Introduction: Toward an integrative view of identity. W: S. Schwartz, K. Luyckx, V.L. Vignoles (red.), Handbook of Identity Theory and Research (s. 1–30). Springer.

Weber M. (2010). Etyka protestancka a duch kapitalizmu, przekł. J. Prokopiuk. Warszawa: Aletheia.

Wojtynkiewicz E. (2018). Tożsamość osób uzależnionych od alkoholu. Alkohol i Narkomania, 31, 125–146.

Peterson J.B. (2017, May 8). 2017 Personality 20: Biology & Traits: Orderliness/Disgust/Conscientiousness [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=MBWyBdUYPgk&t=984s (dostęp: 15.05.2024).