Odeski Oddział Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego: powstanie i początki działalności - Dobrovolska Viktoriiа (Przegląd Nauk Historycznych, 2023)
Publiczne Towarzystwa Naukowo-Techniczne w Imperium Rosyjskim w drugiej połowie XIX w. stały się przełomowym fenomenem historii społeczno-gospodarczej, odzwierciedlającym procesy ważne dla ówczesnego społeczeństwa. Reformy lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XIX w. zrodziły potrzebę zjednoczenia kompetentnych sił w celu rozwiązania palących problemów naukowych i technicznych. Celem artykułu jest zbadanie roli Odeskiego Stowarzyszenia Inżynierów i Architektów w rozwoju przemysłowym wybrzeża Morza Czarnego w latach sześćdziesiątych XIX w. i wyjaśnienie procesu przekształcania tej organizacji w Odeski Oddział Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego w latach 1868–1871. W badaniu wykorzystano metody historyczno-genetyczne i historyczno-systemowe. Problem ten nie był podejmowany przez historyków ukraińskich. Udowodniono, że to właśnie w Odessie, na długo przed utworzeniem Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego, ogłoszono pierwsze inicjatywy zjednoczenia specjalistów z dziedzin technicznych w celu wspólnego rozwiązywania problemów regionu. Wskazano przesłanki powstania Odeskiego Stowarzyszenia Inżynierów, Techników i Architektów i główne kierunki jego działalności. To Stowarzyszenie było niezależną organizacją, która zachowała tę niezależność przez całe swoje istnienie. Wyjaśniony został proces przekształcenia towarzystwa w Odeski Oddział Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego w latach 1868–1871 oraz kształtowania się jego struktury organizacyjnej. Przedstawiono chronologię powstania tego oddziału, a także rolę władz centralnych i lokalnych w jego organizacji. Zwraca się uwagę na wiodącą rolę pełnoprawnego członka Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego, odeskiego inżyniera wojskowego, podpułkownika M. Deppa w organizacji Oddziału Odeskiego. Stwierdzono, że oddział ten działał zgodnie z „Instrukcją dla odeskiego oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego”, która uwzględniała specyfikę lokalną i została zatwierdzona przez walne zgromadzenie Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego w Sankt Petersburgu. Rosyjskiemu Towarzystwu Technicznemu w Sankt Petersburgu urzędnicy z Odessy przekazywali jedynie plany działań i raporty z ich wyników. Dzięki organizacji Odeskiego Stowarzyszenia Inżynierów, Techników i Architektów, które później przekształciło się w Odeski Oddział Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego, naukowcom w praktyce zostały stworzone realne możliwości owocnej współpracy i efektywnej pracy.