Europejski Trybunał Praw Człowieka jako determinant ochrony praw człowieka w systemie europejskim – aspekty wybrane

Karol Bogdański^*

The European Court of Human Rights as a Determinant of Human Rights Protection in the European System – Selected Aspects

1

Celem niniejszej publikacji jest omówienie wybranych aspektów aktualnej problematyki, związanej z dynamicznym wpływem orzecznictwa oraz działalności Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na sferę ochrony praw podmiotowych. Zdaniem autora istotne jest przybliżenie wybranych aspektów funkcjonowania instytucji ETPC. Autor w tekście stosuje metodę komparatystyczną, dogmatycznoprawną oraz metodę hermeneutyczną połączoną z metodą logiczno-dedukcyjną. Pozwala to wyczerpująco przedstawić wybrane przez autora zagadnienia omawiane w dalszej części tekstu. Podczas starań wypracowania systemu europejskiego przełomowym momentem było utworzenie przez 10 krajów Rady Europy, czyli organizacji międzynarodowej, której celem jest ochrona praw człowieka, demokracji oraz promowanie jedności w Europie. Omawiany temat stanowi liczne przedmioty badań naukowych^[1]. Siedzibą Rady jest Strasburg (Francja). Rada Europy skupia się na wspólnych aspektach problematycznych, występujących wśród państw wspólnotowych. Głównym obszarem zainteresowania Rady Europy pozostają prawa człowieka oraz monitorowanie ich przestrzegania, jednak szeroko pojętą uwagę Rada skupia również wokół praw mniejszości, np. mniejszości etnicznych, praw migrantów czy też kwestiach zdrowotnych^[2]. W skład Rady Europy wchodzi m.in. Komisarz Praw Człowieka Rady Europy, czyli organ pełniący funkcję wspierającą dla członkowskich instytucji ombudsmańskich wraz z innymi instytucjami zajmującymi się monitorowaniem i przestrzeganiem praw podstawowych^[3]. W 1950 r. doszło do przyjęcia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, która jest centralnym aktem prawa europejskiego, stanowiącym gwarant praw i wolności oraz ich poszanowania we wszystkich państwach członkowskich^[4]. Ustanawia ona rozbudowany mechanizm kontroli przestrzegania praw i wolności oraz tworzy sieć obiektywnych obowiązków, które korzystają ze „zbiorowego zagwarantowania”^[5]. Priorytetowym celem dla kształtujących się mechanizmów ochronnych było ustanowienie efektywnego, niezależnego i międzynarodowego organu prawnego, którego podstawowym zadaniem było rozstrzyganie międzynarodowych sporów^[6].

2

Integralnym elementem mechanizmu przewidzianego w Konwencji było powołanie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, niezależnego organu sądowego, mającego za zadanie monitorowanie przestrzegania postanowień konwencji oraz rozstrzyganie w sytuacjach ich naruszenia^[7]. Skupiając się szerzej nad analizą uregulowań dotyczących ETPC w EKPC, należy przyjrzeć się rozdziałowi drugiemu^[8]. W rozdziale drugim określono budowę ustrojową ETPC, właściwość spraw, w których przedmiocie orzeka Trybunał. Niniejszy rozdział określa również całą procedurę postępowania przed Trybunałem, jak i rodzaj wydawanych przez niego orzeczeń. Protokołem dodatkowym nr 16 (z 1.08.2018 r.) do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka^[9], podpisanym 2 października 2013 r., wprowadzono możliwość, by sądy i trybunały krajowe państw-stron w przypadku toczącego się postępowania zwracały się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o wydanie opinii doradczej. Choć mechanizm ten przypomina instytucję pytań prejudycjalnych kierowanych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jego charakter jest bardziej ograniczony^[10]. Protokół wszedł w życie 1 sierpnia 2018 r., po ratyfikacji przez dziesięć pierwszych państw. Obecnie obowiązuje w 22 z 46 krajów należących do Rady Europy – Polska jednak nie należy do tej grupy. Trybunał rozpatruje sprawy przede wszystkim ze skarg indywidualnych, choć oczywiście dozwolone są skargi międzypaństwowe, to te pierwsze stanowią znaczną większość spraw zawisłych przed ETPC^[11]. Skarga indywidualna przysługuje każdemu, w którego ocenie doszło do naruszeń postanowień zawartych w omawianej konwencji^[12]. Prawo do wniesienia skargi jest również sposobem monitorowania wykonywania postanowień konwencji. Instytucja ta nawiązuje do istniejącej w polskim systemie prawnym skargi konstytucyjnej, wnoszonej do Trybunału Konstytucyjnego.

3

Art. 38 EKPC^[13] stanowi o obowiązku współpracy układających się Stron z Trybunałem^[14], źródło tego obowiązku przywołane powyżej określa pozytywną przesłankę dla skarżącego, ponieważ państwo niewywiązujące się z postanowień konwencji, w trakcie postępowania przed ETPC, jest kwalifikowane jako jej naruszenie. Przechodząc do problematyki wykonywania orzeczeń Trybunału, w momencie, kiedy państwo np. nie podejmuje współpracy, ignoruje żądania w sprawie zawisłej przed ETPC. Jednak warto wskazać, że w sytuacji, kiedy doszło do wydania orzeczenia w sprawie, a państwo wykonuje orzeczenie jedynie częściowo, to wówczas nie można mówić o naruszeniu art. 38 konwencji^[15]. W doktrynie wskazuje się, że obowiązek współpracy winien być egzekwowany w pełnym zakresie, tj. we wspomnianych wyżej przypadkach, bez wyjątków, o których wypowiadał się trybunał^[16]. Natomiast w przypadku, kiedy państwo odmawia wykonywania orzeczenia, zasłaniając się przepisami krajowymi, w świetle reguły określonej we wspomnianym wyżej postanowieniu konwencji i orzecznictwa trybunału, takie ustosunkowanie się państwa wobec wyroku może być uznane jedynie wyjątkowo^[17]. ETPC wielokrotnie w swoim orzecznictwie zajmował się jurysdykcją dotyczącą takich sytuacji jak przekazanie dokumentów. Reasumując, państwo nie ma podstaw do uchylania się od żądania określonego przez ETPC, nawet jeśli pod uwagę bierzemy dokumenty z nadaną klauzulą tajności.

4

W kontekście powyższych rozważań zasadnym wydaje się poddanie analizie praktyki wykonywania orzeczeń ETPC przez władze polskie. W ramach niniejszej analizy przedstawiony zostanie Raport z wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przez Polskę za 2023 r. (stan na dzień 31.12.2023 r.)^[18]. Omawiany raport został sporządzony przez Pełnomocnika Ministra Spraw Zagranicznych do spraw Postępowań przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, na podstawie § 2 ust. 1 pkt 4 Zarządzenia nr 73 Prezesa Rady Ministrów z 19.07.2007 r. w sprawie utworzenia Zespołu do spraw Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Przedstawienie niniejszego raportu pozwoli na ocenę skuteczności wykonywania orzeczeń ETPC. W 2023 r. Polska była przedmiotem 81 niekorzystnych orzeczeń (na 261 skarg) oraz 38 orzeczeń korzystnych (na 991 skarg), natomiast rządowi zakomunikowano 421 nowych skarg^[19]. W omawianym okresie zaobserwować możemy trend spadkowy, w 2023 r, do Trybunału wpłynęło ok. 300 skarg mniej niż w 2022 r., wówczas do rozpoznania zostało przedstawionych 2889 skarg wniesionych przeciwko Polsce, przywołać dla porównania można również dane za lata 2020. – 1628 skarg, 2019 r. – 1834 skargi^[20]. We wskaźniku liczby skarg, opracowanym przez Trybunał, liczba skarg przypadająca średnio na jednego obywatela wyniosła 0,50, podczas gdy średnia europejska to jest 0,41. Lata poprzednie ukazywały większy wynik wskaźnika średniej europejskiej, bowiem w 2022 r. wynosiła 0,54. Polska zajęła 23 miejsce wśród państw członkowskich pod względem wpływających nowych skarg w przełożeniu na liczbę ludności. Sprawy przeciwko Polsce zawisłe przed ETPC stanowiły 2,4% wszystkich skarg^[21]. Jeśli chodzi o materię wniesionych skarg, to dane wynikające z raportu nakreśliły następujący zarys: 239 skarg dotyczyło przewlekłości postępowania oraz braku skutecznego środka odwoławczego (szczegółowo 142 sprawy dotyczące przewlekłości postępowań cywilnych, 90 spraw dotyczących przewlekłości postępowań karnych oraz 6 spraw dotyczących przewlekłości postępowań administracyjnych i 1 sprawa z zakresu przewlekłości postępowania dyscyplinarnego), przed trybunałem zawisły również skargi dotyczące wymiaru sprawiedliwości w liczbie 115 takich spraw^[22]. Były to najliczniejsze obszary, w których zakresie wnoszono skargi. Raport omawia również skargi na postępowania z udziałem cudzoziemców oraz skargi dotyczące praw dostępu do sądu, jak również sprawy dotyczące praw osób osadzonych, prawa do poszanowania wolności i bezpieczeństwa osobistego, stanowiły one jednak mniejszość przedmiotów spraw. W 2023 r. Trybunał orzekał 121 razy w sprawie 1254 skarg, w tym 38 orzeczeń korzystnych dla rządu ws. 991 skarg, następnie 81 orzeczeń niekorzystnych dla rządu ws. 261 skarg. Jeśli chodzi o samą kwestię wykonywania orzeczeń, Komitet Rady Ministrów Europejskich zakończył nadzór nad 50 orzeczeniami ETPC i tym samym uznał, że Polska podjęła niezbędne, wyczerpujące działania celem wykonania orzeczenia^[23]. Z końcem 2023 r. Trybunał przeciwko Polsce, w trybie wykonawczym, orzekał 131 razy (tym 111 wyroków i 20 decyzji zatwierdzających ugody), czyli o 6 spraw więcej niż pod koniec 2022 r.^[24]

5

Na poziomie doktrynalnym szczególne kontrowersje budzi kwestia współistnienia dwóch sądów międzynarodowych w Europie – ETPCz i TSUE^[25], niezazębiające się, ale działające z wzajemnym poszanowaniem obszaru działania^[26]. Mimo szerokiego zakresu, jaki obejmuje prawo UE, nie da się uniknąć naruszeń m.in. w zakresie materii praw człowieka. Zasadnym w tym miejscu jest postawienie pytania, który z organów powinien mieć „ostatnie zdanie”^[27]. Istotnym elementem funkcjonowania ETPC jest relacja z systemem ochrony praw człowieka w UE, ponieważ należy zauważyć, że UE nie jest stroną EKPC, więc do tego momentu nie ma ona zdolności, aby kierować do Trybunału skargi, które kierowane są przeciwko UE. Wobec tego żywo powraca temat przystąpienia UE do EKPC, jednak prace w tym zakresie są cały czas obecne na kanwie prawa europejskiego^[28]. Sam pomysł przystąpienia UE do EKPC zrodził się w połowie lat 70. ubiegłego wieku, wtedy już TSUE w swej opinii nr 2/94 zwrócił uwagę, że w tamtejszym stanie prawnym żaden z przepisów ówczesnego prawa unijnego nie upoważniał UE do stanowienia przepisów lub zawierania umów, które miały traktować o ochronie praw człowieka^[29]. W takim stanie prawnym przystąpienie do EKPC było możliwe jedynie na mocy zmiany traktatów. Nie wyniosło to omawianego zagadnienia do rzeczywistych działań, a jedynie przyjęcia stanowiska, iż UE szanuje gwarantowane przez EKPC prawa podstawowe^[30]. Po negatywnej opinii pomocniczej nr 2/1331^[31], wydanej przez TSUE, orzekł on, iż porozumienie w sprawie przystąpienia UE do EKPC nie jest zgodne z art. 6 ust. 2 TUE ani z Protokołem (nr 8) dotyczącym artykułu 6 ustęp 2 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie przystąpienia Unii do EKPC. TSUE uzasadniał swoje stanowisko, argumentując, że przystąpienie UE do EKPC może godzić w szczególne cechy prawa unijnego oraz jego autonomię, TSUE powziął również wątpliwości co do trybu wydawania opinii doradczych przez ETPC, bowiem zgodnie z art. 267 TFUE^[32] prerogatywa do wykładni prawa UE przysługuje wyłącznie TSUE. W myśl Protokołu nr 16 podobne uprawnienie zostało przyznane ETPC, co wywołało wiele kontrowersji z tym związanych. Wątpliwości z przystąpieniem UE do EKPC wzbudziło również możliwe naruszenie art. 344 TFUE, a to przez art. 33 EKPC. Przedmiotowy problem w ocenie TSUE mógłby doprowadzać do sporów między państwami członkowskimi lub między nimi a Unią z powodu kwestionowania prawa UE^[33]. W opinii podnoszono również problem dotyczący zasad funkcjonowania procedury współpozwania, postanowienia te nie gwarantują zachowania szczególnych cech UE. Rozwijając tę kwestię, wyjaśnić należy założenie działania UE lub państw członkowskich w charakterze współpozwanych w sprawie zawisłej przed ETPC, ponieważ musiałyby one przedstawić pozytywną przesłankę do uznania ich za stronę. ETPC orzeka przede wszystkim w świetle uwiarygodnienia faktów, które dalej służyłyby do dopuszczenia w sprawie. Rodzi to pewien problem, bowiem zgodnie z takim działaniem kontrolnym, przeprowadzanym przez ETPC, zostałby on zmuszony do oceny prawa UE, a to podlega zastrzeżeniu dla TSUE^[34]. Wobec powyższego w opinii stwierdzono problem ze skutecznym wydaniem wiążącej, dla UE lub państwa, decyzji. Zdecydowanie stwierdzić można, iż relacje EKPC z prawem UE oraz ETPC z TSUE pozostają w pewnych rozbieżnościach. Powyższa sytuacja zdecydowanie utrudniła integrację dwóch systemów ochrony praw człowieka. Stanowisko wyrażone przez TSUE zaznaczyło działanie na rzecz ochrony autonomii prawa UE, Trybunał wykazał wiele wątpliwości i wskazał na liczne potencjalne konflikty EKPC z prawem unijnym^[35]. Mimo pewnych rozbieżności kompetencyjnych TSUE oraz ETPC dążą do harmonizacji standardów ochrony praw jednostki. W praktyce TSUE coraz częściej korzysta z dorobku orzeczniczego ETPC, zwłaszcza przy interpretacji przepisów Karty Praw Podstawowych UE, co sprzyja konwergencji w zakresie podstawowych wartości, takich jak prawo do sądu, wolność wypowiedzi czy zakaz nieludzkiego traktowania^[36].

6

W końcowej części niniejszego tekstu warto przyjrzeć się kształtowaniu orzecznictwa ETPC na przykładach skarg, których przedmiotem były roszczenia z bardzo szerokim przekrojem naruszeń praw człowieka określonych w EKPC. Zakres jurysdykcji Trybunału rozciąga się na liczne ciekawe przypadki. Dalsza część wykaże wybrane przykłady takich orzeczeń. Swoim orzecznictwem z 13.03.2013 r. ETPC w sprawie Neij i Sunde Kolmisoppi v. Szwecja^[37] uznał skargę za niedopuszczalną z powodu jej oczywistej bezzasadności. Przedmiotem skargi była sprawa „The Pirate Bay”, serwisu internetowego, który umożliwiał użytkownikom przesyłanie, pobieranie i udostępnianie różnych plików cyfrowych. Frederik Neij i Peter Sunde Kolmisoppi w 2008 r. zostali oskarżeni o popełnienie licznych przestępstw przeciwko prawom autorskim. Podczas trwania procesu do sprawy oskarżonych dołączały firmy z branży rozrywkowej, które to wniosły prywatne skargi. W kwietniu 2009 r. Sąd Rejonowy w Sztokholmie skazał obu na rok więzienia i uznał ich wspólną, wraz z innymi oskarżonymi, odpowiedzialność za szkody w wysokości ok. 3,3 miliona euro. W listopadzie 2010 r. Sąd Apelacyjny w Svea złagodził im kary więzienia, ale równocześnie podniósł kwotę odszkodowań do ok. 5 milionów euro. W przedmiotowej sprawie skarżący wywodzili, że skazanie ich za powyższe przestępstwa stanowiło bezprawne naruszenie wolności wypowiedzi. Uzasadniając swoje stanowisko, oskarżeni wskazali, iż nie mogą oni odpowiadać za to, w jaki sposób z serwisu „The Pirate Bay” korzystają jego użytkownicy^[38]. Tłumaczyli, że pierwotnym zamysłem powstania powyższego serwisu była wymiana legalnych danych przez sieć Internet. Zdaniem linii obrony oskarżonych, która miała na celu wykazanie odpowiedzialności za przestępstwo tych, którzy te materiały udostępniali, oni nie powinni w tej sprawie odpowiadać. Skarżący zarzucili naruszenie art. 10 EKPC (wolność wyrażania opinii), w swoim stanowisku wskazali niniejszy przepis jako gwarant prawa do oferowania usług w Internecie, który może zostać wykorzystany w celach zarówno legalnych, jak również tych nielegalnych. W statystykach raportowanych przez ETPC zauważamy, że skargi dotyczące ingerencji w wolność wyrażania opinii, przekazywania informacji oraz wolności słowa są jedynymi z najczęściej powoływanych przez występujących ze skargami do Trybunału^[39]. Skargi kierowane w przywołanym powyżej zakresie są również tymi, które są najczęściej uznawane jako „oczywiście bezzasadne”. Art. 10 ust. 2 EKPC stanowi: „korzystanie z tych wolności […] może podlegać takim wymogom formalnym, warunkom, ograniczeniom i sankcjom, jakie są przewidziane przez ustawę i niezbędne w społeczeństwie demokratycznym w interesie bezpieczeństwa państwowego, integralności terytorialnej lub bezpieczeństwa publicznego ze względu na konieczność zapobieżenia zakłóceniu porządku lub przestępstwu, z uwagi na ochronę zdrowia i moralności, ochronę dobrego imienia i praw innych osób oraz ze względu na zapobieżenie ujawnieniu informacji poufnych lub na zagwarantowanie powagi i bezstronności władzy sądowej”. Trybunał w myśl powyższego przepisu zobowiązany jest do oceny prawidłowości wyważenia praw różnych podmiotów przez władze krajowe. Zapadła decyzja w sprawie Neij i Sunde Kolmisoppi v. Szwecja jest orzeczeniem zdecydowanie istotnym. Orzeczenie dotyczy Internetu, więc Trybunał musiał zająć stanowisko w przedmiotowej sprawie, zwłaszcza w obliczu szybkiego rozwoju Internetu – z każdym rokiem będzie rodzić się coraz więcej wątpliwości materii prawnej i stosowania progresywnej wykładni^[40]. ETPC w przedmiotowej sprawie uznał, że ze względu na swoją dostępność i możliwości w sferze przechowywania i przekazywania ogromnych ilości informacji, Internet odgrywa ważną rolę w zwiększeniu społecznego dostępu do wiadomości i ułatwianiu dzielenia się informacjami i ogólnego rozpowszechniania ich, a art. 10 odnosi się nie tylko do treści informacji, ale również do środków ich przekazywania lub odbierania, jako każde ograniczenie nałożone na środki z konieczności oznacza ingerencję w prawo do otrzymywania i przekazywania informacji. Trybunał uznał, że istniały ważne względy przemawiające za ograniczeniem wolności wypowiedzi skarżących. Ponadto, sądy szwedzkie przedstawiły istotne i wystarczające powody do uznania, że działania skarżących na ich komercyjnej stronie internetowej TPB oznaczały zachowanie przestępcze wymagające odpowiedniego ukarania. Uzasadniło to zdaniem Trybunału taką ingerencję, zwrócono również uwagę na to, że skazanie nastąpiło w sposób prawnie uzasadniony i wykonywało ochronę praw autorskich^[41]. Warto wspomnieć, że do skazanych kierowano uprzednio żądania usunięcia materiałów podlegających ochronie prawa autorskiego. Takie żądania nie zostały spełnione, a kara została wymierzona oskarżonym w sposób proporcjonalny, więc w konsekwencji skarga podlegała odrzuceniu. Sprawa Neij i Sunde Kolmisoppi v. Szwecja porusza kwestię wymiany plików w Internecie, ETPC stwierdził podleganie takiej wymiany ochronie konwencji^[42]. Omawiana sprawa może wywoływać kontrowersje zarówno w nauce, jak i orzecznictwie z powodu swojej specyficznej wykładni prawa, dokonanej przez Trybunał. Rozważania ETPC skupiają się również w kręgu prawa do sądu. Kolejna omawiana sprawa dotyczyła naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego, w wyniku którego skarżący został skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania za psychiczne znęcanie się nad swoimi dziećmi poprzez poddawanie ich nadmiernym praktykom religijnym. Sprawa jest związana z konstytucyjnym gwarantem z art. 45 Konstytucji RP^[43] oraz gwarantowanego na szczeblu międzynarodowym prawa do rzetelnego procesu sądowego, czyli art. 6 EKPC. W skardze D. Cupiał zarzucił polskim sądom niezachowanie odpowiedniego uzasadnienia wyroku, realizowanego w zakresie prawa do rzetelnego rozstrzygnięcia procesu. Sprawa Cupiał v. Polska^[44] dotyczyła postępowania o dopuszczenie się, przez skarżącego, znęcania psychicznego nad żoną oraz trójką dzieci. Dokładniej mówiąc, chodziło o poddawanie rodziny nadmiernym praktykom religijnym przez oskarżonego. Zarzuty przedstawione przez zawiadamiającą żonę, dotyczące wyżej przywołanych czynów zostały potwierdzone w opiniach psychologicznych i pedagogicznych oraz przez powołanego w sprawie biegłego psychologa. Z opinii wynikało, że dzieci oskarżonego wykazywały oznaki zaburzeń emocjonalnych charakterystycznych dla ofiar przemocy psychicznej. Prokurator w dniu 26 marca 2007 r. przedstawił skarżącemu zarzut znęcania się nad osobami najbliższymi, tj. o czyn z art. 207 § 1 kodeksu karnego^[45]. Podczas trwania postępowania przed sądem pierwszej instancji uzyskano kolejne opinie dotyczące dzieci, przeprowadzono również dowody z przesłuchania świadków. Na rozprawie najstarsza córka oskarżonego złożyła korzystne dla niego zeznania, wskazując m.in., że ojciec nie znęcał się nad dziećmi, a po uzyskaniu pełnoletniości, jeszcze w trakcie trwania procesu, zamieszkała z ojcem. Sąd skazał skarżącego na karę jednego roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres trzech lat, a następnie Sąd Okręgowy w Lublinie utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji^[46]. Sąd odwoławczy uznał, że Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił materiał dowodowy i ustalił stan faktyczny sprawy. W przedmiotowej sprawie ETPC ocenił, że sądy krajowe niewłaściwie uzasadniły rozstrzygnięcie w zakresie materii wolności i uznał skargę za dopuszczalną. Trybunał stwierdził, iż art. 6 gwarantuje prawo do rzetelnego procesu, to nie ustanawia żadnych zasad dotyczących dopuszczalności dowodów, która jest przede wszystkim kwestią podlegającą regulacji prawa krajowego^[47]. Zgodnie z przyjętym i utrwalonym orzecznictwem ETPC wyroki sądów powinny zawierać odpowiednio sporządzone uzasadnienie, dokładne określenie zakresu tego obowiązku powinno wynikać z okoliczności danej sprawy. Realia sprawy Cupiał v. Polska sprowadziły przez Trybunał uwagę na kwestię ustalenia przez sądy krajowe, czy praktykowane przez oskarżonego czyny mogły stanowić „niebezpieczne praktyki”. Sądy pierwszej oraz drugiej instancji, uznając skarżącego za winnego, ustaliły i uznały jego praktyki za niebezpieczne. Zostało to stwierdzone na podstawie opinii biegłych i zeznań świadków. W analizowanym orzeczeniu ETPC zwrócił szczególną uwagę na sposób, w jaki sądy krajowe traktowały opinie biegłej psycholog. Skarżący wielokrotnie kwestionował jej bezstronność, zarówno w toku postępowania krajowego, jak i przed Trybunałem, jednak jego zarzuty były ignorowane bądź odrzucone bez szczegółowego uzasadnienia. Trybunał podkreślił, że niemal wszystkie opinie psychologiczne sporządzone w sprawie dzieci skarżącego pochodziły od tej samej biegłej, która brała czynny udział w postępowaniu nie tylko jako autorka opinii psychologicznych, lecz także jako psycholog obecny przy przesłuchaniach małoletniego w tzw. warunkach niebieskiego pokoju. W ocenie Trybunału, w kontekście zaawansowanego konfliktu rodzinnego oraz istotnego znaczenia opinii psychologicznych dla rozstrzygnięcia sprawy, obowiązkiem sądów krajowych było przeprowadzenie pogłębionej analizy wiarygodności tych dowodów. Zaniechanie to mogło, zdaniem Trybunału, prowadzić do naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego, zagwarantowanego w art. 6 EKPC. Rozstrzygając sprawę, Trybunał zwrócił uwagę na oddalenie zarzutów apelacyjnych obrony odnoszących się do zeznań złożonych przez najstarszą córkę oskarżonego, stawiających go w pozytywnym świetle. ETPC uznał, że sądy na poziomie krajowym niewystarczająco dokładnie zbadały zasadność argumentów skarżącego, a tym samym nie spełniły jednego z wymogów rzetelnego procesu – mianowicie nie przedstawiły odpowiedniego uzasadnienia swoich decyzji^[48]. W związku z powyższym doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji. Trybunał wielokrotnie wypowiadał się w materii omawianej w ramach niniejszej sprawy, chociażby wyrok Wielkiej Izby w sprawie Moreira Ferreira v. Portugalia sformułował wytyczne dotyczące stosowania art. 6 EKPC^[49]. Uzasadnienie powinno skarżącemu przynieść możliwość efektywnego skorzystania z przysługującego prawa do kontroli instancyjnej, a samo uzasadnienie winno być sporządzone tak, aby przejrzyście określić wymaganie realizacji prawa do bycia wysłuchanym i przedstawienia swojego stanowiska w sprawie^[50]. Instytucja uzasadnienia powinna więc być nie tylko formą procesową, ale również budować przekonanie o sprawiedliwości orzeczenia zapadłego w sprawie^[51]. Również potwierdza to orzecznictwo polskich sądów, które potwierdza stanowisko ETPC, m.in. Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie II AKa 255/21^[52] słusznie zauważył, że przy gromadzeniu i ocenianiu dowodów sąd orzekający jest obowiązany uwzględnić okoliczności przemawiające za oskarżonym i przeciw niemu. Powinien dokonać ich oceny z zachowaniem wskazań wynikających z art. 7 kodeksu postępowania karnego. Przesłanki dowodowe, na których opiera się sąd orzekający, muszą być odzwierciedlone w uzasadnieniu orzeczenia i wskazywać, co sąd uznał za udowodnione i wykazać tok oceny poszczególnych dowodów. Wyrok ETPC dowodzi, że prawo strony do rzetelnego uzasadnienia wyroku jest postrzegane integralnie jako część rzetelnego i prawidłowo przeprowadzonego postępowania w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. W ostatecznym wyroku w niniejszej sprawie ETPC stwierdził, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji, wyrok w tej sprawie jest ostateczny^[53]. Na przykładzie analizy powyższych spraw możemy zauważyć kształtującą rolę ETPC jako determinantu sądowej ochrony praw człowieka w obliczu międzynarodowym. Trybunał w swoim orzecznictwie wyznacza ramy postępowania, którymi powinny się kierować sądy i trybunały krajowe, co potwierdza sprawowanie przez niego funkcji kontrolnej nad przestrzeganiem praw podstawowych.