Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica
Czasopismo Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica jest interdyscyplinarnym, międzynarodowym rocznikiem naukowym, afiliowanym przy Instytucie Studiów Wschodnioeuropejskich na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Łódzkiego (Polska). Kontynuuje tradycje dwóch czasopism Uniwersytetu Łódzkiego: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica (wydawanego od 1999 r.) i Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica Rossica (ukazującego się w latach 2003–2024).
Грамматические категории времени и наклонения глагола как проблема обучения переводу с русского на болгарский язык
В настоящей статье рассмотрены ошибки, связанные с грамматическими категориями времени и наклонения глагола в переводах с русского на болгарский язык. Материалом исследования являются студенческие переводы, полученные в процессе обучения художественному переводу, а также конкурсные переводы студентов-русистов из болгарских и зарубежных вузов. Предмет исследования – уровень соответствия категории времени и наклонения глагола в оригинальных текстах и их переводах. Цель настоящей статьи – выявить наиболее распространенные ошибки, связанные с грамматическими категориями времени и наклонения глагола при переводе с русского на болгарский язык. Методом исследования служит дескриптивный метод на основе сопоставительного анализа перевода с оригиналом – анализ формы и содержания текста перевода в сопоставлении с формой и содержанием текста оригинала. В результате проведенного анализа было установлено, что основные ошибки, связанные со временем глагола, состоят в употреблении аориста вместо имперфекта и плюсквамперфекта, а в отношении наклонения – это выбор пересказывательного (несвидетельского) наклонения вместо изъявительного, причем последнее мотивировано формальным сходством русских глаголов в прошедшем времени и болгарских глаголов в пересказывательном наклонении.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Sprawozdanie z konferencji naukowej. VI Sosnowieckie Forum Językoznawcze
Niniejszy tekst dokumentuje przebieg cyklicznie organizowanej konferencji: Sosnowieckiego Forum Językoznawczego. Prelegenci, w tym również studenci i doktoranci, mogli podzielić się rezultatami autorskich badań językoznawczych. Konferencja realizuje ideę naukowego obiegu myśli, dzięki któremu lingwiści mogą nawiązywać współpracę i konfrontować własną działalność naukową z innymi koncepcjami badawczymi. W sprawozdaniu pokrótce zostały opisane wystąpienia wszystkich prelegentów, z uwzględnieniem poruszanej w nich problematyki. Większość wygłaszanych referatów obejmowała analizy porównawcze elementów różnych języków, część z nich koncentrowała się na teorii i praktyce przekładu. Obrady odbywały się w sekcjach. Oprócz wystąpień prelegentów w każdej z sekcji miały miejsce dyskusje między autorami wystąpień a publicznością.
Semantyka słowotwórcza substantywnych derywatów odliczebnikowych (na przykładzie pierwszej dziesiątki w języku rosyjskim)
W pracy omawiane są formacje typu двойка, тройка, десятка, двойня, тройня, четверня, пятерня i t.p. wraz z innymi sufiksami. Jako materiał badawczy posłużyły zarówno współczesne, jak i przestarzałe jednostki językowe oraz regionalizmy, zarejestrowane w słowniku W. Dala. Celem analizy jest wyłonienie działającego w wybranej grupie nominacyjnego oraz semantycznego mechanizmu wraz z odniesieniem do wewnętrznego potencjału językowego. Analiza obejmuje trzy etapy. W pierwszym z nich pod uwagę brane są zaobserwowane formacje słowotwórcze, poczynając od wyrazu единицa, na wyrazie десятка kończąc (model strukturalny Rиц(а) / Rк(а)). W drugim omawiane są formacje typu двойня, тройня, четверня, пятерня (Rн’(а)), w trzecim, podsumowującym, wszystkie pozostałe, uszeregowane w grupy według wspólnego sufiksu. Autor wyciąga wnioski na temat tego, co łączy i różni wspomniane grupy, oraz czym ta lub inna nominacyjna i semantyczna relacja może być uwarunkowana. Określane są także możliwości dalszej, szerszej i bardziej pogłębionej analizy.
Образы детства в творчестве Евгения Сои до и после 2022 года
В данной статье рассматривается эволюция образов детства в поэзии Евгения Сои (известного в социальных сетях как Yessoya) до и после 2022 года. Анализ основан как на опубликованных, так и на неопубликованных стихотворениях поэта, включая материалы из его социальных сетей и личного архива, и учитывает биографический контекст, поколенческий опыт миллениалов, а также социокультурные сдвиги, произошедшие после полномасштабного вторжения России в Украину. В раннем творчестве Сои детство предстает как идиллический и сакрализованный хронотоп, характеризующийся ностальгией, мотивом «вечного настоящего» и обращённостью к личной памяти и внутреннему миру. Однако после 2022 года этот образ претерпевает значительные изменения, приобретая черты травмы, экзистенциального разлома и стремления к восстановлению внутренней целостности. Особое внимание уделяется поэтике Сои как поколенческому голосу русскоязычных постсоветских миллениалов, оказавшихся перед необходимостью резкого перехода от затянувшегося подросткового состояния к взрослости, травмированной крахом утопических представлений о будущем. Таким образом, его поэзия становится свидетельством изменения лирической оптики под влиянием исторической катастрофы, а сам поэт предстает выразителем нового, поколенчески окрашенного взгляда на память, уязвимость и устойчивость. Методологически исследование опирается на теорию хронотопа Михаила Бахтина, а также учитывает работы Валери Сандерс, Генри Дженкинса и исследовательниц поэзии о детстве – Натальи Рябцевой и Надежды Тропкиной. Такой подход позволяет поместить творчество Сои как в контекст постсоветской русскоязычной литературы, так и в более широкий европейский литературный дискурс, в котором осмысляются сакральные и символические измерения детства.
Niedookreśloność w narracji Władimira Putina na temat konfliktu na Ukrainie
Artykuł poświęcony jest niedookreśloności znaczeń występującej w narracji Władimira Putina na temat konfliktu na Ukrainie. Materiał do analizy stanowiło wystąpienie prezydenta Federacji Rosyjskiej dotyczące rozpoczęcia tzw. specjalnej operacji wojskowej z 24 lutego 2022 r., które rozpatrywane jest jako realizacja współczesnej nowomowy. Celem artykułu jest identyfikacja i opisanie przejawów niedookreśloności, stanowiącej jedną z najważniejszych cech nowomowy rosyjskich władz. Wypowiedź Putina została przebadana metodą analizy zawartości, a przy charakterystyce wykorzystywanego w niej słownictwa z uwzględnieniem jego konotacji użyto metodę analizy leksykalno-semantycznej. Analiza funkcji pragmatycznych jednostek leksykalnych (sposobów użycia wyrazów) została przeprowadzona metodą jakościową. W ramach badania weryfikacji poddana została hipoteza, zgodnie z którą poprzez użycie sformułowań o rozproszonej semantyce Putin kreuje zideologizowany obraz rzeczywistości. Obecne w wystąpieniu rozproszenie znaczeń w znacznym stopniu warunkowane jest jednowartościowością nowomowy. Ze względu na podporządkowanie semantyki ocenie w wypowiedziach ważniejsze od znaczenia słów staje się narzucanie znaku wartości oraz określonej interpretacji rzeczywistości.
Rosyjskie konstrukcje wyrażające stan w konfrontacji z językiem polskim
Niniejszy artykuł poświęcony jest analizie konfrontatywnej konstrukcji wyrażających stan w języku rosyjskim i polskim. W związku z tym, że predykatywy ze znaczeniem stanu w gramatyce rosyjskiej zostały wyodrębnione jako odrębna część mowy, zakres użycia tych leksemów jest o wiele szerszy niż w języku polskim i zauważalna jest większa frekwencja ich tworzenia zarówno w literaturze pięknej, jak i w mowie potocznej. Dlatego też aktualny wydaje się problem opisu ekwiwalencji rosyjskich predykatów stanu w języku polskim. Problematycznymi przy przekładzie na język polski mogą być konstrukcje z takimi predykatami jak совестно, обидно, досадно, любопытно, смешно, славно, itp. Przeprowadzone badania pokazują, że język rosyjski odznacza się większą tendencją do syntetyzowania znaczeń stanowych i oceniających, podczas gdy w języku polskim można zaobserwować częstsze rozgraniczanie tych dwóch znaczeń i stosowanie odmiennych konstrukcji składniowych, wynikających ze specyfiki morfologicznej leksemów, pełniących funkcję predykatu. Przykłady do analizy zostały wyekscerpowane z rosyjskich utworów literackich na podstawie narodowego korpusu języka rosyjskiego oraz ich przekładu w równoległym korpusie języka polskiego.
Chronotop jako model twórczy artystycznej antropologii starzenia się w dramacie Dmitrija Lipskerowa "Елена и Штурман" i opowiadaniu "Незнакомец"
Artykuł jest próbą analizy struktury chronotopu w twórczości Dmitrija Lipskerowa. Chronotop jest postrzegany jako warstwa strukturalno-semantyczna, która nie tylko pełni funkcję porządkującą zdarzeniowość, lecz także zyskuje właściwości zamkniętego i płynnego kontinuum, w którym przeszłość i teraźniejszość stapiają się w całość, a subiektywna percepcja rzeczywistości staje się fragmentaryczna i ulotna. Tak skonstruowana czasoprzestrzenna kompozycja świata przedstawionego umożliwia postrzeganie starości jako procesu utraty fundamentu ontologicznego oraz dezintegracji tożsamości, w którym cielesność nabiera cech wyobcowania i symulakrum.
Освоенность слова и его акцентная характеристика
В статье рассматривается действие прагматического фактора при постановке ударения в современном русском языке. Прагматический фактор проявляется в отношении говорящего или определенной группы говорящих к словам родного языка. Вследствие действия данного фактора лексика делится на освоенную и неосвоенную. Освоенные слова имеют нетривиальную акцентную характеристику, то есть испытывают тенденцию к флексийному или подвижному ударению (акцентная парадигма В или С). Неосвоенные слова имеют постоянное ударение на корне или на основе (акцентная парадигма А). С целью выявления возможного влияния прагматического фактора в современном русском языке был проведен анализ высказываний русскоговорящих ютуберов. В ходе исследования были собраны англицизмы и производные от них имена прилагательные, которые поддаются воздействию прагматического фактора. Анализ примеров показывает, что действие данного фактора прослеживается в заимствованных словах, которые в результате процесса ассимиляции поддаются продуктивным языковым процессам и тенденциям.
Obraz i słowo. Wizualne i werbalno-wizualne metafory synestezyjne w wybranych reklamach internetowych
Współczesna reklama, jako dynamiczne i wielowymiarowe medium komunikacji, wykorzystuje różnorodne techniki oraz wyrafinowane metody perswazji, aby oddziaływać na zmysły odbiorcy i wywoływać pożądane reakcje. Jednym z ciekawszych środków artystycznych stosowanych w reklamie jest metafora synestezyjna. Te złożone konstrukcje językowe, odwołujące się do różnych modalności sensorycznych, oferują unikalną perspektywę na relacje między obrazem a tekstem w procesie komunikacji reklamowej. Niniejszy artykuł wprowadza klasyfikację metafor synestezyjnych wykorzystywanych w polskich i rosyjskich reklamach internetowych oraz analizuje na podstawie wybranych przykładów ich rolę w synergii obrazu i języka.
Целью настоящей публикации является изучение лингвистического пуризма, который был ярко отображен в десяти портретах Анны Ахматовой в первом сборнике стихов Вечер (1912). В нем она сфокусировалась на использовании разных методов в селекции и фильтрации слов в поисках своего чистого языка, который должен был продемонстрировать отличительные черты стиля, голоса, дыхания и дикции поэта в русской лирике в первой трети XX века. Лингвистический анализ пуристских портретов Ахматовой показал ее большой интерес ко многим аспектам человеческой активности и к работе лаконичных насекомых, этимология и лексическая семантика которых была собственно русской по своему происхождению и использовалась в сферах непринужденного, а также профессионального общения в петербургском Цехе Поэтов. Эстетическая пурификация разговорного словарного фонда и его синтаксических конструкций создала новое поэтическое пространство, в рамках которого уникальные законы и правила пуризма были применены к стандартным нормам русского языка. Лингвистическая проблематика и результаты исследования могут быть использованы в словарях русской поэзии XX века, а также в ряде других научных работ, посвященных вопросам выбора чистого слова в поэзии Ахматовой.
Językowy obraz procesów poznawczych we frazeologii polskiej (analiza kognitywno-metaforyczna)
Artykuł rekonstruuje językowy obraz procesów poznawczych w polszczyźnie na materiale pięćdziesięciu frazeologizmów. Przyjęto perspektywę kognitywno-metaforyczną oraz analizę semantyczno-pragmatyczną, co pozwala opisać dominujące schematy konceptualne: MYŚLENIE TO WYSIŁEK, MYŚLENIE TO PODRÓŻ, UMYSŁ TO POJEMNIK, ZROZUMIENIE TO ŚWIATŁO oraz MYŚLENIE TO WALKA. Analiza ujawnia, w jaki sposób frazeologizmy denotują czynności intelektualne (rozumowanie, pamięć, podejmowanie decyzji, tworzenie pomysłów), nadając im wymiar przestrzenny, materialny, dynamiczny i konfliktowy. Szczególną rolę przypisano somatyzmom – zwłaszcza metaforycznej realizacji głowy – jako centralnego materiału konceptualnego służącego zarówno magazynowaniu wiedzy, jak i wyrażaniu napięć emocjonalnych. Nowością opracowania jest próba typologizacji metafor konceptualnych związanych z procesami poznawczymi w polszczyźnie oraz rekonstrukcja ich aksjologicznego wymiaru. Wyniki wskazują na silne wartościowanie procesów poznawczych: sprawność intelektualna jest językowo aprobowana, a chaos poznawczy i zapominanie – deprecjonowane. Artykuł zawiera typologię metafor, indeks analizowanych jednostek oraz omówienie funkcji pragmatycznych frazeologizmów. Badanie ma charakter jakościowy; wybór jednostek oparto na kryteriach reprezentatywności w słownikach frazeologicznych.
Muslims on the Volga in the Viking Age. In the Footsteps of Ibn Fadlan, eds. J. Shepard, L. Treadwell, I.B. Tauris, London–New York–Oxford–New Delhi–Sydney 2023, pp. 404
This monograph attempts to address the latest research into relations between Muslims and other Eastern European nations, as conducted in both the West and Russia. This book is an excellent example of a well-prepared collective publication, in which the individual contributions complement each other to form a unified whole. This is not a common practice in the era of collective publications, such as those under the Brill label, where the thematic, geographical or chronological scope is often too broad. Thanks to the editors, however, the monograph includes the findings of researchers from influential Western centres, as well as Russian archaeologists and historians. Their contribution is significant, not least because they regularly conduct research on the sites of events depicted in Ibn Fadlan’s account, and it would be difficult to write on this topic without considering their perspective.
Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Nowogród Wielki. Historyczno-kulturowy przewodnik po średniowiecznej republice, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2019, ss. 266
Książka Nowogród Wielki. Historyczno-kulturowy przewodnik po średniowiecznej republice autorstwa Zofii A. Brzozowskiej i Mirosława J. Leszki (1963–2024) jest efektem projektu naukowego realizowanego w latach 2017–2019. Składa się z przedmowy, dziesięciu rozdziałów, wykazów władców, biskupów i arcybiskupów nowogrodzkich oraz obszernej bibliografii. Autorzy ukazują historię i strukturę republiki nowogrodzkiej, koncentrując się na zabytkach jej stolicy – Nowogrodu Wielkiego, w układzie geograficznym. Dzięki znajomości źródeł, zwłaszcza Latopisu nowogrodzkiego pierwszego, możliwe było odtworzenie także nieistniejących obecnie budowli. Badania terenowe pozwoliły skonfrontować przekazy źródłowe z rzeczywistością. Książka omawia zarówno budowle świeckie, jak i ponad czterdzieści cerkwi, co świadczy o bogactwie i znaczeniu miasta aż do jego podporządkowania Moskwie w 1478 r. i późniejszego zniszczenia przez opryczników Iwana IV w 1570 r. Szczegółowo opisano kreml (Dietiniec), Targ z dziewięcioma cerkwiami, Stronę Sofijską z dwunastoma cerkwiami oraz Stronę Targową z dziewięcioma. W rozdziale końcowym przedstawiono siedem obiektów z okolic miasta. Publikacja nie jest typowym przewodnikiem, lecz oferuje panoramiczny obraz średniowiecznej architektury Nowogrodu Wielkiego. Wzbogacona o mapy, plany i kolorowe zdjęcia, w większości wykonane przez Mirosława J. Leszkę, stanowi cenne uzupełnienie polskich badań nad historią Europy Wschodniej.
Bartosz Juszczak, Językowo-kulturowy obraz przestrzeni miejskiej. Polsko-czesko-rosyjskie diachroniczne studium konfrontatywne, Atut, Wrocław 2021, pp. 230
Artykuł recenzyjny dotyczy monografii Bartosza Juszczaka Językowo-kulturowy obraz przestrzeni miejskiej. Polsko-czesko-rosyjskie diachroniczne studium konfrontatywne (Wrocław: ATUT, 2021), stanowiącej pionierskie opracowanie w zakresie lingwistyki kulturowej i socjolingwistyki miejskiej. Autor zestawia trzy ośrodki: Warszawę, Brno i Moskwę, analizując procesy kształtowania się ich dialektów w kontekście przemian społecznych, politycznych i kulturowych XIX–XX w. W recenzji podkreślono interdyscyplinarność projektu, łączącego analizę językową, kulturową i pamięciową. Szczególnie ważne jest zastosowanie perspektywy diachronicznej oraz wykorzystanie źródeł leksykograficznych (Słownik gwary warszawskiej, Slovník nespisovné češtiny, Язык старой Москвы), które pozwalają ukazać język jako nośnik pamięci zbiorowej i tożsamości miejskiej. Oceniono konsekwencję metodologiczną pracy, inspirowanej koncepcją językowego obrazu świata i teoriami semiotyki przestrzeni. Recenzja wskazuje, że monografia Juszczaka wypełnia lukę w badaniach nad kulturą miejską Słowiańszczyzny, proponując oryginalne ujęcie relacji między językiem, przestrzenią i pamięcią kulturową.
Навігатор з історії України. Русь. Над книжкою працювали Вадим Арістов і Галина Качур. Під керівництвом Ярослава Грицака, Видавничий дім “Портал”, Київ 2024, с. 144
Artykuł recenzyjny poświęcony został omówieniu jednego z dziesięciu tomów serii kijowskiego wydawnictwa „Portal” pt. Nawigator z historii Ukrainy, obejmującej krótkie wprowadzenia do poszczególnych epok w dziejach ziem ukraińskich od czasów najdawniejszych po czasy współczesne. Prezentowany tom jest czwartym z kolei i zawiera przedstawienie okresu znanego w dotychczasowej historiografii jako Ruś przedmongolska lub Ruś Kijowska. W książce opisane zostały wydarzenia z lat 839–1240. W obrębie poszczególnych rozdziałów zamieszczono nie tylko przegląd najważniejszych wydarzeń politycznych i militarnych, ale też nakreślenie zagadnień religijno-kościelnych, społecznych, gospodarczych, prawnych i kulturowych (z zakresu języka, piśmiennictwa, architektury i sztuki). Autorzy tomu opierają swój wywód na analizie bardzo zróżnicowanego materiału źródłowego, obok miejscowych przekazów uwzględniając teksty bizantyńskie, arabskie, zachodnioeuropejskie i skandynawskie, a także rezultaty wykopalisk archeologicznych. Pozwala to na weryfikację i odesłanie do sfery historiograficznych mitów wielu zadomowionych we wcześniejszych syntezach dziejów Rusi sądów. Publikacja w doskonały sposób porządkuje wiedzę na temat Rusi Kijowskiej, a tym samym stanowić może nieocenioną pomoc dla wszystkich osób (uczniów, studentów i pasjonatów historii), które pragną zapoznać się z tym aspektem dziejów średniowiecznej Europy.
Relacje ludzi z drzewami nagrobnymi we wschodniosłowiańskim i polskim folklorze słownym (wybrane przykłady). Perspektywa antropologii więcej-niż-ludzkiej
Artykuł jest próbą odczytania ludowego motywu relacji między ludźmi a drzewami w świetle postsekularnej i postkolonialnej antropologii społecznej Tima Ingolda. Autorka obejmuje uwagą zwłaszcza wschodniosłowiańskie nieantropocentryczne podejście do drzew nagrobnych, które rozumie się jako byty osobowe, sprawcze, mające zdolność transformacji ludzkiego życia nie tylko w symboliczny, lecz także w materialny sposób. Wykazują one wobec zmarłych „wskrzeszeniowy potencjał”, który odpowiada charakteryzującemu animistyczne rdzenne kultury rozumieniu ciągłości między ludźmi i nie-ludźmi, a także między istnieniem za życia oraz po śmierci.
Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
Социокультурная архаика былин в трудах писателя и историка Льва Прозорова
В исследовании севернорусских былин современная фольклористика настойчиво ищет новые пути и заново пересматривает многие устоявшиеся взгляды. Историк и писатель Лев Рудольфович Прозоров (1972–2020) оставил научное наследие, которое еще долго будет вы¬зывать споры и служить ориентиром для многих современных исследователей былинного эпоса. Для Прозорова характерно не только доскональное, комплексное знание материа¬ла, но и, что бывает значительно реже, понимание славянской этнорелигиозной традиции, культуры Киевской Руси и особенностей бытования севернорусских эпических сказаний. Он очертил контуры историзма былин, предложив исследовать его через изучение истории былин, их эволюции, трансформации народного мировоззрения и этнической религиоз¬ности. Проблеме изучения былин посвящены ряд его статей и книга Времена русских бога¬тырей (2006). Исследование опирается на данные первоисточников, в том числе летописей и хроник, касающиеся истории Руси и других славянских земель, большой вклад в изучение которой внес сам Прозоров. Исходя из нативистских позиций, исследователь также привлёк в качестве сравнительного материала данные кельтской, германской, индоарийской мифо¬логии, легенд и сказаний. Это позволило выявить в былинах рефлексы индоевропейских и древнеславянских образов и мотивов. Анализ лексических особенностей былинного эпоса помог обратить внимание на многочисленные отголоски архаического, ещё дохристианско¬го мировосприятия, отразившиеся в них. Отслеживая социокультурную архаику в былинах, Лев Прозоров обратил внимание на ряд важных моментов, в том числе многочисленные следы политеизма их создателей, описания древних потестарных институтов и социального устройства, средневековых воинских обычаев.
Встречи на Ком бульваре (Достоевский vs Чернышевский)
В статье рассматриваются некоторые аспекты полемики Достоевского с Чернышевским, отразившейся на страницах Преступления и наказания. Философская концепция Чернышевского, в наиболее законченном виде воплощенная в романе Что делать?, осенен­ная к тому же авторитетом автора, подвергшегося репрессиям, привлекала поколение, формировавшееся в эпоху радикальных перемен, своей простотой, логичностью и кажущейся неопровержимостью. Роман Достоевского стал «ретортой», в которой она была подвергнута всесторонней проверке на истинность. Эта установка во многом повлияла на художествен­ное своеобразие Преступления и наказания. Современный Достоевскому читатель не мог не заметить перекличек с романом Чернышевского на уровне сюжета и ключевых деталей, а также прямых отсылок к рассказам о новых людях.
Пушкин в рецепции Максима Горького (на материале драмы На дне)
Значительное влияние со стороны Пушкина на становление Горького как художника – факт неоспоримый. Тем не менее проблема рецепции М. Горьким пушкинского наследия исследована недостаточно. Вопрос о пушкинском следе в драме На дне не ставился вовсе, тогда как рассмотрение, казалось бы, хорошо изученного текста горьковской пьесы позво­ляет не только по-новому оценить ее своеобразие, но и раскрыть немаловажные смысловые нюансы. Предметом настоящей публикации, открывающей цикл статей, посвященный из­учению особенностей освоения Горьким творчества Пушкина на материале драмы На дне, является реплика Актера, который, цитируя балладу Пушкина Утопленник (1828), припи­сывает ее авторство Беранже. Попутно сделаны попытки уточнить некоторые аспекты изу­чения баллады Утопленник и стихотворения <Рефутация Гна Беранжера> (1827) Пушкина.
Леся Украинка и тема женского освобождения в ее творчестве
В данной статье рассматривается вклад Леси Украинки (1871–1913) в развитие феми­нистской мысли и влияние на ее творчество украинского общественного контекста начала ХХ века. Особое внимание уделяется теме женской эмансипации в произведениях Украинки, анализируемых через призму социальной теории А. Турена, рассматривающего феминизм как культурное движение, направленное на глубокую трансформацию общества, в том чис­ле через создание новых культурных кодов. Основная цель статьи – показать, как Украинка использовала литературу для продви­жения феминистских идей, таких как расширение прав женщин. Анализируются два произ­ведения: эссе Новые перспективы и старые тени, где писательница критикует западноевро­пейскую литературу за поверхностное изображение женщин, и поэтическая драма Лесная песня, которая бросает вызов традиционным гендерным ролям, используя персонажи Мав­ки и Лукаша. Украинка представляет женщин как активных субъектов, способных к незави­симости, тем самым оспаривая устоявшиеся патриархальные нормы. Авторы статьи подчеркивают важность литературного наследия Леси Украинки в раз­витии украинского феминизма, особенно в сочетании с национально-освободительным движением. Борьба за женскую автономию в Украине тесно переплеталась с движением за национальный суверенитет, что придало украинскому феминизму специфические черты, которые можно обнаружить при анализе творчества женщин.
Мифопоэтическое пространство балтийских городов в избранных рассказах Макса Фрая
В данной статье предпринимается попытка проанализировать мифопоэтическое про­странство столиц Балтийский государств в избранных рассказах русскоязычной писатель­ницы фэнтези Светланы Мартынчик (род. в Одессе в 1965 году, псевдоним – Макс Фрай), появившихся во времена глобальных потрясений для европейской культуры, то есть по­сле 2022 года. Литовская столица, особенно в сравнении с Ригой и Таллином, становится лиминальным пространством, в котором персонажам наиболее удобно переходить между миром чудес и повседневной реальностью. Яркая география города включает в себя реаль­ную топографию, насыщенную стереотипными коннотациями, а также устоявшиеся локусы, связанные с городскими практиками (двор, проспект, супермаркет), превращаясь в функциональное поле для конструирования авторских городских мифов и воспроизведения уже существующих ранее в культуре. Особое внимание уделяется группе скандинавских мифов в контексте пандемии коронавирусной инфекции, которую автор рассматривает как очеред­ной, и на этот раз окончательный, упадок Европы и всей цивилизации. Мифопоэтический Вильнюс, составляющий вместе с Ригой и Таллином единое северное культурное простран­ство, становится пространством эскапизма, приобретая черты Эдема и анти-Вавилона.
Rusycystyczne problemy przekładu CZE-KA-NIA-NA-SCHO-DACH Joanny Ślósarskiej
W artykule rozpatrzone zostały problemy przekładu na język rosyjski tomu CZE-KA-NIE-NA-SCHO-DACH autorstwa Joanny Ślósarskiej oraz tytułowego wiersza z tego zbioru. Materiał wyjściowy potraktowany został jako cykl, co wpływa zarówno na wybór dominanty translatorskiej, jak i na późniejsze decyzje dotyczące sposobów przekładu oraz chwytów zastosowanych przez tłumacza. Ponadto zwrócono uwagę na zagadnienie translacji tekstu polisemiotycznego, w danym wypadku łączącego tekst słowny i grafię. Wychodząc od analizy tomu i wyróżniając ogólne trudności translacji związane z wprowadzonymi do tekstów wierszy elementami, charakterystycznymi dla Ślósarskiej, autorka dochodzi do konkretnego wiersza i rozpatruje go we wskazanym kontekście całości cyklu. Analiza to prowadzi do konstatacji, że przekład wiersza wolnego nie sprawia tłumaczowi mniej trudności niż tłumaczenie wiersza opartego o system metryczny. Za największy problem translatorski wypada uznać różnice struktur językowych oraz odniesień intertekstualnych. Z drugiej strony zauważone zostały podobieństwa systemów literackich, co wspomaga translację.
„Najpiękniej i najstaranniej tłumaczona książka”. Problematyka przekładu nazw własnych na przykładzie polskiego tłumaczenia Obrazów Włoch Pawła Muratowa
Niniejszy artykuł dotyczy zbadanej w niewielkim stopniu tematyki przekładu eseju związane­go z historią sztuki. Materiałem analizy posłużyło polskie tłumaczenie Obrazów Włoch Pawła Mura­towa dokonane przez Pawła Hertza. Na początku przedstawiono kontekst wydania dzieła w Polsce. W dalszej części artykułu wymieniono podstawowe problemy translatorskie, związane z przekła­dem ekfrazy: tłumaczenie terminów sztuk pięknych, kalki i zapożyczenia z innych języków. Najbar­dziej skupiono się jednak na problemie przekładu nazw własnych, a zwłaszcza tytułów dzieł sztuki, określanych terminem „artionim”. Na podstawie wybranych przykładów sformułowano wniosek, że jest to ważny problem translatorski, wymagający od tłumacza znajomości literatury przedmiotu, gdyż poszczególne dzieła mogą mieć wiele różnych tytułów.
Gesty (emblematy) we wstępnej translatorskiej analizie tekstu literackiego
W artykule został poruszony temat interpretacji elementów komunikacji niewerbalnej w pro­cesie wstępnej translatorskiej analizy tekstu zorientowanej na przekład. Rozważania będą skoncen­trowane wokół powodów częstego pomijania danych elementów podczas analizy tekstów literac­kich przez początkujących badaczy. Autorka podejmuje próbę odnalezienia odpowiedzi na pytania związane z percepcją komponentów komunikacji niewerbalnej (powołując się na źródła z dziedziny antropologii, literatury i kultury), koncentrując się na odbiorze gestów, ich roli w kreowaniu postaci literackich jak również ścisłym powiązaniu z kulturą oryginału. W tekście została zwrócona uwaga na utrwalenie w literaturze pewnych norm zachowań społecznych w wybranym okresie historycz­nym, jak również wpływ autorskiej kreacji na charakterystyczne cechy komunikacji niewerbalnej poszczególnych bohaterów. W związku z czym zachowania z zakresu komunikacji pozasłownej zostały uznane za bogate źródło informacji w znaczący sposób pogłębiające nie tylko charaktery­stykę postaci, ale również wiedzę na temat realiów życia codziennego. Dla właściwej interpretacji niewerbalnych nośników informacji duży wpływ ma poświęcenie im należytej uwagi podczas ana­lizy tekstu literackiego (z uwzględnieniem wizualizacji) oraz podjęcie próby ustalenia pochodzenia i semantyki. Szczególna uwaga została poświęcona emblematom, które wyróżnia największe nacechowanie kulturowe wśród pozostałych typów gestów. Autorka prezentuje najważniejsze funkcje gestów w tekście oraz ich znaczenie dla interpretacji nakreślenia portretu społeczno-psychologicznego postaci.
Rytm i dialog. O pamięci literackiej i poezji Josifa Brodskiego
Pożegnanie radzieckiego człowieka. Rozważania o reportażu Czasy secondhand Swietłany Aleksijewicz
Przedmiotem analizy artykułu jest opis fenomenu radzieckiego człowieka – wytworu ery sowietyzmu, który jest postacią złożoną, niejednoznaczną, tragiczną. Człowiekowi radzieckiemu Swietłana Aleksijewicz poświęca piątą z cyklu książek Głosy utopii. Z jednej strony wychowankowie czerwonej cywilizacji (jak ich określa Aleksijewicz) są ukształtowani przez udział w przewrotach wojnach i przemoc, przez co są gotowi do jej zadawania. Z drugiej strony są fanatycznie przywiązani do komunistycznych ideałów, nawet wtedy, gdy spotyka ich z ich strony zawód. Z trudem odnajdują się w nowej rzeczywistości, nie potraﬁą korzystać z wolności, demokracji, dobrobytu. Obraz homo sovieticusa w reportażu Aleksijewicz jest przygnębiający i smutny – trudno zrozumieć kogoś, kto przeżył obozy, tortury, utratę bliskich i upadek imperium, kto cierpliwie znosi cierpienie w oczekiwaniu na szczęście, którego nigdy nie zaznał i kto tęskni za ZSRR z jego ułomnościami i zniewoleniem.
Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Диалог с культурной традицией: контекстуализация страха в романе Людмилы Улицкой Зеленый шатер
Произведения Людмилы Улицкой отличаются огромным количеством отсылок к самым разным культурным явлениям изображаемой эпохи. Ее роман Зеленый шатер посвящается поколению шестидесятников-диссидентов, их роли, в том числе, в культурной жизни эпохи «оттепели» и «застоя». Деятельность этого поколения Л. Улицкая оценивает высоко именно потому, что они «в России были первым поколением, которое побороло в себе страх перед властью». Поэтому одним из важнейших составляющих сюжета является проблема «инициации страхом» и возможности его преодоления. В статье рассматривается контекстуализация страха героев на определенном культурно-литературном фоне. На основе концепции эмоций венгерского философа А. Геллер страх воспринимается как собирательное понятие, под которым подразумеваются три разных типа чувств – аффективного, когнитивно-ситуативного и личностного. Соответственно этим типам, контекстуализация страха в романе происходит на трех урованях. Во-первых, в конкретных ситуациях изображаемого мира, где страх героя проявляется как «животное» чувство, а акцент ставится на его преодолении. Во-вторых, страх представляет собой предмет рефлексий и размышлений героя, в которых создается его литературный контекст. В-третьих, на авторском уровне, благодаря разным интертекстуальным связам, приобретает символическое значение сам образ героя. Таким образом, при контекстуализации страха активизируется широкий диапазон культурной традиции, скоторой роман Улицкой вступает в плодотворный диалог.
Transcultural Film Adaptations as Cross-Cultural Dialogue
This article explores a transcultural ﬁlm adaptation, offerinf new avenues for discussing cross-cultural dialog. The article analyzes the transcultural adaptation of Doctor Zhivago, written by Boris Pasternak. The book was adapted in 1965 by British director David Lean, who cooperated with one of the largest American ﬁlm studios, Metro-Goldwyn-Mayer. This work considers the changing meaning of the text, which enters a new national culture, and explores how Pasternak’s novel was changed to ﬁt the new audience. Lean’s adaptation of Doctor Zhivago is analyzed as a dialogue of different cultures, which involve the “Hollywoodization” of Russian literature. The author emphasizes the intertextual and cultural dialogism of Boris Pasternak’s novel Doctor Zhivago and David Lean’s 1965 ﬁlm adaptation. The ﬁlm adaptation inserts the novel into much broader dialogic relations, for example, with movies of a speciﬁc era, their cinematic technics, and ideologies.
В статье предпринята попытка проследить эволюцию концепта «молчание» в поэтическом и прозаическом наследии Елены Шварц (1948–2010 гг.), а также в дневниках и мемуарах поэтессы Ленинградской второй культуры. Выявлена типология и иерархия значений, ассоциированных с лексемами с корнем «МОЛК-» / «МОЛЧ-» и дополненных авторскими коннотациями. Художественный мир Шварц можно описать в терминах диалогичности и монологичности, тем большее значение на этом фоне приобретает молчание как таковое. В работе установлены положительные, нейтральные и негативные коннотации этого явления в контексте поэтической вселенной рассматриваемого автора с привлечением иллюстративного материала, начиная с самых ранних стихов и заканчивая предсмертными произведениями.