Sprawozdanie z promocji piątego tomu monografii Łódź poprzez wieki. Historia miasta, t. 5: Rozmowy jak przy kawie, redakcja naukowa Mariusz Goss, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, 18 lipca 2025 r.

Report on the promotion of the fifth volume of the monograph: Lodz Through the Ages. History of the City, vol. 5, Conversations like over coffee, edited by Mariusz Goss, University of Lodz Publishing House, Lodz, July 18, 2025

Aleksandra Staniszewska^*

Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Łódzkiego • Doctoral School of Humanities of the University of Lodz
https://orcid.org/0000-0002-3362-3031

600-lecie nadania Łodzi praw miejskich (1423–2023) stało się impulsem do realizacji ambitnego projektu naukowego – pięciotomowej monografii zatytułowanej Łódź poprzez wieki. Historia miasta. Inicjatywa podjęta przez środowisko naukowe Uniwersytetu Łódzkiego przy wsparciu wielu instytucji lokalnych i regionalnych, w tym: Urzędu Miasta Łodzi, Biblioteki Miejskiej w Łodzi, Archiwum Państwowego w Łodzi, Muzeum Tradycji Niepodległościowych oraz Muzeum Miasta Łodzi^[1], była próbą wieloaspektowego opisania przeszłości jednego z najbardziej dynamicznych ośrodków miejskich Polski. Po publikacji tomów poświęconych kolejnym epokom rozwoju miasta (do 1820 r.^[2], 1820–1914^[3], 1914–1945^[4], od 1945 r.^[5]), 18 lipca 2025 r. zaprezentowano tom ostatni – zatytułowany Rozmowy jak przy kawie – który domyka cykl i oferuje spojrzenie na historię Łodzi oczami specjalistów, a zarazem jej sympatyków.

Uroczysta promocja odbyła się w Sali Lustrzanej Pałacu Izraela Poznańskiego – siedzibie Muzeum Miasta Łodzi – miejscu o symbolicznym znaczeniu dla miejskiej tożsamości i pamięci historycznej. Wydarzenie poprowadził prodziekan Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Łódzkiego – dr Andrzej Kompa, który otworzył spotkanie i przywitał zgromadzonych gości. Dr Kompa podkreślił rangę zakończenia wieloletniego projektu badawczego oraz rolę, jaką odgrywa monografia w kształtowaniu świadomości historycznej mieszkańców miasta.

Po krótkim wprowadzeniu głos kolejno zabierali: prezydent Łodzi – Hanna Zdanowska, Rektor Uniwersytetu Łódzkiego – prof. dr hab. Rafał Matera, przewodniczący Komitetu Redakcyjnego całej serii – prof. dr hab. Jarosław Kita oraz dyrektor Archiwum Państwowego w Łodzi – Bartosz Górecki. Prezydent Zdanowska w swoim przemówieniu podkreśliła wagę publikacji dla budowania lokalnej tożsamości i promocji miasta, a także wyraziła uznanie dla autorów i redaktorów za ich wysiłek. Z kolei Rektor Matera zwrócił uwagę, iż dzieło to stanowi znaczący wkład Uniwersytetu Łódzkiego w dokumentowanie i popularyzację wiedzy o regionie. Rektor UŁ wyraził także nadzieję na powstanie tomu syntezującego i przetłumaczenie go na język angielski. Prof. Kita przypomniał zaś skalę przedsięwzięcia: zaangażowanie ponad stu naukowców reprezentujących różne dyscypliny, a także intensywność prac redakcyjnych, które pozwoliły na publikację pięciu tomów w zaledwie dwa lata. Z kolei Bartosz Górecki – dyrektor Archiwum Państwowego w Łodzi – podkreślił rolę reprezentowanej instytucji jako partnera naukowego, dostarczającego bazy źródłowej dla autorów.

Po wystąpieniach oficjalnych odbyła się rozmowa redaktora tomu – Mariusza Gossa – historyka, redaktora naczelnego „Kroniki Miasta Łodzi”, pełnomocnika Prezydent Miasta Łodzi ds. Dziedzictwa wraz z redaktorem naczelnym serii – prof. Jarosławem Kitą, przewodniczką po Łodzi i edukatorką – Justyną Tomaszewską oraz byłym senatorem, prezesem Towarzystwa Przyjaciół Łodzi – Ryszardem Bonisławskim. Na wstępie paneliści omówili główne założenia tomu, na które warto zwrócić szczególną uwagę, bowiem w publikacji, zamiast klasycznych tekstów historycznych, znajdziemy rozmowy z osobami, które odegrały (i nadal odgrywają) ważną rolę w życiu miasta. Następnie rozmówcy dali słuchaczom namiastki tego, co czytelnik może odnaleźć w piątym tomie monografii miasta. I tak można było dowiedzieć się, że książkę rozpoczyna pytanie „Gdzie leży Łódź?”, na które odpowiedzi szukał M. Goss z w rozmowie z dr. Tomaszem Pietrasem^[6]. Ponadto J. Tomaszewska wspomniała, że na kartach publikacji można przeczytać o legendach Łodzi^[7], a także zderzyć z prawdą swoje wyobrażenia o łódzkich przemysłowcach^[8]. Rozmówcy zwrócili uwagę, iż w książce nie brakuje także rozmów o łódzkim sporcie^[9] oraz nieodłącznym elemencie miasta – kinie^[10].

W rozmowie nie zabrakło refleksji osobistych – uczestnicy dzielili się wspomnieniami związanymi z pracą nad poszczególnymi częściami tomu, jak również szerszym kontekstem powstawania całej serii. Wypowiedzi te ukazywały nie tylko aspekt naukowy przedsięwzięcia, ale i emocjonalne zaangażowanie osób, które przez ostatnie lata współtworzyły kompendium wiedzy o Łodzi.

Zwieńczeniem rozmowy redaktora Gossa z innymi autorami rozdziałów, które zostały zamieszczone w publikacji, a także oficjalnej części uroczystości, były pytania zadawane przez obecnych na promocji monografii łodzian. Szczególną popularnością cieszyła się kwestia kontynuacji nagrywania podcastu promującego całe przedsięwzięcie wydawnicze^[11]. Po zakończeniu tej części promocji książki nastąpił czas na rozmowy kuluarowe w ogrodach Pałacu Poznańskiego. Był to także moment na zebranie podpisów redaktorów i autorów na zakupionych podczas spotkania egzemplarzach książek.

Promocja tomu piątego, podobnie jak poprzednie cztery wydarzenia, zgromadziła licznych przedstawicieli środowiska naukowego, samorządowego, instytucji kultury oraz mieszkańców miasta. Dowodzi to, że historia Łodzi – odczytywana i interpretowana na nowo – znajduje odbiorców i rezonuje wśród tych, którzy z miastem są związani zarówno zawodowo, jak i emocjonalnie.