Translatorica & Translata http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt <div style="text-align: justify;"> <p><em>Translatorica &amp; Translata</em> jest czasopismem naukowym poświęconym przekładowi i jego teorii w obrębie indoeuropejskich języków współczesnych, starożytnych (łacina, greka, sanskryt), a także sztucznych (np. esperanto). Powstało z myślą o filologach zajmujących się tłumaczeniami zarówno od strony praktycznej, jak i teoretycznej. W czasopiśmie <em>Translatorica &amp; Translata</em> jest miejsce dla prac podejmujących problematykę wszelkich form tłumaczenia, a także dla przekładów nietłumaczonych dotąd tekstów o szczególnych walorach literackich, naukowych czy specjalistycznych.</p> </div> Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego pl-PL Translatorica & Translata 2544-9796 Izometrycznie czy z rymem? Nowy przekład zbioru „Basia” (Pocałunki) Ianusa Secundusa http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3786 <p><span style="font-family: Calibri;"><span style="font-size: medium;">Jan Everaerts, poeta z Hagi, zwany z łacińska Ianusem Secundusem (1511–1536) pozostawił po sobie m.in. przekłady z greki na łacinę, epigramaty, listy i dzienniki podróży, ale znany jest głównie jako autor utworów miłosnych: księgi elegii zatytułowanej <em>Iulia </em></span><span style="font-size: medium;">na cześć jego pierwszej ukochanej oraz słynnego zbioru 19 utworów pt. </span><em><span style="font-size: medium;">Basia </span></em><span style="font-size: medium;">(</span><em><span style="font-size: medium;">Pocałunki</span></em><span style="font-size: medium;">) poświęconego drugiej wielkiej miłości poety, którą opiewał pod imieniem Neaera. </span><em><span style="font-size: medium;">Basia </span></em><span style="font-size: medium;">były chętnie czytane, naśladowane i przekładane tak przez twórców współczesnych Secundusowi, jak i późniejszych. Do dzisiaj doczekały się one wielu mniej lub bardziej wiernych oryginałowi przekładów na języki europejskie. W przekładzie polskim mamy </span><em><span style="font-size: medium;">Pocałunki</span></em><span style="font-size: medium;"> Arnolda Spaeta (1932) oraz Wiesława Sienkiewicza (1991), ten drugi to przekład izometryczny dokonany na podstawie przekładu filologicznego Ksawerego Sajewicza. Autorka artykułu prezentuje zarówno spostrzeżenia dotyczące wybranych polskich tłumaczeń, jak i próbkę własnego przekładu Secundusowych „buziaków”.</span></span></p> Agata Łuka Copyright (c) 2018 2018-11-16 2018-11-16 1 7 15 10.18778/2544-9796.01.01 Piekło i Kaprysy tłumacza. Przekład aluzji intertekstualnych w wierszach Andrzeja Bursy http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3787 <p><span style="font-family: Calibri;"><span style="font-size: medium;">W swej twórczości poetyckiej Andrzej Bursa przywoływał rozmaite utwory: polskie i obce, literackie i nie tylko (m.in. <em>Kaprysy </em></span><span style="font-size: medium;">Goi czy </span><em><span style="font-size: medium;">Boską komedię</span></em><span style="font-size: medium;"> Dantego). Celem artykułu jest prześledzenie aluzji intertekstualnych w jego twórczości i analiza technik tłumaczeniowych zastosowanych przy ich przekładzie na język angielski przez Kevina Christiansona i Halinę Abłamowicz (</span><em><span style="font-size: medium;">Utwory</span></em><em><span style="font-size: medium;">zebrane. Selected Poems</span></em><span style="font-size: medium;">, 2008). Pierwszą część stanowi krótkie wprowadzenie w problematykę związaną z przekładem nawiązań intertekstualnych. W analizie konkretnych przykładów z tekstów poetyckich i ich tłumaczeń pod uwagę wzięta została funkcja aluzji w utworach oraz to, co w zostało zachowane, a co zginęło, i w jaki sposób wpływa to na ostateczny kształt przekładu. Ponieważ w wielu przypadkach tłumacze nie skorzystali z istniejących już przekładów przywoływanych dzieł, zadane zostało również pytanie o to, czy nawiązania pozostają rozpoznawalne.</span></span></p> Weronika Sztorc Copyright (c) 2018 2018-11-16 2018-11-16 1 17 28 10.18778/2544-9796.01.02 Substytucja jako narzędzie tłumacza poezji. Pietro Marchesani i poezja Wisławy Szymborskiej http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3788 <p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">Niniejszy artykuł traktuje o substytucji, popularnym i bardzo trudnym narzędziu translatorskim, który umiejętnie użyty pozwala rozwiązać problem nieprzekładalności oraz zatarcie różnic kulturowych i językowych między oryginałem a przekładem. Na przykładzie popularnych we Włoszech przekładów poezji Wisławy Szymborskiej autorstwa Pietra Marchesaniego zostaje przedstawiona charakterystyka oraz ogólna kategoryzacja tej transformacji. Można wymienić następujące jej typy: leksykalny, gramatyczny, stylistyczny i metryczny. Między innymi dzięki umiejętnym posługiwaniu się narzędziem substytucji Pietrze Marchesaniemu udało się zachować poetycką kwintesencję poezji Szymborskiej, a przy tym sprawić wrażenie, że jej poezja została napisana po włosku.</span></p> Katarzyna Misiewicz Copyright (c) 2018 2018-11-16 2018-11-16 1 29 38 10.18778/2544-9796.01.03 Świat mitologii słowiańskiej w ujęciu baśniowym. Strategie przekładu nazwy Bjesomar na podstawie utworu Ivany Brlić-Mažuranić http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3789 <p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">Artykuł podejmuje tematykę onomastyki literackiej – na przykładzie jednego onimu przedstawione zostały trzy metody tłumaczenia nazwy własnej w zależności od przyjętej idei. Wybór metody jest szczególnie ważny, gdyż jest literatura ta kierowana jest do dzieci, które w specyficzny sposób odbierają teksty literackie, stąd tak ważny jest dobór odpowiedniej strategii translatorskiej. Ważnym czynnikiem, który można brać pod uwagę podczas procesu przekładu jest również osoba autora oraz jego intencje. Ivana Brlić-Mažuranić w 1916 roku wydała zbiór baśni inspirowanych mitologią słowiańską i ideą panslawistyczną. W związku z tymi różnymi czynnikami, można więc brać pod uwagę różne techniki, które zostały zademonstrowane w artykule.</span></p> Karolina Szymczak Copyright (c) 2018 2018-11-16 2018-11-16 1 39 48 10.18778/2544-9796.01.04 Nobilitazione come scelta traduttiva. Il caso di Tre metri sopra il cielo di Federico Moccia nella traduzione polacca http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3790 <p><span style="font-family: Calibri;"><span style="font-size: medium;">L’analisi riguarda il romanzo di <em>Tre metri sopra il cielo </em></span><span style="font-size: medium;">in italiano e la sua traduzione polacca. Partendo dal differente valore degli indici di ricchezza lessicale nel prototesto e nel testo tradotto viene analizzata la resa in polacco di espressioni stereotipate selezionate con il metodo semiautomatico. L’analisi rivela che alle ripetizioni di Moccia nella traduzione polacca corrispondono piu soluzioni lessicali. In base all’analitica della traduzione di Berman esse vengono interpretate come casi di </span><em><span style="font-size: medium;">nobilitazione</span></em><span style="font-size: medium;">. Oltre a interpretarlo si cerca di giustificare il ricorso alla nobilitazione nel caso della paraletteratura.</span></span></p> Roman Sosnowski Copyright (c) 2018 Translatorica & Translata 2018-11-16 2018-11-16 1 49 59 10.18778/2544-9796.01.05 Nietypowe rozwiązania translatorskie w tłumaczeniu tekstu naukowego na przykładzie Nadzorować i karać Michela Foucault http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3791 <p><span style="font-family: Calibri;"><span style="font-size: medium;">Artykuł omawia tłumaczenia wybranej terminologii <em>Nadzorować i karać </em></span><span style="font-size: medium;">(tłum. Tadeusz Komendant) Michela Foucault, a także podejmuje charakterystykę </span><em></em><span style="font-size: medium;">pracy jako tekstu naukowego. Ta charakterystyka oraz analizowane pojęcia </span><em></em><span style="font-size: medium;">dowodzą jednak, że tekst naukowy może wykazywać również cechy innych </span><em></em><span style="font-size: medium;">typów tekstów, co dowodzi ich płynności gatunkowej.</span></span></p> Patrycja Masłowska Copyright (c) 2018 2018-11-16 2018-11-16 1 61 69 10.18778/2544-9796.01.06 Możliwy wpływ doktryny na Biblię na przykładzie Eucharystii http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3792 <p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">Celem artykułu jest pokazanie, że sformułowanie pewnych wersetów w przekładzie Biblii mogło być dostosowane do doktryny tego odłamu chrześcijaństwa, z którego dane tłumaczenia się wywodzą. W tym celu porównane zostaną różne wersje niektórych spośród 68 wersetów Nowego Testamentu, na których opiera się doktryna o Eucharystii. Eucharystia była jednym z zagadnień, które budziły spory między katolikami a protestantami, zwłaszcza w czasie Reformacji protestanckiej. W trakcie badań wziąłem pod uwagę najważniejsze przekłady Nowego Testamentu pochodzące z okresu Reformacji: protestancką Biblię Gdańską z 1606 roku i katolicką Biblię Jakuba Wujka z 1599 roku.</span></p> Jakub Wardęga Copyright (c) 2018 2018-11-16 2018-11-16 1 71 80 10.18778/2544-9796.01.07 Tłumaczenie to zawsze interpretacja – uwagi o przekładzie napisów do filmu http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3793 <p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">W niniejszym artykule opisuję proces powstawania scenariusza noweli „Żanna” z filmu „Nowy świat”, w której tytułowa bohaterka używa trzech języków, tj. polskiego, białoruskiego i rosyjskiego. Następnie analizuję różnice w przekładzie listy dialogowej na język angielski, wynikające z odmiennych interpretacji filmu, które pojawiły się pomiędzy reżyserką, scenarzystką i profesjonalnym tłumaczem. W ostatniej zaś części omawiam zasady rozstawienia i synchronizacji napisów, których umiejętne wykorzystanie może być skutecznym narzędziem reżyserskim. Napisy filmowe stanowią integralną i widoczną część filmu, dzięki czemu mogą pogłębić pokazywane w nim emocje lub całkowicie je zaburzyć i dlatego też tłumacz dla reżysera jest tak samo ważnym współpracownikiem jak operator, aktor czy scenograf.</span></p> Elżbieta Benkowska Copyright (c) 2018 2018-11-16 2018-11-16 1 81 92 10.18778/2544-9796.01.08 La traduzione delle espressioni deittiche http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3794 <p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">Le espressioni deittiche sono tutte le unita linguistiche che indicano la localizzazione di un oggetto nello spazio e nel tempo. Ogni lingua si caratterizza per l’altra struttura deittica dipendente da vari fattori linguistici ed extralinguistici. L’analisi dei fattori che condizionano i sistemi deittici dell’italiano, dello spagnolo e del polacco dimostra vari problemi legati alla traduzione di questo tipo di costruzioni linguistiche e propone distinti modi di risolverli.</span></p> Ewa Urbaniak Copyright (c) 2018 2018-11-16 2018-11-16 1 93 102 10.18778/2544-9796.01.09 Kompetencja międzykulturowa w procesie szkolenia tłumaczy http://czasopisma.uni.lodz.pl/tt/article/view/3795 <p><span style="font-family: Calibri;"><span style="font-size: medium;">Określenie kompetencji tłumacza dla potrzeb kształcenia stanowi ogromne wyzwanie wobec zmieniającej się rzeczywistości, w której przyjdzie pracować absolwentom studiów językowych. Jednym z kluczowych elementów, których brak może podważyć użyteczność oferowanych kursów jest kompetencja interkulturowa. Omówiwszy modele kompetencji tłumaczeniowej oraz rolę kompetencji interkulturowej jako elementu kompetencji tłumacza, artykuł przedstawia wyniki badania przeprowadzonego wśród 60 studentów I i II roku, z których większość deklaruje gotowość podjęcia kursów i pracy tłumacza w przyszłości. Badaniu poddano przekonania dotyczące tego, kim jest tłumacz, jakie umiejętności, wiedzę i kompetencje powinien posiadać i jakie trudności może napotkać w swojej pracy. Wyniki pokazują, że studenci potrzebują kursów, które zachęcą ich do refleksji na temat ich poglądów i pomogą im pogłębić zrozumienie kultury o aspekt interkulturowości oraz ich własną kulturę. Ponieważ polscy studenci pragnący zostać tłumaczami mogą nie być świadomi <em>między</em></span><span style="font-size: medium;">kulturowych wyzwań związanych z tym zawodem, istnieje potrzeba rozwinięcia ich kompetencji interkulturowej poprzez wyraźne zaznaczenie wagi tej kompetencji w ich kształceniu.</span></span></p> Agata Klimczak-Pawlak Copyright (c) 2018 2018-11-16 2018-11-16 1 103 114 10.18778/2544-9796.01.10